Không biết “người” nằm trong đất nhà mình là ai, quê ở đâu, vậy mà nhiều người, nhiều gia đình ở tỉnh Điện Biên vẫn lặng thầm chăm sóc các phần mộ bằng niềm mong mỏi góp sức mọn để “các anh” không lẻ loi, hiu quạnh. Trong thâm tâm, những người chăm sóc luôn khắc ghi rằng, “các anh” đã anh dũng chiến đấu vì đất nước, hy sinh và nằm lại chiến trường.
1. Chiều 29/10, dưới cái nắng trái mùa hầm hập như thiêu ở Nghĩa trang nhân dân Thanh Luông (xã Thanh Nưa), bà Đoàn Thị Vân bước thật chậm. Đôi chân vốn đã yếu lại thêm cặp mắt của người già 79 tuổi mới ốm dài càng khiến bà Vân đi lại khó khăn hơn.
Đưa tay chấm những giọt mồ hôi đầm đìa trên trán rồi khéo quành ngón út miết chậm trên khóe mắt, bà Vân cố giấu dòng lệ rưng rưng để nói khẽ: “Già rồi nên thế. Mừng quá là cứ muốn khóc như thế này!". Nói rồi, bà Vân lại hướng mắt về ngôi mộ gọn gàng nằm ngay cạnh khu mộ của gia tộc họ Phan mà bà và người trong gia đình đã nhiều năm chăm sóc.
Giọng nhẹ nhàng, bà Vân khẽ kể: Từ ngày tìm thấy “cụ” đến nay vừa tròn 20 năm thì cũng là ngần ấy thời gian “cụ” gắn bó với gia đình tôi; “cụ” là thành viên của gia đình!
Chuyện về “cụ” trong phần mộ ấy, bà Đoàn Thị Vân nhớ rất rõ: Năm đó, 2006, anh Phan Văn Hà (là con trai bà Vân) đào đất trong vườn của gia đình ở tổ dân phố 6, phường Thanh Trường (thành phố Điện Biên Phủ cũ) thì phát hiện một bọc vải dù bó dài theo hình người. Khi anh Hà cùng mọi người trong gia đình và mấy người hàng xóm mở bọc vải dù ra thì thấy có xương cẳng tay, răng, xương ống chân, xương trán. Đồ vật trong bọc vải dù còn có bật lửa, thìa, dây chuyền và một lọ penicillin nhưng giấy bên trong lọ bị nát không còn rõ chữ.
Chẳng đắn đo suy tính, bà Vân đã bảo con trai, con dâu đi mua tiểu sành về “tắm rửa cho cụ”, sau đó mẹ con bà Vân đưa hài cốt “cụ” ra chôn cất cẩn thận tại Nghĩa trang nhân dân Thanh Luông, xã Thanh Luông (cũ). Ở nhà, bà Vân bốc thêm một bát hương thờ “cụ” với tâm niệm thờ cúng lòng thành một người đã có công chiến đấu, hy sinh nơi chiến trường. Ngày 27/7 hằng năm, bà Vân lặng lẽ vào thăm mộ rồi ngồi thật lâu bên mộ phần của người không biết tên để nghĩ về những năm tháng chiến tranh.
2. Cũng là người chăm mộ phần liệt sĩ nhiều năm khi tình cờ phát hiện hài cốt liệt sĩ trong phần đất nhà mình, bà Tào Thị Ngà ở phố Hữu Nghị (phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên), luôn thành tâm cầu khấn hương hồn người đã khuất được về với gia đình, đồng đội.
Bà Tào Thị Ngà cho biết: Năm 2012, khi đào đất ở cuối vườn của gia đình tại tổ 4 Thanh Trường (cũ), tôi phát hiện nhiều mảnh xương, mảnh vải dù bộ đội, sợi dây dù, mảnh đạn và một đoạn dây thép gai. Ngay sau đó, tôi báo cáo tổ dân phố và chính quyền địa phương và tự mình đi mua tiểu về nhờ người làm lễ và làm mộ cho “cụ” ở Nghĩa trang nhân dân xã Thanh Luông. Đến năm 2021, khi nghĩa trang được di chuyển để làm sân bay, tôi lại sang nói khó với bác quản trang ở Nghĩa trang C1 bố trí cho phần đất gần đường để làm mộ cho “cụ”, để “cụ” đỡ buồn...!
“14 năm trôi qua kể từ ngày phát hiện “cụ” nằm trong đất nhà mình thì 2 lần tôi một mình đưa cụ đi làm mộ. Lần nào cũng vậy, tôi chở “cụ” trên chiếc xe máy cà tàng cứ vừa đi vừa khóc vì thương “cụ”, thương mình. Từ đó đến nay, tôi tự nguyện chăm sóc mộ phần “cụ” và thờ cúng cụ ở nhà như thờ cúng người thân của gia đình” - bà Tào Thị Ngà xúc động kể thêm.
Sáng 30/10, cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cùng cán bộ, nhân dân xã Thanh Nưa, nhân dân phố Hữu Nghị (phường Điện Biên Phủ) làm lễ cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang C1 (mộ phần bà Ngà chăm sóc).
