Nhìn từ Giải thưởng Sách quốc gia 2023

Qua sáu mùa kể từ năm 2018, Giải thưởng Sách quốc gia luôn được giới xuất bản và người yêu sách trong nước mong đợi. Bên cạnh việc tạo ra nhiều giá trị cho cộng đồng, giải thưởng vẫn cần đổi mới để tiếp tục đồng hành cùng người làm sách và lan tỏa văn hóa đọc.
Bạn đọc tìm hiểu ấn phẩm đoạt giải Giải thưởng Sách quốc gia 2023. Ảnh: Việt Linh
Bạn đọc tìm hiểu ấn phẩm đoạt giải Giải thưởng Sách quốc gia 2023. Ảnh: Việt Linh

Bức tranh đa dạng của ngành sách

Năm 2023, có 33.000 xuất bản phẩm in (với 450 triệu bản) được đưa ra thị trường. Tuy vậy, số đầu sách mà công chúng biết tới chưa nhiều; lượng sách mà bạn đọc tiếp cận ngoài sách giáo khoa, chủ yếu là một số tác phẩm văn chương, sách kỹ năng, phát triển bản thân…

Thông qua Giải thưởng Sách quốc gia, công chúng được biết về bức tranh đa sắc mầu của giới xuất bản. Ở mùa giải lần thứ sáu, có 41/57 nhà xuất bản tham gia, cho thấy sức hút của giải thưởng. Mỗi nhà xuất bản lựa chọn những đầu sách đặc sắc của mình gửi tới Ban tổ chức. Có tổng cộng 312 tên sách và bộ sách được gửi tham dự giải, trong đó, 41 tác phẩm đã được trao giải thưởng.

Ngay từ đầu, Ban tổ chức Giải thưởng Sách quốc gia đã xây dựng một cơ cấu giải phù hợp. Theo đó, giải thưởng gồm ba hạng mục A, B, C chia đều cho năm lĩnh vực sách: sách Chính trị-Kinh tế; sách Khoa học tự nhiên và Công nghệ; sách Khoa học xã hội và Nhân văn; sách Văn hóa, Văn học và Nghệ thuật; sách Thiếu nhi. Nhờ đó, bạn đọc không chỉ có dịp thưởng thức những tác phẩm đại chúng mà còn biết thêm về những đầu sách chuyên biệt nhưng mang giá trị thực tiễn, tính ứng dụng cao.

Chẳng hạn, cuốn sách đoạt giải A năm 2023, Cơ sở khoa học để xác định ranh giới ngoài thềm lục địa Việt Nam theo Công ước của Liên hợp quốc 1982 về Luật Biển của nhóm các tác giả GS Bùi Công Quế (chủ biên), Phùng Văn Phách, Đỗ Huy Cường, Trần Tuấn Dũng, Lê Đức Anh, là một công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực Khoa học tự nhiên. Ấn phẩm có giá trị thực tiễn cao khi xây dựng cơ sở khoa học, cập nhật và hiện đại, phù hợp các quy chuẩn quốc tế được Liên hợp quốc chính thức công nhận để xác định ranh giới thềm lục địa của Việt Nam theo công ước Liên hợp quốc 1982 về Luật Biển. Đây là căn cứ khoa học, được sử dụng trong quản lý biển đảo, phục vụ khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh và quốc phòng trên vùng biển Việt Nam.

Công trình Cây thuốc của dân tộc Vân Kiều và dân tộc Pa Kô ở Quảng Trị của nhóm các tác giả Ninh Khắc Bản (chủ biên), Phan Văn Kiệm, Ninh Khắc Thanh Tùng, trình bày một cách khái quát về tri thức sử dụng thực vật làm thuốc và giới thiệu 110 loài cây phổ biến được các cộng đồng dân tộc Vân Kiều (Bru-Vân Kiều), Pa Cô (Tà Ôi) ở huyện Đakrông và huyện Hướng Hóa sử dụng để trị bệnh, chăm sóc sức khỏe người dân.

