Dù đã có những kết quả bước đầu, song công việc vẫn còn nhiều khó khăn, đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát tư liệu, xác minh từng khu vực nghi vấn và kết nối dữ liệu thân nhân, bảo đảm không bỏ sót thông tin về liệt sĩ.
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515) Thành phố Hồ Chí Minh, đến ngày 28/10/2026, thành phố đã tổ chức tìm kiếm tại 5 trong tổng số 16 vị trí nghi có mộ tập thể, qua đó quy tập được 857 hài cốt liệt sĩ.
Riêng tại Công viên Lê Thị Riêng có 852 hài cốt. Trên toàn địa bàn hiện có 18 nghĩa trang; qua rà soát đã thu thập mẫu sinh phẩm tại 9.858 mộ và có hơn 7.000 mẫu đủ điều kiện phục vụ giám định ADN. Những con số này cho thấy khối lượng công việc còn rất lớn.
Thách thức trong xác định vị trí mộ tập thể
Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam cho biết, phần lớn thông tin về các khu vực có khả năng còn mộ tập thể được thu thập từ hồ sơ của phía đối phương, thông qua cựu binh, các tổ chức nghiên cứu và nhiều kênh tư liệu khác. Những tư liệu này thường chỉ mô tả vị trí ở phạm vi rộng, dựa trên địa danh hoặc dấu mốc từng tồn tại trong chiến tranh. Qua hơn 50 năm, địa hình đã thay đổi khiến việc xác định chính xác vị trí chôn cất gặp nhiều trở ngại. Muốn khoanh vùng tìm kiếm cần đối chiếu hồ sơ trận đánh, tài liệu lưu trữ trong và ngoài nước, bản đồ qua các thời kỳ, ảnh hàng không, vệ tinh, lời kể nhân chứng và thông tin về những đợt tìm kiếm, quy tập trước đây. Chỉ khi đối chiếu các nguồn tư liệu và có cơ sở xác định khu vực, cơ quan chức năng mới tiến hành khảo sát bằng ra-đa xuyên đất, đo điện trở suất trước khi tổ chức đào tìm.
Thực tế tìm kiếm tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, việc xác định vị trí mộ tập thể không thể chỉ dựa vào một nguồn tin riêng lẻ. Có những địa điểm đã được tổ chức khảo sát nhiều lần nhưng chưa tìm thấy hài cốt. Địa hình cũ thay đổi, hệ thống thoát nước và các công trình xây dựng làm biến dạng dấu tích, đòi hỏi phải tiếp tục rà soát tư liệu, kiểm chứng lời kể và đánh giá lại phạm vi nghi vấn trước khi triển khai các đợt tìm kiếm tiếp theo.
Nếu dữ liệu ban đầu thiếu chính xác hoặc chưa được đối chiếu kỹ, việc tìm kiếm có thể kéo dài, tốn nhiều nguồn lực mà vẫn chưa xác định được vị trí cần tìm. Vì thế, Đại tá Tĩnh cho rằng cần củng cố lực lượng nghiên cứu, gắn công tác nghiên cứu tư liệu với hoạt động tìm kiếm, quy tập; đồng thời phối hợp chặt chẽ với Ban Chỉ đạo quốc gia để tập hợp hồ sơ các khu vực có mộ tập thể, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất.
Rà soát từng trường hợp thân nhân liệt sĩ
Một khó khăn khác nằm ở quá trình thu thập thông tin và mẫu sinh phẩm thân nhân phục vụ giám định ADN. Thượng tá Nguyễn Ngọc Vũ Vương, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, việc sắp xếp đơn vị hành chính đã khiến một số hồ sơ bàn giao bị thất lạc hoặc thiếu thành phần. Thông tin về liệt sĩ an táng tại nghĩa trang ở địa phương khác cũng có trường hợp chưa đầy đủ, gây khó khăn cho việc xác minh và đối chiếu.
Đáng chú ý, việc tìm kiếm thân nhân theo dòng mẹ để lấy mẫu ADN không hề dễ dàng. Qua nhiều thế hệ, các nhánh gia đình có thể mất liên lạc, có trường hợp người thân đã qua đời, không còn người đại diện phù hợp. Một số người tuổi cao, sức khỏe yếu, đi lại khó khăn; một số làm việc xa hoặc sinh sống ở nước ngoài. Những yếu tố này khiến quá trình xác minh quan hệ huyết thống và vận động lấy mẫu cần nhiều thời gian, công sức. Hiện Công an thành phố đã thu nhận 1.843 mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ. Theo kế hoạch, đợt thu mẫu tiếp theo dự tính triển khai từ tháng 11/2026 với 5.553 thân nhân đăng ký tham gia.
Theo Thượng tá Vương, nhiệm vụ trước mắt là tiếp tục rà soát, làm sạch và bổ sung dữ liệu, đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để xác định đúng thông tin liệt sĩ và thân nhân. Công an cấp xã cần phối hợp bộ phận văn hóa-xã hội trực tiếp rà soát từng trường hợp, đến từng hộ gia đình để xác minh. Đối với người cao tuổi hoặc không thể đi lại cần tổ chức các tổ thu nhận mẫu lưu động, tránh để khó khăn về điều kiện tiếp cận làm gián đoạn việc lấy mẫu.
Nhằm triển khai công tác này hiệu quả hơn trong giai đoạn tới, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Trưởng ban Chỉ đạo 515 thành phố yêu cầu củng cố tổ công tác thường trực, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong xử lý những khoảng trống thông tin và xác minh các khu vực còn nghi vấn. Việc kết nối, phân loại, kiểm chứng nguồn tin phải được thực hiện chặt chẽ hơn; những địa bàn chưa rõ vị trí cần tiếp tục rà soát, tìm kiếm nhân chứng và đối chiếu tư liệu.
Đồng chí yêu cầu phát huy hơn nữa vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội tại những địa bàn có thông tin nghi vấn về mộ liệt sĩ; phối hợp các cơ quan báo chí, truyền thông và mạng xã hội để tiếp nhận thêm manh mối từ người dân. Cùng với đó, thành phố xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành về liệt sĩ và người có công, lưu giữ đầy đủ thông tin về quá trình công tác, đơn vị, trận đánh, thời điểm hy sinh và nơi an táng.
Thời gian từ nay đến dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027) không còn dài, khối lượng công việc lớn, các cơ quan, đơn vị phải xác định rõ trách nhiệm, phối hợp thực chất và kiên trì xử lý từng trường hợp, không để bất kỳ manh mối nào bị bỏ qua.
