Tiến sĩ xứ Nghệ đam mê nghiên cứu về cá

Trong chặng đường nghiên cứu của mình, Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự (sinh năm 1937) phát hiện 162 loài cá nước ngọt ở Phong Nha-Kẻ Bàng (tỉnh Quảng Trị) trên tổng số hơn 500 loài của cả nước, rất nhiều loài mới của Việt Nam và cả thế giới.

Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự (đội mũ) nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì đã có thành tích xuất sắc trong Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự (đội mũ) nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì đã có thành tích xuất sắc trong Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Ông đã công bố 72 công trình khoa học cấp quốc gia, quốc tế, viết 10 cuốn sách nghiên cứu, trong đó có những giáo trình về Động vật chí Việt Nam, Sách đỏ và Danh lục đỏ Việt Nam.

Buổi sáng đầu hè, chúng tôi đến gặp Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự tại ngôi nhà nhỏ của ông ở phường Trường Vinh, tỉnh Nghệ An. Đã sang tuổi 90, mái tóc và cả chòm râu đều bạc trắng như cước, nhưng đôi mắt ông vẫn rất lanh lợi, nụ cười tươi tắn, hiền từ luôn nở trên môi. Bên hòn non bộ - tiểu cảnh Phong Nha-Kẻ Bàng được bài trí ở một góc của căn phòng khách đơn sơ, ông pha một ấm trà mạn, cứ thế, say sưa kể về tháng ngày “tìm cá” của mình.

Tên tuổi của Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự gắn với những công trình về cá như: “Cá nước ngọt sông Lam”; “Nguồn lợi cá và bảo vệ loài cá ở Vũ Quang, Hà Tĩnh”; “Khu hệ cá Bến En”; “Bảo tồn tính độc đáo và quý báu của đa dạng sinh học cá vùng núi đá vôi Phong Nha-Kẻ Bàng”; “Một họ cá, một khu địa động vật quan trọng với nghề cá Việt Nam”... Đó là kết quả của những ngày tháng lặn lội khắp các con sông, con suối, từ tỉnh này sang tỉnh nọ để tìm cá. Những con cá nhỏ li ti, không tên, thường được người dân gọi là “cá đục, cá còm, cá cứt cò...”, qua công sức nghiên cứu của ông và cộng sự, đã được định danh bằng tên khoa học quốc tế, trở thành tư liệu giao lưu về cá trên phạm vi quốc tế...

Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự chia sẻ, ý tưởng nghiên cứu về cá, xem nó có lợi gì, loài cá nào quý hiếm, loài nào đang có nguy cơ tuyệt chủng, nguồn gốc, xuất xứ, đặc tính của từng loài, nó ảnh hưởng như thế nào đối với đa dạng sinh học, với nghề cá của các địa phương... đeo đẳng trong ông từ lâu. Tuy vậy, phải đến năm 1964, việc tham gia đoàn điều tra động vật và ký sinh trùng do các Giáo sư Đặng Văn Ngữ, Đào Văn Tiến chỉ đạo, đã thôi thúc ông bắt tay vào nghiên cứu. Sau công trình “Cá sông Lam” là hàng loạt bài viết, công trình nghiên cứu khoa học về cá nước ngọt.

Năm 1992, ông Nguyễn Thái Tự là chủ nhiệm đề tài cấp nhà nước “Bảo tồn đa dạng sinh học Bắc Trường Sơn” trong chương trình “Nghiên cứu khoa học cơ bản trong lĩnh vực khoa học tự nhiên” do Giáo sư-Viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam khởi dựng. Suốt 14 năm lặn lội khắp các khe suối, đồi núi ở các tỉnh từ Thanh Hóa đến Thành phố Huế, đề tài khoa học của ông Tự và các cộng sự đã hoàn thành với những công trình nổi bật.

Suốt những năm theo học ngành Vạn vật học tại Trường đại học Tổng hợp Hà Nội cho đến khi công tác, giảng dạy tại Trường đại học Vinh, ông đã có nhiều nghiên cứu. Đáng chú ý, nhiều thuật ngữ do ông đề xuất trong báo cáo khoa học “Góp phần nghiên cứu để thống nhất hệ thống thuật ngữ Động vật học Việt Nam” đã được sử dụng từ thập niên 1970 cho đến tận ngày nay.

Năm 2012, Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự cùng các cộng sự vinh dự được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ cho cụm công trình “Động vật chí Việt Nam và Thực vật chí Việt Nam, Sách đỏ và Danh lục đỏ Việt Nam”. Đây là công trình mang tầm quốc gia và quốc tế, là kết quả của hoạt động điều tra, khảo sát, nghiên cứu về cá nước ngọt trong suốt một quá trình lâu dài từ đầu thế kỷ tới nay, liên quan nhiều đề tài khoa học do 45 tác giả và 77 cộng sự đóng góp, riêng Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự nghiên cứu chuyên sâu về cá nước ngọt.

