Vun đắp đất từ hoang sơ
Trong thế giới hiện đại, khi áp lực kinh tế khiến nhiều người lao vào vòng xoáy sản xuất công nghiệp, tối đa hóa sản lượng, thì ông Nguyễn Văn Nhàn lại chọn cách làm nông nhẹ nhàng, gần gũi với thiên nhiên. Đồi hoa trái của ông Nhàn, chủ yếu là xoài nằm ở khu vực Bãi Dại, phường Ghềnh Ráng (thành phố Quy Nhơn), nơi một bên là biển rộng mênh mang, một bên là đồi núi khô cằn.
Nhưng bằng sự kiên trì, ông đã thay đổi vùng đất này để tạo nên một môi trường tự nhiên sạch sẽ, nơi mà cây cối, đất đai và nguồn nước vẫn giữ được sự nguyên bản. “Tôi không trồng cây để cạnh tranh hay làm giàu. Tôi trồng để giữ đất, để cây cối được phát triển tự nhiên, không bị ảnh hưởng bởi hóa chất”, ông Nhàn chia sẻ.
Trước khi trở thành người nông dân đặc biệt, ông Nhàn là một người lính, đã đi qua những tháng năm đầy khói lửa, trải qua nhiều thăng trầm của cuộc đời. Sau khoảng thời gian chiến đấu nơi biên giới, chứng kiến biết bao mất mát của đồng đội, ông Nhàn trở về quê nhà vào năm 1990, mang theo những vết thương không chỉ trên cơ thể mà còn trong tâm hồn.
“Khi ở chiến trường, đất dưới chân mình luôn là máu thịt của đồng đội. Khi hòa bình, đất vẫn là thứ thiêng liêng, nếu mình không gìn giữ nó thì làm sao có thể trả lại một tương lai xanh cho thế hệ sau?”. Chính suy nghĩ ấy đã khiến ông Nhàn không muốn lao vào vòng xoáy đô thị, không muốn chạy theo một cuộc sống công nghiệp hóa. Thay vì kiếm sống bằng những công việc bình thường, ông chọn trở lại với thiên nhiên, tự mình tìm cách hồi sinh những ngọn đồi hoang, biến nó thành một khu vườn xanh mát.
Đồi xoài của ông Nhàn nằm ở khu vực Bãi Dại, nơi mà thổ nhưỡng vốn dĩ không dễ để làm nông. Khi mới bắt đầu, nơi đây khô cằn, đất bạc màu, chỉ có những bụi cây lưa thưa. Nhưng ông vẫn kiên trì mỗi ngày, tay cuốc từng mảng đất, tự mình tạo hệ thống giữ nước, trồng thêm nhiều loại cây để cải thiện môi trường chung quanh.
Ông không dùng phân hóa học, không dùng thuốc trừ sâu, tất cả đều theo hướng tự nhiên, theo nguyên lý cây cối phải tự thích nghi và đất phải tự tái tạo. “Tôi từng chứng kiến cây rừng phục hồi sau bom đạn thì tôi tin rằng đất ở đây cũng có thể hồi sinh. Chỉ cần mình cố gắng”, ông nói.
Những năm đầu vườn xoài chưa ra quả nhiều, cây cối chưa thích nghi được với phương pháp canh tác hữu cơ. Nhiều người khuyên ông nên sử dụng thuốc hóa học để thúc đẩy tăng trưởng, nhưng ông vẫn nhất quyết từ chối. “Mình muốn giữ đất sạch thì phải chấp nhận mất thời gian. Ai cũng muốn nhanh, nhưng nhanh thì mất đi sự cân bằng”.
Sau gần một thập kỷ, hệ sinh thái ở đồi Bãi Dại bắt đầu có sự chuyển mình. Đất đã tơi xốp hơn, cây cối xanh tốt hơn, nguồn nước trong lành hơn, và chính những cây xoài cũng tự thích nghi để cho ra những mùa quả đầu tiên.
Không đặt lợi nhuận lên hàng đầu
Không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật là một thách thức lớn đối với bất kỳ người nông dân nào. Vì thế, ông Nhàn phải tự cải tạo đất, sử dụng các loại phân xanh, phân chuồng, lá cây mục, thực bì kết hợp với các chế phẩm sinh học tự nhiên để nuôi dưỡng vườn xoài.
Ông chia sẻ rằng những năm đầu thật sự rất khó khăn. Không có phân hóa học để thúc cây phát triển nhanh, ông phải nhẫn nại học hỏi từng bước, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng tự nhiên cho từng gốc xoài. Một số cây bị sâu bệnh, ông Nhàn không sử dụng thuốc mà thử các biện pháp sinh học như trồng cây xua đuổi côn trùng, nuôi thiên địch, dùng hỗn hợp lá cây để xịt phòng trừ sâu bệnh.
Qua nhiều năm, ông Nhàn đã thành công trong việc xây dựng một hệ sinh thái vườn tự nhiên bền vững, nơi cây xoài phát triển một cách khỏe mạnh, đất đai giữ được độ phì nhiêu, không bị bạc màu bởi hóa chất. Ông cũng dành một phần đất trồng các loại cây bụi, hoa cỏ để gây dựng hệ động thực vật tự nhiên, giúp cân bằng đất và bảo vệ nguồn nước.
