So với nhiều dự án hạ tầng giao thông khác, Đồng Đăng-Trà Lĩnh là một trong những dự án được đánh giá thách thức nhất hiện nay, song cũng mang ý nghĩa chính trị, chiến lược đặc biệt quan trọng.
Ngót nghìn ngày bám trụ công trường
Dự án đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh có chiều dài toàn bộ 121km, được khởi công ngày 1/1/2024, phân kỳ đầu tư thành 2 giai đoạn với tổng mức đầu tư 25.550 tỷ đồng, theo phương thức hợp tác đối tác công-tư (PPP). Giai đoạn 1 của dự án dài hơn 93km, bao gồm 2 hầm xuyên núi và 64 cây cầu vượt. Giai đoạn 2 bao gồm mở rộng hơn 93km đã đầu tư ở giai đoạn 1 và xây mới hơn 27,7km cao tốc (gồm 17 cầu và 3 hầm xuyên núi) nối lên cửa khẩu Trà Lĩnh (tỉnh Cao Bằng).
Kể từ khi khởi công đến nay, trên công trường đi xuyên qua hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng hiếm có ngày nào im tiếng máy. Sau hơn 700 ngày đêm bám trụ công trường, tập thể kỹ sư, công nhân đã xác lập cột mốc thông tuyến giai đoạn 1 vào ngày 19/12/2025, góp phần hoàn thành mục tiêu nối thông 3.000km đường cao tốc trên cả nước.
Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị, nhà thầu tiếp tục đẩy nhanh tiến độ, hướng tới hoàn thành thông xe giai đoạn 1 của dự án vào dịp 19/5/2026, sớm hơn 6 tháng so với kế hoạch ban đầu. Để bắt kịp tiến độ này, công trường đã huy động tới hơn 1.400 thiết bị, máy móc cùng 3.000 cán bộ kỹ sư và công nhân, tổ chức thi công “3 ca, 4 kíp”, huy động mọi nguồn lực, triển khai đồng loạt hơn 100 mũi thi công, tập trung xử lý các hạng mục “đường găng” như nền đường, cầu, hầm, cống,...
Tính đến ngày 20/3, tổng sản lượng thi công đạt khoảng 8.000/11.470 tỷ đồng, tương đương 70% giá trị hợp đồng. Tuy nhiên, những kết quả này không đến một cách dễ dàng. Dự án được triển khai trong điều kiện địa hình đặc biệt phức tạp, đi qua vùng núi cao, vực sâu, nhiều vị trí cao độ hơn 50m, thiếu đường tiếp cận và bãi đúc dầm, buộc các đơn vị phải áp dụng nhiều phương pháp linh hoạt, thậm chí chưa từng có tiền lệ.
Trong chuyến kiểm tra công trường đầu tháng 7/2025, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đã nhận định, đây là một trong những dự án có nhiều thách thức nhất hiện nay, song cũng mang ý nghĩa chính trị, chiến lược đặc biệt quan trọng. Thời tiết khắc nghiệt cũng là một “bài toán” khó, đơn cử trong năm 2025, thời gian thực tế thi công chỉ đạt khoảng 4 tháng. Bất chấp điều kiện bất thuận, lực lượng nhân lực vẫn kiên trì bám trụ, khắc phục khó khăn, duy trì sản xuất liên tục, huy động số lượng máy móc và nhân lực gấp hai lần kế hoạch đặt ra để tập trung thi công ngay khi có thể, quyết không để nhịp độ bị đứt đoạn.
Đáng chú ý, nhiều hạng mục tại giai đoạn 1 của dự án đã được điều chỉnh thiết kế, phù hợp với phương án mở rộng giai đoạn 2 với quy mô nền đường 22m. Việc tổ chức thi công đồng thời hai giai đoạn vừa cho thấy khả năng tổ chức công trường khoa học, vừa mang lại hiệu quả kinh tế rõ ràng, giúp tiết giảm hơn 500 tỷ đồng chi phí đầu tư cho dự án. Nỗ lực này đã được Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đánh giá cao trong chuyến quay trở lại kiểm tra dự án vào tháng 1/2026. Người đứng đầu ngành xây dựng biểu dương nỗ lực thi công đồng bộ hai giai đoạn của nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án, nhà thầu cùng hai địa phương Cao Bằng và Lạng Sơn.
Trước cột mốc thông xe giai đoạn 1 vào 19/5 và đưa vào vận hành trong năm 2026, khối lượng công việc của tập thể kỹ sư và công nhân là vô cùng lớn với hơn 50km đường trải thảm bê tông nhựa, cấp phối đá dăm, cũng như hoàn thiện 62 cầu và các hạng mục phụ trợ khác. Đặc biệt khó khăn hơn, trong bối cảnh “bão giá” nhiên liệu (giá dầu diesel tăng hơn 60%) khiến nguồn cung nhiên, vật liệu không ổn định, hoạt động thi công chịu tác động không nhỏ.
