Mỗi khung ảnh nhỏ là kết quả của một hành trình bền bỉ tìm lại ký ức, để những gia đình đã chờ đợi hàng chục năm có thêm một gương mặt đặt lên bàn thờ, gìn giữ cho con cháu mai sau.
Suốt gần 60 năm, gia đình em Lưu Nguyễn Ngọc Thuận chỉ tưởng nhớ liệt sĩ Phạm Văn Giáo qua tấm Bằng Tổ quốc ghi công và vài dòng thông tin ít ỏi trong giấy báo tử. Ông Giáo là anh trai của bà nội Thuận, hy sinh năm 1968 tại Bà Rịa. Cả cuộc đời, bà nội lặng lẽ đi tìm mộ người anh nhưng chưa kịp thực hiện tâm nguyện trước khi qua đời.
Mãi đến giữa tháng 7 năm nay, từ dữ liệu trên hệ thống thông tin về liệt sĩ cùng sự hỗ trợ của lực lượng quân sự địa phương, gia đình mới xác định được nơi an táng của ông tại Nghĩa trang liệt sĩ Đất Đỏ-Long Điền.
Tìm được phần mộ sau gần 6 thập kỷ là niềm vui lớn, nhưng trong căn nhà vẫn còn một khoảng trống khi gia đình chưa từng có một di ảnh rõ nét để thờ cúng, ngoài tấm hình cũ đã mờ gần hết đường nét.
Biết đến chương trình phục dựng miễn phí ảnh liệt sĩ do Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh triển khai, Thuận mang bức ảnh cũ tìm đến trao gửi với mong muốn giản dị, sớm có một tấm ảnh đặt trên bàn thờ.
Ngày nhận lại chân dung người thân, Thuận nghẹn ngào: “Bà nội em tìm cả đời không được, đến đời em mới tìm được mộ ông. Giờ gia đình có thêm tấm ảnh của ông để thờ, nếu bà còn sống chắc sẽ vui lắm”.
Với nhiều gia đình liệt sĩ, một bức ảnh mang theo giá trị tinh thần rất lớn bởi đó là nơi duy nhất ký ức có thể lưu giữ theo thời gian. Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Đức, ở phường Tân Thới Hiệp minh chứng rõ cho điều này.
Lặng lẽ ôm bức chân dung của anh trai, liệt sĩ Nguyễn Văn Huyền, chiến sĩ đặc công hy sinh năm 1979 tại chiến trường biên giới phía bắc, ông Đức cho hay: “Tôi đã lớn tuổi, gia đình rất cần có tấm ảnh chỉn chu để lưu giữ ký ức cho con cháu mai sau nhớ về anh”.
Đằng sau những bức ảnh được phục dựng là công việc thầm lặng của nhóm thiện nguyện TeamLee. Theo đại diện nhóm, phần lớn ảnh do thân nhân gửi đến đều hư hỏng rất nặng, nhiều trường hợp không thể khôi phục chỉ bằng công nghệ.
Anh Ngô Trung Bằng, thành viên nhóm phục dựng ảnh, chia sẻ: “Có trường hợp chúng tôi phải tìm ảnh của nhiều người trong dòng họ của liệt sĩ để khớp nối từng chi tiết, đường nét. Do đó, không phải có công nghệ hiện đại là làm được mà cần có sự đối chiếu giữa tư liệu, ký ức và sự cẩn trọng của người thực hiện”.
![[Video] Những bức di ảnh phục dựng nối nhịp đoàn viên với thân nhân liệt sĩ](https://cdn.nhandan.vn/images/1dfd11325ef833603f2e00b2ae21064ef7864ceb0e8d6f5a5ce37bcca9bd1b7ace42bdf2b367d46cf30f93cbb9bc826d/4.png.avif)
Chính vì lẽ đó, có những ảnh chỉ vài giờ có thể phục dựng xong nhưng cũng có ảnh buộc nhóm phải sửa nhiều lần chỉ để khuôn mặt cuối cùng đúng nhất với ký ức của người thân. Đến nay, TeamLee đã phục dựng khoảng 3.000 đến 4.000 di ảnh liệt sĩ trên khắp cả nước.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, hoạt động phục dựng di ảnh được triển khai trong khuôn khổ "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", cùng với nhiều phần việc khác như khảo sát thực địa, đối chiếu hồ sơ lưu trữ hay lấy mẫu ADN.
Mô hình phối hợp giữa 3 lực lượng gồm quân đội, công an và nhóm thiện nguyện trẻ. Theo đó, Công an Thành phố đảm nhận việc rà soát dữ liệu căn cước, sinh trắc học, xác minh thông tin nhân thân để bảo đảm tính chuẩn xác.
Nhóm bạn trẻ TeamLee tình nguyện ứng dụng công nghệ và kỹ thuật đồ họa chuyên sâu để xử lý phục dựng từng đường nét khuôn mặt. Và Bộ Tư lệnh Thành phố giữ vai trò thẩm định, tổ chức trao tặng di ảnh cho thân nhân liệt sĩ một cách trang trọng và chu đáo.
Theo Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, những bức di ảnh còn mang ý nghĩa đặc biệt đối với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Sau khi nhận lại di ảnh, nhiều gia đình đã bổ sung thêm những thông tin về đơn vị, trận đánh, hoàn cảnh hy sinh của người thân, đây đều là những tư liệu có thể trở thành đầu mối cho những cuộc tìm kiếm vẫn đang tiếp diễn.
Một bức ảnh không thể thay thế người đã khuất nhưng có thể giúp thế hệ sau biết rõ hơn gương mặt cha ông mình, để ký ức được lưu giữ bằng những hình hài cụ thể thay vì chỉ còn lại trên tấm Bằng Tổ quốc ghi công.
Giữa dòng chảy của thời gian, mỗi bức ảnh được trao lại là thêm một mảnh ghép của lịch sử được gìn giữ. Đó là sự tri ân đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc, đồng thời góp phần nuôi dưỡng lòng biết ơn, bồi đắp truyền thống yêu nước và nhắc nhở các thế hệ hôm nay tiếp tục gìn giữ những giá trị được đánh đổi bằng biết bao hy sinh.