Nên có thêm hạng mục giải thưởng do bạn đọc bình chọn

Hướng tới tính lan tỏa, gần gũi với bạn đọc, Giải thưởng Sách quốc gia cũng thay đổi trong quy trình chấm giải. Trước đây, mỗi cuốn sách được chấm dựa trên ba tiêu chí: giá trị sách, tính ứng dụng, tính thực tiễn. Năm nay, Hội đồng giải thưởng đã đưa thêm tính "lan tỏa" của cuốn sách để xét giải. Tính lan tỏa dựa trên bốn tiêu chí: số bản sách phát hành của cuốn sách đó, thông tin báo chí về cuốn sách, đánh giá của những người trong giới và khả năng truyền thông của sách sau khi đoạt giải. Như vậy, sách đoạt giải thưởng năm nay không chỉ là tác phẩm giá trị, có tính ứng dụng cao, mà còn bảo đảm có thể lan tỏa tới đông đảo công chúng.

Người làm sách và độc giả cũng kỳ vọng nên có cơ chế cho độc giả hoặc tác giả có thể tự đề cử các cuốn sách hay, sách giá trị cho các hạng mục của giải thưởng. Bên cạnh giải do hội đồng chuyên môn chấm, giải thưởng có thể thêm hạng mục dành cho độc giả bình chọn, kết quả giải sẽ phản ánh nhu cầu và thị hiếu thực tế của công chúng.

Tôn vinh người làm sách là một việc mà Giải thưởng Sách quốc gia đã làm tốt trong những năm qua. Song, lan tỏa những cuốn sách đoạt giải tới bạn đọc cũng là một ý nghĩa quan trọng không kém mà đơn vị tổ chức giải cần chú trọng hơn nữa. Theo ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông), Phó Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, Hội Xuất bản Việt Nam đã có những phương án như số hóa nội dung, tổ chức trưng bày, triển lãm, lập trang web riêng để quảng bá sách đoạt giải.

Có thể bạn quan tâm

Học sinh Hope School sôi nổi tham gia "Chấm - Chạm" và giao lưu cùng họa sĩ Trương Vũ Trung. (Ảnh HUỲNH NGỌC)

Mỗi “chấm” sáng tạo “chạm” vào cộng đồng để tạo nên những vòng tròn yêu thương

Chỉ trong hai ngày 17 và 18/1, chương trình nghệ thuật “Chấm - Chạm” đã đến với học sinh Trường Hy Vọng tại Đà Nẵng nhằm lan tỏa thông điệp “Yêu thương trao yêu thương”. Nhân sự kiện, Nhân Dân cuối tuần đã phỏng vấn ông Phạm Anh Đới, Founder of Riz, một trong số đối tác tổ chức, về hành trình kết nối ý nghĩa này.

CHẠM MÀU – CHẠM YÊU THƯƠNG

CHẠM MÀU – CHẠM YÊU THƯƠNG

Trong hai ngày từ ngày 17/01-18/01, tại Đà Nẵng, Trường HOPE School phối hợp cùng Ban Tổ Chức chương trình “Chấm • Chạm” triển khai chương trình nghệ thuật cộng đồng “Chạm Màu - Chạm Yêu Thương” thu hút sự tham gia của 200 học sinh và 20 thầy cô giáo, cán bộ trường, cùng 30 cá nhân và tổ chức đồng hành.

Việc thành thạo các kỹ năng sử dụng công nghệ số giúp chị Hà Thị Thảo điều hành Hợp tác xã dệt bông tốt hơn.

Khai thác và làm giàu từ tiềm năng văn hóa

Nhiều người trẻ vùng cao Tây Bắc đang tích cực tham gia khôi phục nghề truyền thống phù hợp với bối cảnh xã hội mới, học hỏi, tiếp thu kiến thức mới trong quản trị và phát triển doanh nghiệp để phát huy tiềm năng văn hóa sẵn có tại địa phương.

Diễn viên Steven Nguyễn (bên phải ảnh) đảm nhận vai chính trong phim.

Xúc cảm đặc biệt

Tiếp sau bộ phim đầu tiên về người lính trong thời bình, nhan đề Cuộc chiến không giới tuyến (năm 2024), ghi dấu ấn đặc biệt trong lòng khán giả màn ảnh nhỏ, Đài Truyền hình Việt Nam công chiếu bộ phim truyền hình thứ hai về đề tài này, nhan đề Không giới hạn.