Cuối năm 2025, Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự được vinh danh là điển hình tiêu biểu toàn quốc trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh tại chương trình “Hồ Chí Minh - Hành trình khát vọng” do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tổ chức. Đây là sự ghi nhận việc ông hiến tặng bộ sưu tập 164 loài cá nước ngọt với những mẫu vật chuẩn quốc tế cho Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam. Ông cho rằng, dù là công trình tâm huyết cả đời, nhưng nếu giữ lại cho cá nhân sẽ không thể phát huy được hết giá trị. Trong 164 mẫu vật chuẩn ấy, có những loài cá chưa được định tên, ông hy vọng các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu, định tên cho nó.

Do tuổi tác và sức khỏe không thể thực hiện các buổi thực địa trong rừng sâu, núi thẳm, nhưng đến nay, Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự vẫn luôn nhiệt tình hỗ trợ, chia sẻ với các sinh viên, các nhà nghiên cứu trẻ những kiến thức, kinh nghiệm trong công tác nghiên cứu và dành cho họ những lời khuyên chân thành. Khi nhắc đến tên ông, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến cái biệt danh rất đỗi bình dị - “Tiến sĩ cá”.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự, việc nghiên cứu, tìm kiếm, phát hiện các loài cá mới, nguồn gốc hình thành, đặc tính tự nhiên của chúng có ý nghĩa quan trọng vào việc bảo vệ các nguồn gien quý, bảo tồn sự đa dạng sinh học và cả sự phát triển của nghề cá, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế-xã hội đất nước. “Tôi muốn nhắn nhủ với thế hệ trẻ rằng, các em hãy tìm những đề tài phục vụ thực tiễn, phục vụ nhân dân, phục vụ những điều đất nước đang cần. Các em cứ nghiên cứu, đào sâu nó, tự nó sẽ trở thành giá trị quốc tế. Cái đích cuối cùng của khoa học là chân lý”, Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự chia sẻ.

Có thể bạn quan tâm

Sen được thu hoạch vào lúc sáng tinh mơ để bảo đảm chất lượng (Ảnh THÀNH CƯỜNG)

Phát huy giá trị cây sen trên quê Bác

Những năm gần đây, diện tích trồng sen ở xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An được mở rộng đáng kể. Cây sen góp phần tô đẹp phong cảnh làng quê, tạo thu nhập ổn định cho người dân. Trước thực tế đó, chính quyền địa phương đã khuyến khích chuyển đổi diện tích trồng lúa, ao nuôi thủy sản kém hiệu quả sang trồng sen.

Tạo đà cho nông sản địa phương vươn xa

Tạo đà cho nông sản địa phương vươn xa

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất nông sản địa phương tìm kiếm đối tác tiềm năng, mở rộng thị trường, tỉnh Hà Tĩnh đã chỉ đạo các đơn vị liên quan tổ chức các chương trình, sự kiện xúc tiến thương mại.

Sư đoàn 968 phối hợp chính quyền xã Hiếu Giang tổ chức trang trọng lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ vào tháng 3/2026.

Bền bỉ hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Những năm qua, bằng tinh thần trách nhiệm cao và lòng tri ân sâu sắc, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Sư đoàn 968, Quân khu 4 đã và đang nỗ lực khắc phục khó khăn, đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập, góp phần đưa hài cốt các anh hùng liệt sĩ trở về với đất mẹ.

Cô giáo Phạm Thị Hương dạy kỹ năng xử lý tình huống cho trẻ tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh Khánh Hòa.

Những vòng tay thương yêu

Trong những căn phòng nhỏ ngập nắng ở Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập tỉnh Khánh Hòa, tiếng ê a học chữ, tiếng cười, tiếng bập bẹ phát âm của trẻ nhỏ, tạo nên bầu không khí ấm áp, tràn ngập yêu thương.

Đại úy Phạm Trần Lương Tri (ngoài cùng bên trái) cùng Chi đoàn Công an xã trao hỗ trợ hằng tháng cho các “Em nuôi của đoàn”.

Đoàn viên công an xung kích bảo đảm an ninh, trật tự cơ sở

Những năm qua, Đại úy Phạm Trần Lương Tri, Bí thư Chi đoàn Công an xã Avương (thành phố Đà Nẵng) đã cùng đoàn viên, lực lượng Công an xã thực hiện tốt nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự; đồng thời triển khai nhiều hoạt động xung kích, tình nguyện vì cộng đồng, để lại hình ảnh đẹp trong lòng nhân dân.