Nhìn từ xa, khu vườn của ông Nhàn với những bóng xoài xanh mát chạy dọc triền đồi khiến ai đi ngang qua cũng thích thú muốn dừng chân ghé chơi. “Cây cối không chỉ để ra quả, mà còn giúp đất đai khỏe mạnh, giúp giữ nước, giữ không khí trong lành. Những thứ có sẵn trong tự nhiên sẽ luôn có cách cân bằng với nhau. Nếu mình biết cách điều chỉnh, cây vẫn có thể phát triển tốt mà không cần thuốc hóa học”, ông nói.
Với diện tích cây trồng lên tới 5ha, ông Nhàn còn mở rộng sang các loại cây ăn trái khác như mít, roi (mận), chôm chôm, ổi… Nhờ đó, khu vườn của ông Nhàn không chỉ cho trái ngọt mà còn trở thành một không gian sống lý tưởng cho chim muông, côn trùng, tạo ra một vòng tuần hoàn sinh thái bền vững.
Mỗi ngày, ông Nhàn vẫn túc tắc chạy xe máy quanh đồi, kiểm tra những gốc cây mới trồng, lắng nghe tiếng chim hót, tiếng lá cây xào xạc… những âm thanh mà ông gọi là hơi thở của thiên nhiên. Thế nên dù đã gần tuổi “thất thập cổ lai hy”, song ông Nhàn vẫn khỏe mạnh như thời thanh niên, cơ bắp cuồn cuộn không kém gì trai tráng.
Những ai đến thăm vườn xoài đều có cảm giác bình yên, một phần bởi vẻ đẹp của cây xoài ông Nhàn trồng giống như bonsai cổ thụ lâu năm, một phần là nhờ bầu không khí trong lành, tiếng chim hót, sự mát dịu của thiên nhiên không bị ô nhiễm.
Nhiều người khuyên ông Nhàn nên mở rộng sản xuất, áp dụng công nghệ để tăng năng suất hay kết hợp với doanh nghiệp phát triển du lịch sinh thái, nhưng ông chỉ cười và lắc đầu: "Nếu tôi chuyển hướng làm vậy, mọi thứ sẽ mất đi bản chất ban đầu. Tôi không muốn phá vỡ sự cân bằng này. Người ta có thể nói tôi lạc hậu, nhưng tôi tin rằng nếu mình không gìn giữ đất đai, không làm nông theo cách sạch thì mai sau sẽ chẳng còn đất tốt để mà trồng trọt", ông nói.
Không như những người nông dân khác muốn tối đa hóa sản lượng, ông Nhàn chỉ trồng một lượng cây nhất định, đủ để duy trì hệ sinh thái. Hiện tại, mỗi cây xoài, ông chỉ lấy sản lượng từ 50 đến 70kg/cây, mỗi quả nặng khoảng 7 đến 8 lạng, bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng sạch, bán ra thương lái giá 35 nghìn đồng/kg. Nhiều năm nay, ông luôn giữ cách làm nông như vậy, không chạy theo thị trường, cũng không áp dụng các mô hình sản xuất hàng loạt.
Do đó, cách làm nông của ông Nhàn không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn tạo ra một tư duy khác về làm nông nghiệp, đó là một mô hình bền vững, chú trọng môi trường, không chạy theo giá trị kinh tế mà tập trung vào giá trị của đất đai và cảnh quan xanh.
Ông Bùi Minh Chương, Chủ tịch Hội Nông dân phường Ghềnh Ráng cho biết, những năm gần đây, mô hình nông nghiệp hữu cơ của ông Nhàn được Tỉnh hội, Thành hội đánh giá cao, không chỉ về hiệu quả kinh tế, mà còn về giá trị môi trường, khả năng duy trì đất đai màu mỡ lâu dài. Ở Ghềnh Ráng hiện có 32 hộ nông dân chuyển đổi sang trồng xoài hữu cơ trên tổng diện tích khoảng 86 ha, nhưng vườn xoài của ông Nhàn là lâu năm nhất, đạt hiệu quả cao nhất, trở thành điển hình để tuyên truyền và nhân rộng.
Để được chứng nhận hữu cơ, vườn xoài của ông đã phải vượt qua khó khăn về quy hoạch đất, với sự hỗ trợ của chính quyền tỉnh trong việc tháo gỡ rào cản pháp lý, giúp ông chính thức đạt chứng nhận hữu cơ vào cuối năm 2024. Đến nay, vườn xoài hữu cơ của ông Nhàn không chỉ là một mô hình nông nghiệp, mà còn là biểu tượng của tinh thần giữ đất, giữ niềm tin, giúp người nông dân vừa có nguồn thu nhập, vừa gìn giữ môi trường sống, hướng đến nền nông nghiệp xanh, sạch và lâu dài.
Hiện nay, một số tác động của nền sản xuất công nghiệp đang khiến đất đai dần cạn kiệt, thiên nhiên bị tác động mạnh mẽ, ông Nguyễn Văn Nhàn vẫn kiên trì với lựa chọn của mình. Mô hình vườn xoài hữu cơ của ông không đơn thuần là một phương pháp trồng trọt, mà đó còn là một triết lý sống: tôn trọng thiên nhiên, giữ đất sạch để tạo ra một tương lai xanh cho thế hệ sau.
Ở nơi đó, những cây trái đâm chồi nảy lộc, mang theo giấc mơ về một nền nông nghiệp bền vững, nơi con người chung sống hòa hợp với đất đai, với thiên nhiên trong lành.