Không gian trong tháp nước Hàng Đậu trở thành không gian nghệ thuật trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2023. (Ảnh: Duy Linh)

Đi nhanh, nhưng đừng vội vã

Sự phát triển bùng nổ của nhiều ngành công nghiệp văn hóa trong năm 2025 đang tạo tiền đề, nền tảng và sự khích lệ cho nhiều cá nhân, doanh nghiệp, nhất là người trẻ, hào hứng thử sức, tham gia vào lĩnh vực rất giàu tiềm năng này, cùng với những nỗ lực tích cực điều chỉnh, hoàn thiện chính sách hỗ trợ của các cơ quan chức năng.

Hình ảnh đại diện một ca khúc của ca sĩ AI Rayn (ảnh chụp màn hình)

AI - Cơ hội thúc đẩy sự sáng tạo

Anh là A I là tên ca khúc mang phong cách Blues Rock, do Rayn hát, đạt hơn 54.000 lượt xem trên kênh YouTube chính thức của giọng ca tạo nên bởi trí tuệ nhân tạo (AI). Nó được xem là lời “thú nhận” của Rayn trước nhiều thắc mắc “ai là ai” của công chúng gửi đến kênh.

Quang cảnh chợ Rồng Nam Định. Báo Nam Định

Chuyện tưởng chẳng có gì đáng kể

Gửi xe nơi khoảng sân rợp bóng cây cao niên của tòa nhà có từ thời thuộc Pháp kế bên cổng chợ Rồng, nay thuộc phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình, chúng tôi quyết định đi bộ, thăm thú thành Nam trong khoảng hai giờ của một buổi trưa đầu năm mới.

Trải nghiệm sống động

Trải nghiệm sống động

Những sáng tạo đồ chơi từ tạo hình nhiều nhân vật trong sân khấu biểu diễn truyền thống, truyện cổ, trò chơi, lễ hội và tranh dân gian Việt Nam là nội dung chính trong Triển lãm Làng Toys của Xưởng chế tác Oleander Workshop, diễn ra tại Annam Gallery, phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh, từ ngày 13/12/2025 đến 11/1/2026.

Nghệ sĩ Nhân dân Quế Trân, vai Linh Nhân Hoàng thái hậu trong vở Câu thơ yên ngựa.

Hạnh phúc được tiếp nối truyền thống nghệ thuật của gia tộc

Ghi dấu mốc 100 năm gia tộc hát bội - cải lương tuồng cổ Vĩnh Xuân-bầu Thắng-Minh Tơ-Thanh Tòng, bởi thế, với Nghệ sĩ Nhân dân Quế Trân, năm 2025 là một năm hạnh phúc. Đây cũng là gia tộc duy nhất ở miền nam, đến nay có đến sáu đời duy trì nghề hát. Bên thềm năm mới, chúng tôi có cuộc trò chuyện cùng chị.

Không gian sáng tạo Phố Bên Đồi là điểm hẹn âm nhạc không thể bỏ lỡ của công chúng Đà Lạt. (Ảnh Phố Bên Đồi)

Định hình hệ sinh thái công nghiệp văn hóa

Lĩnh vực công nghiệp văn hóa đang ghi nhận sự chuyển biến mạnh mẽ, từ chính sách đến thực tiễn. Các ngành điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, trò chơi điện tử, báo chí, phát thanh truyền hình, xuất bản và du lịch văn hóa từng bước trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế đất nước.

Một góc vườn tháp Huệ Quang.

Cuộc đối thoại xuyên thời gian

Nếu như Yên Tử được coi là trung tâm của quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc thì vườn tháp Huệ Quang chính là trái tim của Yên Tử.

Tác phẩm Phượng Vũ của họa sĩ Hà Phạm tương tác cùng tác phẩm Vũ môn của họa sĩ Phan Minh Bạch, trong triển lãm Đạo học ngàn năm.

