Diễn đàn Bản quyền Việt Nam-Hàn Quốc do Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Cục Bản quyền tác giả Hàn Quốc và Cơ quan Bảo vệ Bản quyền Hàn Quốc tại Việt Nam tổ chức.
Cập nhật hệ thống luật và văn bản dưới luật về sở hữu trí tuệ
Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh cho biết, trong thời gian qua, nhiều quy định pháp luật mới của Việt Nam được sửa đổi để thích ứng với sự phát triển của khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế. Mới đây nhất là Luật Sở hữu trí tuệ đã có những cập nhật, thay đổi trong năm 2025 và bắt đầu có hiệu lực từ đầu tháng 4/2026.
Bà Phạm Thị Kim Oanh cho biết, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bản quyền của Việt Nam đã có từ năm 1986, và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đã liên tục được sửa đổi vào các năm 2009, 2022 và gần nhất là 2025 để kịp thời thể chế hóa các chính sách của Đảng và Nhà nước. Mục tiêu là thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển thị trường bản quyền trong nước và quốc tế, đồng thời bảo vệ hữu hiệu quyền sở hữu trí tuệ. “Chúng tôi cũng cập nhật các vấn đề quốc tế quan tâm, đẩy mạnh phân cấp cho địa phương và cắt giảm thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cá nhân, doanh nghiệp bảo vệ bản quyền tại Việt Nam” - bà Phạm Thị Kim Oanh khẳng định.
Theo Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 được thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/4/2026. Song song với đó, các văn bản dưới luật cũng được sửa đổi để triển khai ngay, tiêu biểu là Nghị định số 134 ban hành ngày 6/4/2026, có hiệu lực từ ngày 9/4/2026. Đây là Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 17/2023 về hướng dẫn Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan.
Ngoài ra, Nghị định số 131 về xử phạt vi phạm hành chính cũng được thay thế bằng Nghị định số 341 ngày 26/12/2025, bổ sung nhiều điều khoản về hành vi xâm phạm bản quyền, đặc biệt là trên môi trường số, có hiệu lực từ ngày 15/2/2026.
Bổ sung các điều khoản về AI
Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả Phạm Thị Kim Oanh cho biết, trong lần bổ sung này, một nội dung mới là việc đưa "tín hiệu truyền hình mang chương trình được mã hóa" vào đối tượng bảo hộ, bên cạnh tín hiệu vệ tinh, nhằm thực hiện các cam kết trong CPTPP và EVFTA.
Bên cạnh đó, trước sự phát triển của AI, Chính phủ Việt Nam đã bổ sung nguyên tắc về phát sinh quyền trong trường hợp có sử dụng AI hỗ trợ sáng tạo. Tại Khoản 5, Điều 6 của Luật Sở hữu trí tuệ, Quốc hội giao Chính phủ quy định chi tiết về việc xác lập quyền khi sử dụng AI, cụ thể được quy định tại Điều 5A của Nghị định 134/2026/NĐ-CP.
Các điều kiện cụ thể để tác phẩm có sự hỗ trợ của AI được bảo hộ bao gồm:
1. Con người phải đóng góp đáng kể và mang tính quyết định vào việc sáng tạo tác phẩm hoặc định hình các cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng.
2. Người đó phải chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan để tránh việc lạm dụng AI xâm phạm bản quyền tác phẩm gốc.
3. Không gây thiệt hại cho tác giả, chủ sở hữu của đối tượng được sử dụng làm dữ liệu đầu vào cho hệ thống AI.
Bà Phạm Thị Kim Oanh khẳng định, Việt Nam tuân thủ các nguyên tắc pháp luật quốc tế và các điều ước mà Việt Nam tham gia. Nghị định 134 quy định rất chi tiết nội dung này và bà mong các doanh nghiệp nghiên cứu kỹ để đáp ứng điều kiện pháp luật khi sáng tạo nội dung có sử dụng AI.
Một nội dung mới khác liên quan đến các ngoại lệ đối với việc sử dụng đối tượng quyền sở hữu trí tuệ để đào tạo (training) cho AI. Bà Phạm Thị Kim Oanh cho biết, Khoản 5, Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ 2025 quy định về giới hạn quyền khi sử dụng văn bản, dữ liệu đã được công bố hợp pháp để phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm và huấn luyện AI. Các quy định cụ thể nằm tại các Điều 37A, 37B, 37C của Nghị định 134/2026, bao gồm các điều kiện:
* Chỉ nhằm mục đích nghiên cứu, thử nghiệm, huấn luyện AI và không nhằm mục đích thương mại.
* Không ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường của văn bản, dữ liệu và không gây thiệt hại bất hợp lý đến lợi ích của chủ sở hữu.
* Kết quả đầu ra của AI không được thay thế thị trường tiêu thụ của đối tượng được sử dụng.
Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, sở dĩ cần quy định này vì các điều ước quốc tế cho phép quốc gia quy định giới hạn quyền, nhưng phải tuân thủ "phép thử ba bước" để vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp đào tạo AI, vừa bảo đảm quyền lợi cho chủ sở hữu bản quyền trong trường hợp khai thác thương mại.
Luật cũng bổ sung nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn giữa các quyền sở hữu trí tuệ trên cùng một đối tượng (thí dụ: một tác phẩm vừa là tác phẩm ứng dụng, vừa là nhãn hiệu hoặc kiểu dáng công nghiệp). Nội dung này được quy định chi tiết tại Nghị định 100/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 65/2023/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Sở hữu trí tuệ về sở hữu công nghiệp).
Bảo vệ quyền lợi cho các chủ thể sở hữu
Phó Cục trưởng Phạm Thị Kim Oanh cho biết, Việt Nam cũng tập trung vào việc quản lý và khai thác hiệu quả quyền tác giả để mang lại thu nhập hợp pháp cho các chủ thể. Một thí dụ điển hình là Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam năm qua đã thu về hơn 450 tỷ đồng. Những con số này khẳng định Việt Nam đã có cơ chế thực thi hiệu quả trên môi trường số. Luật yêu cầu chủ sở hữu quyền có trách nhiệm lập danh mục quản trị nội bộ và khẳng định quyền sở hữu trí tuệ có thể tham gia vào các giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư.
Về chuyển đổi số, Điều 11B Luật Sở hữu trí tuệ quy định Nhà nước thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện thông qua phát triển hạ tầng số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và xây dựng cơ sở dữ liệu về bảo vệ và giá trị quyền sở hữu trí tuệ. Chính phủ Việt Nam rất quyết tâm trong việc tạo điều kiện đăng ký bản quyền trực tuyến qua các cổng dịch vụ công để xử lý hồ sơ nhanh nhất. Dù đăng ký không phải là điều kiện bắt buộc để phát sinh quyền, nhưng đây là kênh quan trọng để mọi người chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.
"Chúng tôi cũng làm rõ các đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ, các giới hạn quyền tại Điều 26 liên quan đến tổ chức phát sóng và việc cung cấp danh mục thời lượng tác phẩm để thực thi bản quyền, đặc biệt là âm nhạc. Các thủ tục hành chính cũng được cắt giảm mạnh mẽ theo hướng hậu kiểm. Tác giả và chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm về thông tin trong hồ sơ đăng ký. Chúng tôi đã bãi bỏ 4 thủ tục và đơn giản hóa 12 thủ tục hành chính để rút ngắn thời gian cho người dân" - Phó Cục trưởng Phạm Thị Kim Oanh khẳng định.
Từ ngày 1/4/2026, tên gọi "tổ chức đại diện tập thể" sẽ quay trở lại thành "tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan". Đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (ISP) và nền tảng số, Điều 198B bổ sung trách nhiệm triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Các ISP phải có trách nhiệm ngăn chặn, xóa bỏ thông tin, dịch vụ vi phạm theo yêu cầu của cơ quan nhà nước hoặc theo quy trình "thông báo và gỡ bỏ".
Cơ chế "thông báo và gỡ bỏ" cho phép chủ thể quyền yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm ngay lập tức đối với chương trình truyền hình trực tiếp (thời gian thực) và trong vòng 72 giờ đối với các trường hợp khác. Mức bồi thường thiệt hại vật chất cũng được nâng từ 500 triệu đồng lên tối đa 1 tỷ đồng, và thiệt hại tinh thần từ mức 5-50 triệu đồng lên mức gấp 10 đến 100 lần mức lương cơ sở.
Nghị định xử phạt hành chính 341/2025 cũng bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả là buộc trả lại số lợi bất hợp pháp cho chủ sở hữu quyền. Ngược lại, việc lạm dụng cơ chế gỡ bỏ hoặc cung cấp tài liệu chứng minh sai sự thật có thể bị phạt từ 70 đến 100 triệu đồng đối với cá nhân, và 140 đến 200 triệu đồng đối với tổ chức.
Mới đây nhất, ngày 5/5, Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Theo đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu quyết liệt chỉ đạo các lực lượng chức năng ra quân, tập trung nguồn lực, tập trung triển khai thực hiện ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5 đến ngày 30/5, thực hiện nghiêm các quy định pháp luật và xử lý nghiêm các vi phạm theo tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Với sự nỗ lực của Chính phủ Việt Nam, cùng các cơ quan, đơn vị liên quan, hệ thống pháp luật được sửa đổi, bổ sung gần với thực tiễn và pháp luật quốc tế hơn, môi trường sở hữu trí tuệ Việt Nam cũng đang dần được “làm sạch”, để lại không gian và quyền lợi xứng đáng cho những chủ sở hữu trí tuệ, góp phần thúc đẩy động lực sáng tạo…
