Vụ rò rỉ
Trong 28 điểm của bản “kế hoạch hòa bình” mà Axios tiết lộ có một số điểm khiến dư luận đặc biệt chú ý. Quy mô của Lực lượng vũ trang Ukraine sẽ bị giới hạn ở mức 600.000 quân.Ukraine đồng ý ghi vào hiến pháp của mình rằng, nước này sẽ không gia nhập NATO và NATO đồng ý đưa vào điều lệ của mình một điều khoản rằng, Ukraine sẽ không được kết nạp trong tương lai.
Crimea, Luhansk và Donetsk sẽ được công nhận là thuộc Nga trên thực tế, kể cả Mỹ. Kherson và Zaporizhzhia sẽ bị đóng băng dọc theo đường tiếp xúc, điều này có nghĩa là sự công nhận thực tế dọc theo đường tiếp xúc. Nga sẽ từ bỏ các vùng lãnh thổ đã thỏa thuận khác mà nước này kiểm soát bên ngoài năm khu vực trên. Lực lượng Ukraine sẽ rút khỏi khu vực tỉnh Donetsk mà họ hiện đang kiểm soát và khu vực rút quân này sẽ được coi là vùng đệm phi quân sự trung lập, được quốc tế công nhận là lãnh thổ thuộc Liên bang Nga. Lực lượng Nga sẽ không tiến vào khu vực phi quân sự này.
Ukraine sẽ nhận được sự bảo đảm an ninh “đáng tin cậy”. Nếu Ukraine xâm lược Nga, họ sẽ mất đi sự bảo đảm; nếu Nga xâm lược Ukraine, ngoài phản ứng quân sự phối hợp quyết liệt, tất cả các lệnh trừng phạt toàn cầu sẽ được áp dụng trở lại, sự công nhận đối với lãnh thổ mới và mọi lợi ích khác của thỏa thuận này sẽ bị thu hồi; nếu Ukraine phóng tên lửa vào Moscow hoặc St. Petersburg mà không có lý do, bảo đảm an ninh sẽ bị coi là không có hiệu lực.
Các điều khoản khác như NATO đồng ý không đóng quân ở Ukraine; Ukraine đủ điều kiện để trở thành thành viên EU; 100 tỷ đô-la tài sản bị đóng băng của Nga sẽ được đầu tư vào các nỗ lực do Mỹ dẫn đầu nhằm tái thiết và đầu tư vào Ukraine và Mỹ sẽ nhận được 50% lợi nhuận từ dự án này; rồi Ukraine sẽ tổ chức bầu cử sau 100 ngày; hoặc tất cả các bên liên quan đến cuộc xung đột này sẽ được ân xá hoàn toàn cho những hành động của họ trong chiến tranh và đồng ý không đưa ra bất kỳ khiếu nại hoặc xem xét bất kỳ khiếu nại nào trong tương lai…là những nội dung bổ sung, để hoàn thiện một thỏa thuận mà nếu như được ký, sẽ mang tính lịch sử để chấm dứt cuộc xung đột đẫm máu giữa lòng châu Âu kéo dài trong gần 4 năm qua.
Trong khi dư luận vẫn còn bán tín bán nghi về bản kế hoạch hòa bình 28 điểm thì một nghị sĩ đối lập ở Ukraine là ông Aleksay Goncharenko cũng đăng tải lên mạng xã hội những hình ảnh dường như là ảnh chụp màn hình một tài liệu tiếng Ukraine, nêu chi tiết kế hoạch hòa bình 28 điểm, trùng hợp hoàn toàn với bản kế hoạch do Axios công bố. Đến lúc này thì tất cả đều hiểu rằng, quả thực đã tồn tại âm thầm một bản kế hoạch như vậy.
Choáng váng
Châu Âu và Ukraine, thoạt đầu, choáng váng với bản kế hoạch hòa bình 28 điểm do Mỹ đưa ra. Cá nhân Tổng thống V.Zelensky tỏ ra khá thận trọng khi đưa ra các tuyên bố. Tổng thống V. Zelensky cho biết, sẽ hợp tác một cách bình tĩnh và mang tính xây dựng với Mỹ về bản kế hoạch hòa bình, nhưng khẳng định sẽ không phản bội lợi ích quốc gia.
Ngược lại, châu Âu, bên được cho là đã bị Mỹ phớt lờ khi soạn thảo bạn dự thảo 28 điểm, lại phản ứng hết sức dữ dội, không chỉ vì lo ngại Washington đã nhượng bộ quá nhiều trước Moscow mà còn do cảm thấy bị đặt ra ngoài quá trình xây dựng kế hoạch, trong khi đây là vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh châu Âu. Nhiều chính khách châu Âu, đã nghỉ hoặc còn đang tại vị, đã gọi bản kế hoạch 28 điểm này thực chất “là một văn kiện đầu hàng” dành cho Ukraine.
Các lãnh đạo EU khẩn trương xây dựng một kế hoạch riêng nhằm chấm dứt xung đột ở Ukraine, được cho là có lợi hơn cho Kiev. Một cuộc họp ở Geneve, Thụy Sĩ, được gấp rút tổ chức, có các đại diện của Ukraine, châu Âu và Mỹ, để bàn thảo về bản kế hoạch 28 điểm.
Lại rò rỉ
Đúng lúc đó thì xảy ra một sự kiện cho thấy trong những tiến trình phức tạp như dàn xếp một thỏa thuận hòa bình cho cuộc xung đột Nga-Ukraine, mọi đòn phép đều được tung ra nhằm triệt hạ những ưu thế của đối phương.
