Gia đình bà Nguyễn Thị Nhơn ở thôn Cheng, xã miền núi Hướng Phùng là một trong những hộ tiên phong trồng giống sầu riêng Monthong theo hướng hữu cơ trên diện tích khoảng 0,3 ha. Năm 2023, gia đình bà Nhơn thu hoạch lứa đầu tiên.
Những tín hiệu vui
Những vụ gần đây sầu riêng cho quả sai, bà Nhơn cho biết, khi quả già nếu không hái mà để chín và rụng tự nhiên thì hương vị đậm đà, chất lượng múi cao. Năm nay, vườn có 50 cây cho quả, nhiều cây đạt 20-30 quả. Sầu riêng được bán với giá khoảng 80.000 đồng/kg nhưng vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu thị trường.
Một số nông dân xã Hướng Phùng đã thử nghiệm mô hình trồng xen sầu riêng với cà-phê. Anh Nguyễn Duy Phương ở thôn Phùng Lâm có hơn 150 cây sầu riêng ở nhiều độ tuổi, trồng xen trong vườn cà-phê. Theo anh Phương, để sầu riêng phát triển tốt trên vùng đất đồi, việc lựa chọn cây giống có nguồn gốc rõ ràng và chăm sóc đất là yếu tố đặc biệt quan trọng. Trong các giống đang trồng, Monthong cho khả năng sinh trưởng tốt nhất.
Ông Phạm Huy Văn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho biết, toàn xã hiện có khoảng 20 ha sầu riêng, trong đó một nửa diện tích được trồng tập trung. Những vụ sầu riêng đầu tiên vừa được thu hoạch không chỉ là thành quả sau nhiều năm chăm sóc, mà còn là phép thử đối với loại cây trồng mới. Kết quả bước đầu cho thấy sầu riêng có khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Chính quyền xã giao Phòng Kinh tế tiếp tục theo dõi, đánh giá mức độ phù hợp của cây sầu riêng trước khi có định hướng phát triển cụ thể.
Cách đây nhiều năm, ông Nguyễn Hưng Tạo ở làng Tân Thủy, xã Vĩnh Thủy trồng hơn 100 cây sầu riêng giống Monthong. Ông Tạo cho biết, điều đáng mừng là cây nào cũng cho quả, trung bình khoảng 30 quả/cây/mùa, trọng lượng 3-4 kg/quả. Sầu riêng có chất lượng thơm ngon, múi dày, mịn, không xơ, ít ngấy nên các nhà bao tiêu đã đặt mua toàn bộ sản phẩm từ khi quả còn xanh trên cây. Ông Tạo không hái quả trên cây mà chờ sầu riêng chín, tự rụng vào ban đêm, sáng hôm sau mới ra vườn thu hoạch. Hiện ở Vĩnh Thủy có nhiều hộ trồng sầu riêng cho quả.
Phong trào tìm hiểu, trồng thử nghiệm sầu riêng đang phát triển tại nhiều địa phương ở Quảng Trị. Anh Nguyễn Hữu Quýnh ở thôn Vĩnh Trung, xã Vĩnh Hoàng trồng thử nghiệm 70 cây sầu riêng nay đã bước vào thời kỳ cho thu hoạch, với giá bán 70-80 nghìn đồng/kg. Anh Quýnh chia sẻ, thử nghiệm loại cây trồng mới trên vùng đất đỏ Vĩnh Hoàng bước đầu còn không ít bỡ ngỡ. Nếu được chuyển giao quy trình trồng, chăm sóc sầu riêng bài bản, khoa học, nông dân sẽ có thêm lựa chọn trong đa dạng hóa cây trồng, nâng cao thu nhập.
Tiếp tục thử nghiệm
Những vườn sầu riêng đầu tiên ở Quảng Trị đã cho quả, một số hộ có thu nhập khá và thị trường bước đầu đón nhận sản phẩm. Tuy nhiên, từ kết quả của một vài mô hình đến việc hình thành vùng sản xuất hàng hóa còn khoảng cách dài, bởi đây vẫn là cây trồng mới, chịu tác động lớn của điều kiện thời tiết.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Hoàng Phan Ngọc Khoa cho biết, từ mô hình trồng thử nghiệm cách đây hơn 5 năm, những trái sầu riêng đầu tiên đã chín trên vùng đất Vĩnh Hoàng, mang lại niềm vui cho người trồng. Dù còn sớm để đánh giá hiệu quả kinh tế của loại cây này, kết quả bước đầu cho thấy việc người dân mạnh dạn tìm tòi, thử nghiệm đã mang lại những tín hiệu khả quan. Trên cơ sở kết quả thu hoạch vụ sầu riêng năm nay, địa phương sẽ phối hợp cơ quan chuyên môn khảo sát, đánh giá cụ thể về điều kiện tự nhiên, hiệu quả kinh tế và nhu cầu thị trường. Trước mắt, địa phương tiếp tục theo dõi, duy trì các mô hình trồng thử nghiệm.
Cách đây 5 năm, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã triển khai mô hình trồng thâm canh sầu riêng theo hướng VietGAP tại hai xã Lao Bảo và Hướng Phùng, nhằm giúp nông dân tiếp cận, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong canh tác, phát triển cây ăn quả có lợi thế về nhu cầu thị trường và giá trị kinh tế cao. Mô hình được thực hiện trên diện tích 2,5 ha tập trung tại mỗi xã. Các hộ tham gia được hỗ trợ giống, vật tư, phân bón; hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và thường xuyên theo dõi, kiểm tra quá trình sinh trưởng của cây. Trong quá trình thực hiện, nhiều đợt thời tiết cực đoan như mưa dông, lốc xoáy, gió giật mạnh đã ảnh hưởng đến sự phát triển của sầu riêng. Đến nay, sầu riêng bước vào vụ thu hoạch đầu tiên, nhiều vườn cho quả sai, chất lượng thơm ngon. Các hộ dân tiếp tục chăm sóc cây theo đúng quy trình kỹ thuật được hướng dẫn.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, mô hình trồng thâm canh sầu riêng theo hướng VietGAP góp phần đa dạng hóa cây trồng, phát triển thêm loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao. Kết quả bước đầu cho thấy sầu riêng có khả năng thích nghi với một số vùng sinh thái, mở ra thêm hướng sản xuất cho nông dân.
Tuy vậy, từ những mô hình thử nghiệm đến hình thành vùng sản xuất hàng hóa ổn định vẫn cần thêm thời gian để đánh giá khả năng thích nghi, quy trình kỹ thuật, hiệu quả đầu tư và đầu ra sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để ngành nông nghiệp tiếp tục đồng hành, từng bước mở rộng khi có đủ cơ sở khoa học và thị trường, tránh phát triển ồ ạt.