Ánh sáng và niềm vui

Lần thứ tư, nhóm nghệ sĩ Dấu xưa Văn hiến tổ chức triển lãm chung, mang tên Đạo học ngàn năm. 10 nghệ sĩ đã dành nhiều thời gian nghiên cứu sâu về vị thế, vai trò, ý nghĩa của Văn Miếu-Quốc Tử Giám, của đạo học qua dòng chảy lịch sử dân tộc, cùng trao đổi, thảo luận để tạo nên nội dung triển lãm phong phú.

Vũ điệu của nắng, tác giả Lê Bá Tài, là một trong những bức ảnh đạt giải của tháng tại cuộc thi Noirfotocontest năm 2025.

Những câu chuyện được kể "rất Việt Nam"

Từ thực tế hoạt động trong các lĩnh vực nghệ thuật khác nhau, một số nhà sản xuất, nghệ sĩ chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần những nhận xét, dự cảm và hy vọng về đời sống văn hóa đất nước trong năm mới 2026.

Với chuỗi hoạt động: Đêm diễn tại sân vận động Mỹ Đình, phát hành "Tổ quốc trong tim: The concert film" tại các rạp chiếu và đưa bộ phim đến nhiều trường đại học trên toàn quốc, Chương trình nghệ thuật chính luận đặc biệt "Tổ quốc trong tim" do Báo Nhân Dân phối hợp Thành phố Hà Nội tổ chức đã tạo nên một hiện tượng văn hóa-nghệ thuật đặc biệt. Ảnh: Thành Đạt

Chuẩn mực mới đã được thiết lập

Một đời sống văn hóa sôi động, lan tỏa trên nhiều không gian, từ các lĩnh vực giải trí, sáng tạo đến môi trường số là những nét phác họa tiêu biểu cho bức tranh văn hóa năm 2025.

Một bức tranh sơn dầu của hoạ sĩ Phan Ngọc Khuê được giới thiệu trong triển lãm.

Nơi tình yêu ở lại

Bên cạnh các sự kiện nghệ thuật lớn đón chào năm mới ở các không gian công cộng trên cả nước, còn có nhiều điểm hẹn nghệ thuật có phần sâu lắng hơn, nơi khán giả nhận thêm cơ hội thưởng lãm và chiêm nghiệm về tình quê hương, tình người, về những vẻ đẹp tinh thần mới.

Minh Đàm, Văn Miếu-Quốc Tử Giám Hà Nội, 31 x 41 cm, 2024. Ảnh: NVCC

Muốn làm người kết nối nhiều nền văn hóa

Sinh ra và trải qua thời thơ ấu tại phố cổ Hà Nội, nhưng sớm theo gia đình sang Ba Lan sinh sống và học tập từ khi lên bảy tuổi, họa sĩ Minh Đàm đã lựa chọn đa văn hóa làm điểm tựa trong sáng tác hội họa. Anh là đồng sáng lập Hiệp hội Họa sĩ mầu nước Ba Lan, có tác phẩm được chọn trưng bày tại hơn 30 nước trên thế giới.

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả giới thiệu kỹ thuật in tranh Đông Hồ tới du khách quốc tế, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Lời nhắc nhở gay gắt

Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vừa hiện hữu trong danh sách di sản “cần bảo vệ khẩn cấp” của UNESCO là lời nhắc nhở gay gắt: Không chỉ tự hào, mà chúng ta còn cần hành động kịp thời và hiệu quả.

Đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, trao giải Phụng sự thầm lặng tới bác sĩ Lê Thành Đô. (Ảnh Minh Lê)

Hành trình bền bỉ và mạnh mẽ

Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng là giải thưởng cấp quốc gia được tổ chức thường niên từ năm 2023, do Báo Nhân Dân chủ trì cùng sự đồng hành của Công ty cổ phần VCCorp.

Bức tranh do họa sĩ Trương Vũ Trung xây dựng ý tưởng về bố cục và mầu sắc đã sẵn sàng để được công chúng "Chấm và Chạm", kết nối lan tỏa vì miền trung.

Kết yêu thương gửi đến đồng bào miền trung

Đây là thông điệp từ hoạt động cộng đồng Chấm và Chạm, do Hệ sinh thái sáng tạo Radical Insight Zone-RIZ, Tổ hợp giáo dục và công nghệ Agilead và Tổ chức giáo dục Libero kết hợp cùng họa sĩ Trương Vũ Trung khởi xướng. 

