Những hình ảnh trái ngược
Đi trên các tuyến đường khu vực trung tâm TP Hồ Chí Minh vào những ngày cuối tháng 7, dễ bắt gặp những hình ảnh trái ngược trên các tuyến vỉa hè. Cụ thể, tại các tuyến đường gần chợ, hay gần bệnh viện như Thủ Khoa Huân, Phan Bội Châu (quanh chợ Bến Thành); đường Điện Biên Phủ (đoạn qua Bệnh viện Bình Dân); Cống Quỳnh (Bệnh viện Từ Dũ), đường Yersin... vỉa hè bị chiếm dụng gần như hoàn toàn bởi các hộ kinh doanh, buôn bán nhỏ lẻ và đẩy người đi bộ xuống lòng đường gây nguy cơ mất an toàn giao thông.
Tương tự, tại nhiều tuyến đường trung tâm thành phố, tình trạng lấn chiếm vỉa hè diễn ra phổ biến. Trên đường Cô Bắc (phường Cầu Ông Lãnh), nhiều đoạn vỉa hè bị chiếm dụng làm quán ăn, quán nước, lòng đường bị tận dụng làm bãi đỗ xe máy. Đặc biệt, tại đường Yersin (đoạn từ Võ Văn Kiệt đến Nguyễn Công Trứ), người dân không chỉ lấn vỉa hè mà còn tràn xuống lòng đường để buôn bán, đỗ xe, khiến giao thông qua khu vực luôn bị cản trở.
Trong khi đó, tại nhiều tuyến đường khu vực trung tâm khác, nơi từng áp dụng thu phí, người dân vẫn tiếp tục sử dụng một phần vỉa hè như trước để kinh doanh buôn bán. Tại đường Lý Tự Trọng (phường Sài Gòn), vỉa hè được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp. Các hộ kinh doanh như quán ăn, nước uống sắp xếp bàn ghế, xe cộ bảo đảm lối đi cho người đi bộ đi lại trên vỉa hè.
Bà Trương Ánh Tuyết (hộ kinh doanh trên đường Lý Tự Trọng, phường Sài Gòn) cho biết, khi chính quyền thành phố triển khai thu phí sử dụng tạm lòng đường, hộ kinh doanh của bà ủng hộ và đăng ký ngay. “Nhờ chủ trương trên mà đến nay một số vỉa hè được sắp xếp khoa học. Do đó, người dân buôn bán như chúng tôi rất mong cơ quan chức năng tiếp tục cho thuê vỉa hè để kinh doanh, ổn định cuộc sống”, bà Tuyết bày tỏ.
Tương tự, tại các tuyến đường Lê Thánh Tôn, Nguyễn Thị Minh Khai, Trương Định, Nguyễn Đình Chiểu, Trần Hưng Đạo, Cách Mạng Tháng 8, vỉa hè cũng được các hộ kinh doanh, buôn bán sắp xếp để lối đi cho người đi bộ. “Qua hơn một năm thu phí, bộ mặt đô thị trên các tuyến vỉa hè, lòng đường chuyển biến hẳn”, bà Tống Thị Tuyết Mai (hộ kinh doanh trên đường Trần Hưng Đạo (phường Cầu Ông Lãnh) nhận xét.
Sẽ có quy định mới phù hợp hơn
Trước thực trạng vỉa hè ở một số nơi tái diễn tình trạng lấn chiếm, đẩy người đi bộ phải xuống đường, ông Nguyễn Kiên Giang, Phó Trưởng phòng Quản lý bảo trì và Khai thác công trình giao thông (Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh) xác nhận, những vi phạm này xảy ra khá phổ biến tại các khu vực giáp ranh hành chính, khu dân cư đông đúc, chợ tự phát và chung quanh các bệnh viện lớn.
Theo ông Giang, một trong những khó khăn hiện nay là sự thay đổi về cơ chế xử lý vi phạm. Trước đây, thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi lấn chiếm lòng lề đường, vỉa hè thuộc về UBND cấp quận, tuy nhiên từ ngày 1/7/2025, thẩm quyền này được chuyển giao về xã, phường. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc rà soát lại chức năng, nhiệm vụ và năng lực thực thi của lực lượng tại cơ sở.
Thêm vào đó, Luật Thanh tra năm 2025 (sửa đổi) đã bỏ tổ chức cơ quan thanh tra tại các sở, dẫn đến sự gián đoạn trong việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, đặc biệt ở các công trình xây dựng có yếu tố phức tạp. Dù việc xử lý đã có chuyển biến tích cực tại một số khu vực, tình trạng vi phạm vẫn tiếp diễn.
Để khắc phục, Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai một số giải pháp đồng bộ. Theo đó, sẽ tham mưu UBND thành phố lập các đoàn kiểm tra chuyên trách, đi thực tế tại các tuyến đường “nóng” để đánh giá tình hình quản lý trật tự vỉa hè, xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp. Bên cạnh đó, cũng nghiên cứu lắp thêm hệ thống camera giám sát để xử phạt các trường hợp lấn chiếm vỉa hè, lòng đường. Việc thí điểm trước mắt sẽ triển khai tại các khu vực có vi phạm kéo dài, trong đó có cả các địa bàn mới sáp nhập từ Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu.
Để bảo đảm đồng bộ và phù hợp thực tiễn khi mở rộng địa giới hành chính, Sở Xây dựng đã đề xuất UBND Thành phố Hồ Chí Minh 2 hướng xử lý, gồm bãi bỏ Quyết định 32/2023 và điều chỉnh Nghị quyết 15/2023 để phù hợp quy định mới, đồng thời xây dựng đề án tổng thể về quản lý, khai thác và sử dụng lòng đường, vỉa hè theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công; phối hợp Viện Nghiên cứu và phát triển TP Hồ Chí Minh xây dựng đề án quản lý, khai thác và sử dụng lòng đường, vỉa hè trên địa bàn thành phố (theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công), trong đó có thu thập các thông tin, đề án có trên địa bàn tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) để làm cơ sở triển khai áp dụng trên toàn địa bàn TP Hồ Chí Minh sau sáp nhập.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh Trần Quang Lâm cho biết, hiện nay UBND thành phố đã chấp thuận chủ trương nội dung thứ nhất. Trong trường hợp được chấp thuận nội dung thứ hai, Sở Xây dựng sẽ phối hợp các đơn vị liên quan xây dựng, hoàn chỉnh đề án trong 12 tháng và tổ chức thí điểm trên một số phường trung tâm, khu vực, tuyến đường có lòng đường, vỉa hè bảo đảm điều kiện về bề rộng, phù hợp thực tiễn, nhu cầu giao thông, phát triển, kinh tế, du lịch và tổ chức đánh giá trước khi mở rộng phạm vi.
