Với gần 50 gốc cam Xã Đoài từ 5-9 năm tuổi, dịp Tết năm ngoái, gia đình ông Nguyễn Văn Hạnh (xóm Quyết Thắng, xã Nghi Lộc) cung cấp gần 2.000 quả cam ra thị trường, với giá bình quân khoảng 80 nghìn đồng/quả. Phần lớn cam được khách đặt trước, chờ sau Rằm tháng Chạp sẽ đến cắt.
Còn năm nay, vườn cam gia đình ông dự kiến sản lượng giảm hơn một nửa.
Khác với hình ảnh khu vườn trĩu quả của năm ngoái, thời điểm này, cả vườn cam chỉ có vài cây đạt số lượng trăm quả. Cam tuy ngọt nhưng quả nhỏ, mỗi kg phải từ 6-7 quả. Các năm trước, mỗi kg chỉ từ 4-5 quả.
Ông Hạnh cho biết, cơn bão số 10 khiến vườn cam của gia đình ông bị hư hại nặng. Nhiều cây bị gió quật gãy cành, xiêu vẹo, có cây bị bật cả gốc phải dựng lại. Từ sau bão số 10, có những hôm, gia đình ông phải đi thu dọn cả bao cam rụng.
“Có khách quen đặt 500 quả chờ đến ngày 20 tháng Chạp sẽ hái, nhưng cam vẫn cứ rụng nhiều nên không biết có đủ để giao cho họ hay không”, ông Hạnh buồn bã chia sẻ.
Cạnh vườn cam nhà ông Hạnh, vườn cam 80 gốc của ông Nguyễn Văn Phúc cũng trong tình cảnh tương tự. Cả tháng nay, nhiều khách gọi điện đặt mua nhưng gia đình không dám nhận lời của một ai.
Không chỉ thất thu vụ cam năm nay, các nhà vườn ở nơi đây cũng lo lắng cho tương lai của vườn cam nhà mình, bởi giống cam Xã Đoài rất khó tính, để phục hồi được là cả một vấn đề, mất rất nhiều thời gian.
Ở xã Nghi Lộc, Trung tâm Khôi phục và phát triển cam Xã Đoài (xóm Lạc Hồng) đang có diện tích cam lớn nhất, khoảng 4ha. Đây là vườn cam được chăm sóc theo hướng hữu cơ, đạt sản phẩm OCOP hạng 4 sao của tỉnh Nghệ An. Với 4.000 gốc, năm ngoái, trang trại thu hoạch hơn 20 tấn quả.
“Đợt mưa bão vừa qua khiến nhiều cây bị tuốt hết lá. Số cây bị ngập khiến rễ bị yếu cũng rất lớn. Đến hôm nay, quả vẫn cứ rụng nhiều nên để ước chừng sản lượng là rất khó, may lắm cũng chỉ đạt một nửa”, anh Lê Văn Thắng, quản lý của Trung tâm Khôi phục và phát triển cam Xã Đoài cho hay.
Cam Xã Đoài có từ hàng trăm năm trước, từng là vật phẩm “tiến Vua” và được tôn lên hàng thượng đẳng. Cam có vị ngọt thanh và hương thơm đặc trưng không nơi nào có được. Ruột cam có màu vàng óng, vỏ mịn, mỏng đều, khác với những loại cam khác.
Một quả cam Xã Đoài được các nhà vườn ở xã Nghi Lộc bán ra thị trường với giá khoảng 80 nghìn đồng; thậm chí, có thời điểm còn lên đến 100 nghìn đồng. Dù giá cao nhưng cam Xã Đoài vẫn luôn đắt khách, nhiều lúc không đủ để bán.
Là cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, nhưng khó trồng và chỉ khi trồng ở vùng đất này, phù hợp chất đất và nước, quả cam mới bảo đảm độ thơm ngon.
Chỉ hơn hai tháng nữa là đến Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, nhưng vật phẩm “tiến Vua” vẫn đua nhau rụng khiến các nhà vườn không khỏi buồn bã, lo âu.