Bản đồ số hành trình tham quan Tứ trấn Thăng Long được thiết kế dễ hiểu và sinh động (Nguồn ipathanoi.vietnamica.online)

Một cú chạm tới nhiều tầng trầm tích di sản

Thông qua kết hợp khảo cứu học thuật và công nghệ số hiện đại, dự án "Hành trình du lịch di sản Hà Nội" đưa ra phương pháp nhận diện, kết nối và giới thiệu một cách hệ thống nhiều di tích chùa, đền, đình, phủ, đang ẩn mình, trầm mặc giữa nhịp sống hiện đại tại thủ đô Hà Nội.

Một trong những bộ phim tại Liên hoan.

Thế giới rộng mở

10 bộ phim Nhật Bản thuộc 5 dòng phim: tình cảm, lịch sử, hài, kịch tính và hoạt hình được lựa chọn công chiếu trong Liên hoan phim Nhật Bản tại Việt Nam, diễn ra lần lượt tại bốn thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Các nghệ nhân xoan trình diễn tại đình Thét, xã Kim Đức, tỉnh Phú Thọ.

Tôi đến, chỉ vì bạn đẹp

Có một thực tế không mới, là rất nhiều dự án khôi phục các giá trị văn hóa, lịch sử đang được triển khai không phải vì tự thân giá trị đó, mà được dẫn hướng bởi mục tiêu phục vụ phát triển du lịch, và đích cuối, là lợi ích kinh tế.

Diễn viên Đỗ Thị Hải Yến. Ảnh: Kim Bánh Trôi Nước

Điện ảnh là hành trình không có điểm dừng

Sau một thập kỷ lặng tiếng trên màn ảnh để ưu tiên cho gia đình, Đỗ Thị Hải Yến trở lại với ba phim điện ảnh liên tiếp là Quán Kỳ Nam, 1982 và Hộ linh Tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh, lần lượt ra mắt trong năm 2025 và 2026.

Cán bộ, chiến sĩ các đơn vị thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk tham gia "Chiến dịch Quang Trung" thần tốc xây dựng nhà cho nhân dân vùng lũ. (Ảnh Công Lý)

Tái thiết cộng đồng

Hết sức thần tốc và đặc biệt nhân văn, chiến dịch dựng lại nhà cho người dân vùng lũ miền trung vừa phải gánh chịu những thiệt hại nặng nề trong đợt mưa lũ vừa qua đã được khởi động từ 1/12/2025, với mục tiêu người dân sẽ có nhà mới trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ.

Bức ảnh về ca sĩ Trang Nhung-một nhân vật trong sách "Huyền thoại áo dài Việt Nam" cùng hai con gái của chị. Ảnh: Đỗ Lan Hương

Vẻ đẹp thinh lặng bên trong là vô giá

Sau nhiều năm lặng lẽ chuẩn bị, nghệ sĩ nhiếp ảnh Đỗ Lan Hương đã hoàn thành dự án sách ảnh về vẻ đẹp của phụ nữ Việt Nam cùng tà áo dài, bao gồm câu chuyện về 50 nhân vật nữ, ở đa dạng độ tuổi, nghề nghiệp. Nhân Dân cuối tuần có cuộc trò chuyện cùng chị.

"Chân dung tự họa" của Bùi Xuân Phái xuất hiện trong một phiên đấu tại nhà đấu giá Adjug'Art, Pháp, tháng 10/2025.

Vòng xoáy của niềm tin

Trong hơn hai thập niên qua, thị trường mỹ thuật Việt Nam, đặc biệt là mảng hội họa, đã trải qua nhiều bước thăng trầm. 

Những điểm chạm mới

Những điểm chạm mới

Phái đoàn Ngoại giao Hoa Kỳ tại Việt Nam, phối hợp rapper Suboi vừa cho ra mắt video âm nhạc (MV) Never Before (tạm dịch: Chưa từng có), sáng tác mới đánh dấu kỷ niệm 30 năm quan hệ ngoại giao giữa hai nước.