Hãng tin Bloomberg tiết lộ đoạn ghi âm cuộc điện đàm ngày 14/10 giữa ông Steve Witkoff - Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về Ukraine và ông Yuri Ushakov - Cố vấn chính sách đối ngoại của Tổng thống Nga. Vụ rò rỉ cuộc điện đàm mật giữa quan chức hai bên Nga - Mỹ đã tạo ra cơn sốc ở cả Ukraine và Mỹ. Trên báo Kyiv Independent ngày 26-11, các nghị sĩ, binh sĩ và chuyên gia Ukraine cho rằng, vụ việc cho thấy, ông Witkoff có thể đã trở thành công cụ của Điện Kremlin thay vì đóng vai trò nhà trung gian trung lập.
Đòn phép này tỏ ra có tác dụng. Thay vì ra tối hậu thư cho phía Ukraine phải ký thỏa thuận hòa bình với Nga như đã từng diễn ra trước đó, phía Mỹ nói rằng, văn bản thỏa thuận 28 điểm chỉ mới là các đề xuất do Mỹ soạn thảo (không phải của Nga như tin đồn đoán), là một tài liệu linh hoạt, nghĩa là kế hoạch được công bố không phải là phiên bản cuối cùng và Mỹ sẵn sàng điều chỉnh.
Tiếng nói ngoài thực địa
Trong khi quá trình tranh cãi quanh bản dự thảo 28 điểm của Mỹ vẫn còn đang diễn ra thì Nga đã tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine, đồng thời liên tục mở các cuộc tấn công đột phá vào các tuyến phòng ngự trên toàn mặt trận.
Người Nga hiểu rằng, chính những diễn biến trên thực địa mới là yếu tố quyết định chiều hướng của các cuộc đàm phán trong tương lai, gần hoặc xa. Dọc theo tuyến tiếp xúc, lực lượng vũ trang Ukraine đang gặp phải những cuộc khủng hoảng về phòng ngự, buộc phải gồng mình trám các lỗ hổng với nguồn lực dự bị ngày một khan hiếm. Tại những khu vực thứ yếu - nơi ít được truyền thông chú ý, các đơn vị Ukraine bị căng mỏng đến mức mà lần đầu tiên kể từ năm 2022, họ buộc phải bỏ nhiều vị trí dù chưa chiến đấu.
Về bản dự thảo hòa bình 28 điểm, Tổng thống Nga Putin cho rằng, đề xuất của Mỹ có thể trở thành “cơ sở cho một thỏa thuận hòa bình cuối cùng”. Tiếp hai đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner (con rể Tổng thống Trump) tại Điện Kremlin, ông cho biết, Nga chấp nhận một số đề xuất của Mỹ liên quan đến Ukraina và các cuộc thảo luận nên được tiếp tục.
Mặt khác, Tổng thống Putin khẳng định rằng, đối với vùng Donbass, gồm hai vùng Donetsk và Lugansk, “hoặc chúng tôi kiểm soát các vùng lãnh thổ này bằng vũ lực, hoặc quân đội Ukraina phải rời đi”. Rõ ràng những thắng thế tạm thời trên chiến trường đã giúp Moscow có được tiếng nói tự tin hơn trong các cuộc đàm phán, bất kể đó là Ukraine, châu Âu hay là Mỹ.
Trong bản dự thảo kế hoạch hòa bình 28 điểm do phía Mỹ đưa ra, có một điểm cốt tử: Lãnh thổ. Vấn đề này, cũng là khác biệt căn bản giữa hai phía khiến cho một thỏa thuận hòa bình dường như là điều không thể ở thời điểm hiện tại. Các báo Mỹ đưa tin, bản dự thảo kế hoạch hòa bình do phía Ukraine đưa ra gần đây đã rút gọn lại chỉ còn 20 điểm, loại bỏ một số điều khoản bất lợi dành cho Kiev, trong đó có đề cập vấn đề lãnh thổ.
Tổng thống Ukraine tuyên bố rằng bất kỳ giải pháp lãnh thổ nào nhằm chấm dứt cuộc xung đột cũng phải do người dân Ukraine quyết định, thông qua bầu cử hoặc trưng cầu dân ý. Ông Zelensky cũng công bố một thỏa hiệp lớn của Ukraine, đó là Kiev chấp nhận hy sinh việc trở thành thành viên chính thức của NATO để đổi lấy các bảo đảm an ninh (có giá trị ràng buộc pháp lý) từ Mỹ, các đối tác châu Âu và một số quốc gia khác. Việc Ukraine phải từ bỏ tham vọng gia nhập NATO chính là một trong những mục tiêu cốt lõi mà Nga theo đuổi trong cuộc chiến, là một trong những nguyên nhân chủ yếu khiến Moscow quyết định phát động “chiến dịch quân sự đặc biệt” hồi đầu năm 2022.
Cựu Tổng thống Nga, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev cho rằng, đề xuất của Kiev tổ chức trưng cầu dân ý về vấn đề lãnh thổ như một phần của giải pháp hòa bình “sẽ làm đình trệ các cuộc đàm phán; đó chính xác là điều mà Kiev đang theo đuổi”.
Câu hỏi đặt ra là Washington mong muốn đến mức nào việc đạt được một thỏa thuận và do vậy, có thể đi xa đến đâu trong việc gây sức ép đối với Kiev để có được thỏa thuận đó? Đấy là những câu hỏi còn bỏ ngỏ và hòa bình vẫn còn rất xa.