Bà Ngà chắp tay cảm tạ trời đất; cảm ơn Đảng, Chính phủ, ơn các cấp, các ngành đã thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm để các liệt sĩ được đoàn tụ với đồng đội, gia đình. Nước mắt giàn giụa, bà Tào Thị Ngà khẽ nói như trải lòng về nỗi lo canh cánh bấy lâu: “Còn sống, tôi còn thờ cúng, hương khói 'cụ'. Nhưng tôi lo khi tôi chết đi rồi các con tôi không làm được việc ấy thì 'cụ' lại không có người thờ cúng. Thật may có chiến dịch này, 'cụ' được về với đồng đội, được các cấp, các ngành và nhân dân tri ân mãi mãi…”.
3. Cùng niềm mong các “cụ” được đoàn tụ với gia đình, sum vầy bên đồng đội nên vợ chồng anh Nguyễn Duy Thảnh, Lưu Thị Phượng ở tổ dân phố Hữu Nghị (phường Điện Biên Phủ) mới quyết định báo thông tin 8 phần mộ liệt sĩ trong phần đất của gia đình.
Anh Nguyễn Duy Thảnh cho biết: Năm 2006 khi đào đất trong vườn tại số nhà 48, tổ 4, phường Thanh Trường cũ, gia đình tôi đã phát hiện nhiều phần xương (gồm xương sọ, xương chân…) chụm thành từng đám; chung quanh có nhiều mảnh vải dù, dép nhựa, lọ penicillin, dây thắt lưng… Biết tin này, bà con tổ dân phố đến thắp hương, thăm viếng và khuyên gia đình mua tiểu đưa các “cụ” ra nghĩa trang nhân dân. Nhưng rồi thâm tâm mách bảo, vợ chồng anh Thảnh, chị Phượng quyết định làm mộ cho các cụ ngay tại nơi “các cụ đã nằm”.
Từ đó đến nay vừa tròn 20 năm, cũng là quãng thời gian vợ chồng anh Thảnh, chị Phượng lặng thầm hương khói, chăm sóc 8 phần mộ như chăm sóc “người thân” đã khuất của gia đình.
Tháng 6/2026, khi quyết định chuyển về Hà Nội để thuận tiện công việc và chăm sóc các con ăn học, anh Thảnh, chị Phượng chỉ canh cánh việc hương khói 8 phần mộ trong vườn. Tới khi nghe tin về Chiến dịch 500 ngày đêm có phần việc tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ, anh chị đã quyết định báo tin đến cơ quan chức năng với niềm mong các “cụ” được quy tập, sum vầy bên đồng đội.
Sáng 29/10, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Điện Biên hoàn tất cất bốc, quy tập 8 phần mộ liệt sĩ trong phần đất của gia đình. Anh Thảnh, chị Phượng cảm thấy an lòng bởi biết chắc từ nay các “cụ” được Đảng, Nhà nước và nhân dân chăm lo…
Là người chứng kiến, dõi theo các gia đình bà Vân, bà Ngà, vợ chồng anh Thảnh, chị Phượng suốt từ lúc họ phát hiện hài cốt các liệt sĩ đến nay, ông Phạm Đức Thành, Tổ trưởng dân phố Hữu Nghị, xúc động: “Tự nguyện hương khói, tự nguyện chăm sóc mộ phần các liệt sĩ suốt bao nhiêu năm qua, chính bà Vân, bà Ngà, anh Thảnh, chị Phượng là người thay nhân dân đáp nghĩa tri ân người có công với đất nước, dân tộc. Nhân dân phố Hữu Nghị, nhân dân Điện Biên biết ơn các ông, bà”.
Gửi lời cảm ơn các gia đình bà Vân, bà Ngà, vợ chồng anh Thảnh, chị Phượng đã cung cấp thông tin để trong 2 ngày 29 và 30/10 lực lượng chức năng hoàn thành cất bốc, quy tập 10 hài cốt liệt sĩ, Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên, nói: Cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh cùng thành viên Ban Chỉ đạo Chiến dịch 500 ngày đêm tỉnh Điện Biên, mong nhận thêm các thông tin về mộ phần liệt sĩ còn nằm trong các khu dân cư hay các thửa ruộng, cánh rừng. Mỗi thông tin về mộ phần liệt sĩ đều thắp lên niềm hy vọng được tìm thấy các anh, được đón các anh về sum họp với gia đình, đồng đội, quê hương…!
![[Video] Thời sự 24h ngày 1/11/2026: Giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu, giảm 2% giá điện bình quân](https://cdn.nhandan.vn/images/KVCFoNmxdydVjM9_uRs5webyLowrp4jZ5cRuirSkpOLCjNIFKTGwcGY8ilOp9e_-voQtQXfZfVydVwfzw8B8yw/thumb-yt-bnd.png.avif)
![[Video] Thời sự 24h ngày 31/10/2026: Đại biểu Quốc hội đề nghị đánh giá lại việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT](https://cdn.nhandan.vn/images/kO0q5pBzsF2Nv9njsm5m9S9hN3WK6U4enHWmsC0VMlIEt8f6ohN3jJECfHRmM67bt64TzaMzsaZYpKoJ29hUdw/thumb-31.jpg.avif)
![[Infographic] Nguyên tắc về xác định nhu cầu nhân lực và quản lý biên chế](https://cdn.nhandan.vn/images/kO0q5pBzsF2Nv9njsm5m9bWEnvJPcgT_asNUZTVA9X3iJHXgdZydGWeOgLpOCwjS/nhiem-vu-5338.jpg.avif)
