Đồng thời minh chứng cho sự quan tâm nhất quán của Trung ương đối với vùng đất chiến lược này.
Kiên trì tháo gỡ “điểm nghẽn”
Xuyên suốt 8 năm triển khai dự án, Tập đoàn Đèo Cả và tỉnh Cao Bằng đã kiên trì tháo gỡ những “điểm nghẽn” về thể chế, đồng thời "truyền cảm hứng" để Trung ương điều chỉnh chính sách liên quan đến đầu tư theo phương thức đối tác công-tư (PPP).
Sau chiến dịch “100 ngày đêm giải phóng mặt bằng” do tỉnh Cao Bằng phát động, hơn 1.000 hộ dân đã hoàn thành giải phóng mặt bằng trong thời gian ngắn. Ngay trước thời điểm khởi công, người dân đã sẵn sàng dựng lán, ngủ lều để bàn giao nhà cửa, ruộng vườn dù chưa nhận toàn bộ chi phí bồi thường, tạo nên “kỳ tích” bàn giao hơn 222 ha đất.
Trên thực địa, Đèo Cả cùng các nhà thầu liên tục đưa ra các giải pháp huy động vốn và tổ chức thi công, duy trì khí thế “vượt nắng, thắng mưa”. Trong bối cảnh tỷ suất đầu tư thấp và nguồn lực ngân sách còn hạn chế, các nhà đầu tư vẫn dồn lực về nhân sự, máy móc, nối lại nhịp độ thi công sau giai đoạn “lũ chồng lũ, bão chồng bão” nửa cuối năm vừa qua. Nhờ đó, dự án đã thông tuyến giai đoạn 1 vào ngày 19/12/2025, phấn đấu hoàn thành đồng bộ trong năm 2026, vượt tiến độ 12 tháng so hợp đồng.
TS Lê Xuân Nghĩa cho rằng, hạ tầng không chỉ là câu chuyện huy động vốn. Vấn đề then chốt còn nằm ở năng lực tổ chức thực thi dự án. Với các dự án quy mô lớn, có nhiều chủ thể cùng tham gia, cần một cơ chế tổ chức đủ mạnh để điều phối các nguồn lực và ràng buộc trách nhiệm đến cùng.
Ông Lê Hải Hòa, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng đánh giá, một dự án PPP chỉ thật sự bền vững khi lưu lượng và doanh thu được xác định sát thực tế. Đây là “nền móng tài chính” để nhà đầu tư yên tâm và ngân hàng sẵn sàng đồng hành. Tất cả những yếu tố trên được kết nối bằng mô hình Ban Chỉ đạo dự án và Tổ giúp việc, đóng vai trò “bàn tay và khối óc” của toàn dự án.
Những bài học quý
Từ thực tiễn triển khai dự án, lãnh đạo tỉnh Cao Bằng đã rút ra nhiều kinh nghiệm quý báu, trong đó, nổi bật là tìm nhà đầu tư dự án có năng lực toàn diện xác định như một tổng công trình sư có khả năng kiến tạo và giải quyết các thay đổi. Vấn đề quan trọng không kém là tổ chức dự án theo hình thức phân kỳ, có lộ trình rõ ràng và bước đi chắc chắn. Các chuyên gia kinh tế, giao thông hết sức đồng tình với quan điểm này bởi dự án PPP cần triển khai theo kiểu “cuốn chiếu”, ưu tiên những đoạn ít xung đột, không mở mặt bằng đại trà khi điều kiện tái định cư chưa sẵn sàng. Cùng với đó là vấn đề "khóa trách nhiệm dài hạn", gắn lợi ích với vận hành và bảo trì.
Bài học về tạo đồng thuận xã hội cũng chiếm vị trí quan trọng, bởi quá trình triển khai một dự án lớn và lâu dài như Đồng Đăng-Trà Lĩnh đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, tập trung chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền các cấp và “điểm tựa” chính trị từ Trung ương. Trên nền tảng đó, việc xác định tổng mức đầu tư và minh bạch cơ chế thanh toán là điều kiện cần và đủ tạo niềm tin cho các tổ chức tín dụng.
Ban Chỉ đạo dự án đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh được thành lập từ tháng 10/2018, đã tập hợp đầy đủ hệ thống chính trị tỉnh Cao Bằng và nhà đầu tư, với sự tham gia trực tiếp của Tập đoàn Đèo Cả trong vai trò giải trình, phản biện, tiếp thu chỉ đạo. Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng cho rằng, nhà đầu tư có mặt trong Ban Chỉ đạo dự án sẽ là cầu nối giải quyết các điểm nghẽn về cơ chế, kỹ thuật - tài chính cho dự án PPP. Chính cơ chế phối hợp hài hòa lợi ích và quy chế làm việc chặt chẽ của Ban Chỉ đạo đã giúp dự án từng bước đi vào quỹ đạo thành công.
Các chuyên gia nhận định, tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh cùng các công trình an sinh xã hội sẽ là những dấu mốc đặc biệt mở ra giai đoạn phát triển mới, đúng với khát vọng xây dựng một Cao Bằng “vượt lên chính mình” trong kỷ nguyên mới.