Dự án kiểu mẫu của hợp tác PPP
Tại cuộc làm việc với đoàn công tác của Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh đầu năm 2026, ông Lê Hải Hòa, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng khẳng định: “Đường cao tốc là ước mơ bao đời nay của nhiều thế hệ lãnh đạo chính quyền và nhân dân tỉnh Cao Bằng”. Đây không đơn thuần là câu nói cảm tính, mà phản ánh đúng thực trạng của một tỉnh có đường biên giới dài nhất giáp với Trung Quốc (333km), nhưng lại thiếu hệ thống giao thông hiện đại để trở thành điểm đầu kết nối kinh tế khu vực.
Với tổng chiều dài 121km, tuyến Đồng Đăng-Trà Lĩnh là câu trả lời trực tiếp cho khát vọng thoát khỏi “vùng trắng” đường cao tốc của Cao Bằng. Trong chuyến kiểm tra thực địa dự án ngày 14/3 vừa qua, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng Phan Thăng An một lần nữa nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của “Chiến dịch Đông Khê 2026” do Thủ tướng Chính phủ phát động tại dự án, đồng thời đề nghị lực lượng thi công tập trung tối đa nhân lực, máy móc, tổ chức thi công khoa học, khắc phục khó khăn, tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi để tăng tốc các phân đoạn còn khối lượng lớn.
Khi hoàn thành, tuyến cao tốc sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội đến Cao Bằng xuống còn 3,5 giờ, mở rộng cánh cửa giao thương giữa Cao Bằng với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc), rộng hơn là kết nối ASEAN với thị trường nội địa sâu của Trung Quốc, hướng về phía tây và tây nam, tiến tới Trung Á và châu Âu. Giao thương qua khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh khi đó sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ tiết kiệm chi phí và thời gian vận chuyển, từ đó thu hút thêm nhiều nhà đầu tư tìm kiếm cơ hội tại địa bàn.
Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh kỳ vọng: “Với tuyến đường cao tốc mới, các nhà đầu tư sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển các khu công nghiệp, nhà máy, trung tâm logistics, cảng cạn,… tạo ra nhiều việc làm cho người dân”.
Đây cũng là tinh thần được thể hiện rõ trong Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng trung du và miền núi Bắc Bộ đến năm 2030, tầm nhìn 2045, trong đó, tuyến cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh được xác định là “nút thắt” cần khơi thông để biến dòng người thành dòng tiền, biến địa hình hiểm trở thành lợi thế chiến lược.
Sau hơn 2 năm kể từ khi khởi công, đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh đã từng bước mở ra sinh kế mới cho người dân địa phương. Ngày càng nhiều lao động là con em đồng bào các dân tộc tại Cao Bằng, Lạng Sơn được đào tạo, làm việc tại doanh nghiệp dự án và các nhà thầu, trực tiếp tham gia xây dựng tuyến đường hiện đại cho quê hương.
Dự án cũng tạo tác động tích cực rõ nét, từ phát triển nguồn nhân lực tại chỗ đến thúc đẩy dịch vụ, vật liệu xây dựng và logistics; đồng thời giúp doanh nghiệp địa phương tham gia chuỗi cung ứng, tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực quản trị.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa, việc đặt lợi ích người dân lên trên hết cùng cách làm sáng tạo đã giúp dự án tạo sức lan tỏa, trở thành kinh nghiệm để nhiều địa phương học tập. Điểm nhấn là mô hình Ban Chỉ đạo dự án đã quy tụ đầy đủ hệ thống chính trị và nhà đầu tư, vận hành trên cơ chế phối hợp chặt chẽ, hài hòa lợi ích, qua đó kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, bảo đảm dự án triển khai thông suốt.
Từ thực tiễn đó, mô hình Ban Chỉ đạo đã góp phần giữ vững tiến độ dự án, trở thành hình mẫu để Trung ương có định hướng chỉ đạo, nhiều địa phương khác nghiên cứu để áp dụng. Theo ông Lê Hải Hòa, tinh thần hợp tác công-tư thực chất được gói gọn trong hai hành động “hợp tác” và “sẻ chia”, chính là chìa khóa mở cánh cửa của tuyến cao tốc.
“Bằng ý chí của chính quyền và doanh nghiệp, đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh đã trở thành một dự án đặc biệt, không chỉ được áp dụng cách triển khai mô hình mới, nguồn vốn mới, mà lồng ghép trong đó cả lòng tin mới và quyết tâm mới”, ông Lê Hải Hòa nói.
Khởi đầu từ khát vọng mở đường, được hiện thực hóa bằng mô hình hợp tác công-tư đột phá, trên công trường Đồng Đăng-Trà Lĩnh hiện nay, khí thế thi công đang được đẩy lên mức cao nhất cho mục tiêu thông xe giai đoạn 1 vào dịp 19/5, đáp ứng kỳ vọng của Chính phủ và chính quyền, nhân dân hai tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng.
