Album “Thương câu dân ca” gồm 5 tác phẩm do nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác trong vòng hơn 1 năm qua: “Ngẫu hứng Còn Duyên” (phát triển từ làn điệu Quan họ Còn Duyên), “Tính chuyện trăm năm”, “Thương câu dân ca”, “Nghe tim mình rơi” và “Chị hai sao đứng đầu đình”.
Trung tâm của album là chất liệu dân ca Quan họ Bắc Ninh và không gian âm nhạc Đồng bằng Bắc Bộ – một vùng văn hóa có hệ thống thang âm, giai điệu, lối hát và mỹ cảm rất riêng. Tuy nhiên, thay vì phục dựng hay mô phỏng nguyên bản các làn điệu cổ, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long lựa chọn con đường khó hơn: viết mới trên tinh thần dân ca.
Những khúc hát giao duyên của trai gái Việt Nam xưa hiện lên trong các tác phẩm nhưng không bị đóng khung trong bối cảnh quá khứ mà hiện diện trong đời sống hôm nay thông qua ca từ mang tính chiêm nghiệm, hòa âm phối khí tiết chế, sự pha trộn có chừng mực với world music, và đặc biệt là cách tiếp cận dân ca như một thực thể đang sống, đang vận động. Cùng với cách thể hiện dung dị, gần gũi của ca sĩ AnhHi Thanh Cường, sự dung hòa giữa truyền thống và hiện đại đã tạo nên bản sắc riêng cho album.
Trong suốt hành trình gắn bó với nghiên cứu, thực hành và phục hồi các giá trị âm nhạc truyền thống, đồng thời quan sát cách tiếp cận và phát triển âm nhạc dân tộc của một số quốc gia trong khu vực, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long nhận thấy rằng: Bên cạnh việc gìn giữ di sản như những giá trị cổ truyền cần được nâng niu, vẫn rất cần những tiếp nối mới, đòi hỏi sự dũng cảm vượt qua những e dè hay mặc cảm bị phê phán để sáng tạo, nối dài đời sống của âm nhạc dân gian trong bối cảnh hôm nay.
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho biết, lý do anh chọn Thanh Cường thể hiện album, bởi đây là người em, học trò của bạn bè anh, như thầy Quang Việt, cô Hoàng Hà. Ngoài ra, Thanh Cường rất yêu dân gian và đã đồng hành với nhạc sĩ Quang Long 10 năm, trong đó có dự án nghệ thuật xoan. Bên cạnh đó Thanh Cường có sự nhẹ nhàng, tinh tế rất phù hợp với dân gian, rất phù hợp với tâm hồn của anh hai anh ba, chị hai chị ba vùng quê Kinh Bắc.
Việc nhạc sĩ Nguyễn Quang Long lựa chọn âm hưởng Quan họ và không gian văn hóa Đồng bằng Bắc Bộ trong các sáng tác ở album không chỉ bởi đây là một trong những cái nôi phong phú của âm nhạc truyền thống Việt Nam, mà còn bởi đó chính là miền ký ức, miền văn hóa nơi anh sinh ra và lớn lên, được nuôi dưỡng bằng dân ca từ thuở nhỏ. Với anh, sáng tác dân ca đương đại không phải là sự “trở về”, mà là sự tiếp nối – một cách để dân ca đi tiếp về phía trước.
Ca sĩ Thanh Cường cho biết, chính nhạc sĩ Nguyễn Quang Long là người truyền cảm hứng cho mình đến với những ca khúc mang âm hưởng dân gian. Anh chia sẻ: “Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long là người thầy, người đã cho em cơ hội cùng đồng hành chinh chiến trong suốt các chặng đường dự án về âm nhạc dân gian để em hiểu, biết và yêu âm nhạc dân gian và khi đó em mới dám thể hiện các ca khúc này. Khi hiểu, biết và yêu thì mới thúc đẩy việc dám đặt hàng anh Quang Long viết cho em ca khúc mang màu sắc dân gian, yêu cầu đơn giản thôi: đầu tiên phải mang yếu tố dân tộc, có tính bác học, có sự vượt qua ranh giới quen thuộc. Mong nhạc sĩ đáp ứng những yêu cầu đó, được các thầy cô dìu dắt, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long chỉ bảo hôm nay Thanh Cường mới dám thể hiện các ca khúc đó”.
Đặc biệt, album còn thể hiện tinh thần gắn kết truyền thống và công nghệ khi phát hành cùng MV “Thương câu dân ca” - một MV được sáng tạo hoàn toàn bằng công nghệ AI dựa trên tinh thần tranh dân gian Đông Hồ.
Đạo diễn hình ảnh kiêm AI Artist Xuân Mạnh AI cho biết đây là lần đầu anh thực hiện một dự án kết hợp trực tiếp giữa chất liệu dân gian và AI. Chia sẻ về MV, đạo diễn Xuân Mạnh cho biết, vì có kinh nghiệm sản xuất nhiều cho nên anh và ê-kíp hoàn thiện dự án khá nhanh, chỉ trong vòng 5 ngày, rút ngắn công đoạn sản xuất, nhưng vẫn giữ được sự chỉn chu.
Thông điệp xuyên suốt của “Thương câu dân ca” mà nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đem đến trong album của mình là một khẳng định giản dị nhưng mạnh mẽ: âm nhạc dân gian không thuộc về quá khứ. Dân ca hoàn toàn có thể hiện diện trong đời sống hôm nay một cách tự nhiên và gần gũi.
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long mong khán giả, đặc biệt là người trẻ, khi nghe album này không có cảm giác “nghe lại” hay “tìm về” dân ca, mà đơn giản là thưởng thức những ca khúc mang tinh thần Việt, được viết từ chất liệu truyền thống nhưng bằng ngôn ngữ của thời đại. Dân ca cần được hát lên, được nghe và được sống cùng nhịp thở của đời sống đương đại.
Ở góc nhìn rộng hơn, album cũng là lời khẳng định rằng việc gìn giữ di sản không chỉ nằm ở bảo tồn nguyên trạng, mà còn ở khả năng tiếp nối sáng tạo: Khi người làm nghề đủ hiểu, đủ yêu và đủ tôn trọng di sản, họ có quyền và cũng có trách nhiệm làm cho những giá trị ấy tiếp tục vang lên trong bối cảnh mới, với hình thức mới, nhưng không đánh mất cốt lõi tinh thần dân tộc.