Trong ngày 11/4, Hà Tĩnh là một trong những tâm điểm nắng nóng của khu vực Bắc Trung Bộ, nhiệt độ nhiều nơi nằm ở ngưỡng hơn 40 độ C.

[Ảnh] Người dân Hà Tĩnh gồng mình trong nắng gắt

Dưới cái nắng hơn 40 độ C, người dân Hà Tĩnh vẫn miệt mài lao động, sản xuất. Mỗi giờ làm việc, dẫu là mỗi thách thức với người lao động, song người dân ở vùng "chảo lửa, túi mưa" vẫn nỗ lực thích ứng, kiên trì bám công trường, đồng ruộng, giữ nhịp sống thường nhật.

Mô hình nuôi sò lông đang được nhân rộng ở vịnh Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa.

Sinh kế mới cho người dân vùng biển Khánh Hòa

Giữa không gian mặn mòi của biển trên vịnh Cam Ranh (Khánh Hòa), những dãy chòi nuôi sò lông nối nhau trải dài, in bóng xuống làn nước xanh thẳm. Tiếng máy thuyền rì rầm, nhịp chèo khua sóng hòa cùng nhịp sống lao động cần mẫn của ngư dân nơi đầu sóng. Một nghề mới đang âm thầm bén rễ, mở ra sinh kế bền vững cho nhiều gia đình.

Nhiều gia đình ở Lệ Thủy tạo góc học tập ngăn nắp cho con em tự học, làm bài tập ở nhà.

Nhân rộng mô hình “Tiếng loa học bài”

Từ khi mô hình “Tiếng loa học bài” trong các khu dân cư được triển khai; mỗi tối tại các thôn, xóm ở xã Lệ Thủy, tỉnh Quảng Trị trở nên yên ắng hơn. Các gia đình lại nhường không gian cho con trẻ tập trung học bài. Đây là mô hình đang phát huy tính hiệu quả trong việc lan tỏa tinh thần tự giác học tập trong cộng đồng...

Mỗi dòng thông tin, mỗi tín hiệu tiếp nhận tại Trung tâm Thông tin chỉ huy Công an Hà Tĩnh đều được phân tích, sàng lọc, đánh giá đa chiều.

Lặng thầm canh giữ bình yên cho nhân dân

Giữa những ca trực xuyên đêm, khi phố phường đã yên giấc, ánh đèn tại đây vẫn sáng. Những tín hiệu liên lạc không ngừng vang lên. Mỗi cuộc gọi không đơn thuần là dữ liệu, mà phía sau đó là sự lo lắng, là niềm hy vọng, thậm chí là ranh giới mong manh giữa an toàn và hiểm nguy của người dân.

Ông Trần Bá Ninh bên bộ rễ cây xáo tam phân tích lũy nhiều hoạt chất, nhất là nhóm saponin hiện có giá bán từ 1,5-2,7 triệu đồng/kg.

Làm giàu từ cây xáo tam phân

Giữa triền núi Hòn Hèo quanh năm lộng gió, có một người lặng lẽ “đánh thức” cây xáo tam phân-loài dược liệu từng đứng trước nguy cơ cạn kiệt.

Thành phố Huế đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn

Trong chiến lược phát triển bền vững, thành phố Huế ưu tiên thu hút dự án đầu tư thân thiện môi trường, từng bước hình thành các mô hình sản xuất theo hướng kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn; hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Bà Dư Thị Ánh (68 tuổi) bên những tấm bằng khen, giấy chứng nhận thành tích học tập của con cháu được gìn giữ cẩn thận.

Truyền thống hiếu học ở Hữu Đức

Trải qua nhiều thế hệ, làng Hữu Đức (xã Phước Hữu) được nhắc đến như một điểm sáng về phong trào hiếu học ở tỉnh Khánh Hòa. Với người dân nơi đây, tri thức là hành trang lập thân, thoát nghèo, xây dựng quê hương.

Nguyễn Văn Tú tại lễ tuyên dương “Sinh viên 5 tốt” cấp thành phố.

“Sinh viên 5 tốt” vì cộng đồng

Đảng viên trẻ, danh hiệu “Sinh viên 5 tốt” Nguyễn Văn Tú, sinh viên khoa Ô-tô, Trường đại học Đông Á Đà Nẵng đã trở thành tấm gương truyền cảm hứng, tạo động lực để nhiều sinh viên thành phố tích cực phấn đấu, dấn thân vì cộng đồng.

Khám bệnh miễn phí cho người dân miền núi xã Tây Giang trong Chương trình Tết nhân ái.

Đà Nẵng sẻ chia mùa xuân

Từ cuối tháng 1, thành phố Đà Nẵng cùng các cơ quan, đơn vị, tổ chức đoàn thể đã đồng loạt triển khai nhiều hoạt động, mô hình chăm lo Tết thiết thực dành cho người nghèo, công nhân, lao động, các đối tượng yếu thế.

Ông Trượng Thành Liêm chăm sóc giàn táo vừa cho thu hoạch xong, chuẩn bị mùa vụ mới.

Bí thư Chi bộ thôn gương mẫu

Giữa vùng đất gò cao khô hạn của thôn Hiếu Lễ (xã Phước Hậu, tỉnh Khánh Hòa), vườn táo xanh mướt của ông Trượng Thành Liêm, Bí thư Chi bộ thôn nổi bật như một minh chứng sinh động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người đảng viên nơi cơ sở.

Năm 2025, Thuế thành phố Huế đã thể hiện rõ bản lĩnh điều hành, nỗ lực đổi mới và tinh thần trách nhiệm cao khi hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu thu ngân sách.

Ngành thuế Huế vượt khó, bứt phá

Năm 2025, vượt qua nhiều biến động, Thuế thành phố Huế hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu thu ngân sách, khẳng định bản lĩnh điều hành và quyết tâm đổi mới. Bước sang năm 2026, ngành Thuế Huế hướng tới hiện đại, tinh gọn và hiệu quả.

Chị Hồ Thị Dắt thường xuyên đến từng nhà dân, động viên bà con vượt khó vươn lên.

“Cầu nối” giữa Đảng với nhân dân

Chị Hồ Thị Dắt, thôn A Vao, xã Tà Rụt (Quảng Trị) được mọi người biết đến là nữ Bí thư chi bộ luôn sâu sát, năng nổ với công việc chung. Không chỉ được đảng viên và nhân dân tín nhiệm, chị Dắt còn là nhân tố tích cực, góp phần xây dựng tổ chức đảng ở khu dân cư trong sạch, vững mạnh.

Nhiều sản phẩm OCOP đặc sắc của Nghệ An được khách hàng quan tâm tại các hội chợ.

Thương mại số giúp mở rộng thị trường

Nghệ An đang phát huy lợi thế tự nhiên đa dạng, kết hợp công nghệ hiện đại và xúc tiến thương mại số để xây dựng thương hiệu nông sản thông minh, nâng cao giá trị sản phẩm OCOP, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.

Một góc nông trại Chapor Farm, tại thôn Ma Ty, xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa.

Mô hình sản xuất nông nghiệp thân thiện, hiệu quả

Xã Bác Ái Tây (Khánh Hòa) lâu nay được xem là vùng khô hạn, sản xuất nông nghiệp thường gặp nhiều rủi ro. Thế nhưng, vài năm trở lại đây, giữa vùng đất khó này đã xuất hiện một khu nông nghiệp công nghệ cao được vận hành bài bản, từng bước khẳng định hiệu quả. Mô hình này viết nên câu chuyện sinh động về một hướng đi mới cho nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Lực lượng công an thành phố Đà Nẵng tổ chức xây nhà mới cho người dân của xã A Vương.

“Thần tốc” sửa chữa, xây nhà cho người dân bị thiên tai

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phát động “Chiến dịch Quang Trung” thần tốc xây dựng, sửa chữa lại nhà ở cho các gia đình bị thiệt hại do các đợt thiên tai. Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, “Chiến dịch Quang Trung” không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà chính là “mệnh lệnh từ trái tim”.

Cán bộ, chiến sĩ Trường Quân sự (Quân đoàn 34, tỉnh Gia Lai) hỗ trợ sửa chữa, xây dựng nhà cửa cho người dân sau bão lũ tại phường Ngô Mây.

Trách nhiệm và nghĩa tình với nhân dân

Cuối năm, nhiều địa phương trong tỉnh Gia Lai vẫn còn ngổn ngang những ngôi nhà bị tốc mái, những bức tường đổ nát, nền đất còn lấm lem bùn lũ do ảnh hưởng cơn bão số 13. Trong khung cảnh ấy, hình ảnh những người lính hiện diện giúp người dân dựng lại nhà cửa đã trở thành điểm tựa tinh thần cho bà con.

Cây cầu treo qua làng Tu Nương, xã Trà Tập hoàn thành trong niềm vui của người dân.

Bí thư Đoàn xã một lòng vì đồng bào miền núi

Hơn 4 năm công tác trên cương vị Bí thư Đoàn xã Trà Tập (thành phố Đà Nẵng), anh Nguyễn Văn Thanh dành phần lớn thời gian len lỏi vào từng ngóc ngách của bản làng, tìm cái khó, hiểu cái thiếu của người dân để nghĩ cách giúp đỡ.