Người bán dễ ẩn danh, khó truy nguồn hàng
Trên các nền tảng trực tuyến, hàng hóa có thể được quảng cáo, bán và giao đến người mua chỉ trong vài giờ. Nhưng cũng chính cách thức giao dịch này khiến việc kiểm tra hàng hóa và xác định trách nhiệm khi xảy ra vi phạm trở nên phức tạp bởi người bán không nhất thiết có cửa hàng cố định; tài khoản có thể thay đổi, còn hàng hóa được chuyển qua nhiều kho và đơn vị vận chuyển.
Theo báo cáo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong 9 tháng đầu năm 2026 diễn biến phức tạp trên nhiều địa bàn, lĩnh vực. Đáng chú ý, vi phạm trên môi trường thương mại điện tử có xu hướng gia tăng về phương thức và mức độ tinh vi.
Các đối tượng lợi dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, nền tảng livestream, dịch vụ chuyển phát và kho hàng trung chuyển để quảng cáo, kinh doanh, phân phối hàng vi phạm; thường xuyên thay đổi tài khoản, địa điểm kinh doanh và phương thức giao dịch, gây khó khăn cho công tác phát hiện, xác minh, xử lý.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 35.727 vụ, xử lý 29.223 vụ; thu nộp Ngân sách nhà nước 376 tỷ đồng. Trị giá hàng hóa tịch thu, tiêu hủy đạt 112,7 tỷ đồng; trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là 164 tỷ đồng. 239 vụ được chuyển cơ quan điều tra, trong đó, nhiều vụ việc vi phạm phức tạp có liên quan hoạt động thương mại điện tử.
Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) Trần Hữu Linh cho biết, đặc thù của giao dịch trực tuyến gây khó khăn cho việc xác định danh tính người bán, kiểm tra nguồn gốc hàng hóa và truy vết vi phạm. Ông Linh nhấn mạnh: “Quy định có thể rất đầy đủ, nhưng nếu không thực thi được thì hiệu quả sẽ không cao”.
Nhận định này đặt đúng trọng tâm của công tác quản lý thị trường trên không gian số. Việc phát hiện một gian hàng bán hàng giả mới là bước đầu, quan trọng hơn là xác định nguồn cung, người tổ chức kinh doanh và các mắt xích liên quan để ngăn vi phạm tiếp diễn. Nếu chỉ xử lý tài khoản hoặc gỡ nội dung vi phạm, hàng hóa vẫn có thể được tiêu thụ qua những kênh khác.
Theo thông báo ngày 14/10/2026 của Cục Thương mại điện tử (Bộ Công thương), từ ngày 1/1/2027, chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian và mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người bán và người livestream bán hàng theo quy định.
Đây là bước tiến cần thiết để hạn chế tình trạng người bán khó xác định danh tính. Tuy nhiên, xác thực được người bán chưa có nghĩa hàng hóa được bảo đảm về nguồn gốc và chất lượng.
Cơ quan chức năng vẫn cần kiểm tra thông tin sản phẩm, xác minh giấy tờ liên quan và làm rõ trách nhiệm khi phát hiện hàng giả, hàng nhập lậu hoặc hàng không rõ nguồn gốc. Một giao dịch trực tuyến có thể liên quan người bán, người livestream, nền tảng, đơn vị vận chuyển và trung gian thanh toán. Mỗi chủ thể có vai trò và nghĩa vụ khác nhau.
Vì vậy, khi xảy ra vi phạm, việc xác định ai cung cấp hàng hóa, hàng được lưu giữ ở đâu và dòng giao dịch diễn ra như thế nào có ý nghĩa quyết định đối với quá trình xử lý.
Vấn đề không chỉ nằm ở việc thiếu quy định, mà còn ở khả năng tổ chức thực hiện. Nếu thông tin về người bán, hàng hóa và giao dịch không được lưu giữ, kết nối hoặc cung cấp kịp thời theo quy định, việc xác minh có thể kéo dài, trong khi hàng hóa vi phạm vẫn tiếp tục được đưa ra thị trường.
Quản lý từ tài khoản đến nguồn hàng
Để theo kịp phương thức kinh doanh trên môi trường số, lực lượng quản lý thị trường trong thời gian tới cần kết hợp theo dõi hoạt động trực tuyến với kiểm tra thực tế tại kho hàng, điểm tập kết và các đầu mối phân phối khi có căn cứ. Việc truy tìm nguồn hàng và chủ thể tổ chức vi phạm cần được coi trọng, thay vì chỉ tập trung vào khâu bán hàng cuối cùng.
Cùng với đó, sự phối hợp giữa Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Cục Thương mại điện tử, cơ quan công an, hải quan, cơ quan thuế và lực lượng chức năng tại địa phương cần được triển khai hiệu quả hơn. Dữ liệu về người bán, hàng hóa, vận chuyển và giao dịch, trong phạm vi được pháp luật cho phép, cần phục vụ trực tiếp cho việc xác minh và xử lý vi phạm.
Các nền tảng thương mại điện tử cũng phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo quy định, từ xác thực người bán, lưu giữ thông tin đến tiếp nhận phản ánh và phối hợp xử lý khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
Trách nhiệm cần được xác định theo vai trò của từng bên, không thể mặc nhiên coi nền tảng là chủ thể chịu trách nhiệm thay cho người bán, cũng không thể để việc thiếu thông tin cản trở quá trình xác minh.
Hiệu quả quản lý thị trường số không nên chỉ được nhìn qua số vụ kiểm tra, số gian hàng bị xử lý hay lượng hàng hóa bị thu giữ. Điều cần quan tâm hơn là cơ quan chức năng có truy được nguồn hàng, xử lý được chủ thể tổ chức vi phạm và ngăn được tình trạng tái phạm hay không. Đây mới là những kết quả phản ánh khả năng kiểm soát chặt chẽ thị trường thương mại trong bối cảnh mới.
Cùng với đó, người tiêu dùng cũng cần được bảo vệ tốt hơn trong quá trình mua bán trực tuyến. Khi không thể trực tiếp kiểm tra sản phẩm trước khi nhận hàng, họ phụ thuộc nhiều vào thông tin do người bán cung cấp và cơ chế bảo vệ của nền tảng.
Nếu hàng hóa không đúng cam kết, việc phản ánh, đổi trả và yêu cầu bồi thường cần được giải quyết theo quy định, tránh để người mua tự xoay xở với những giao dịch có dấu hiệu vi phạm.
Mặt khác, doanh nghiệp kinh doanh chân chính phải đầu tư cho chất lượng, nguồn gốc hàng hóa và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp luật. Nếu hàng vi phạm dễ dàng tiếp cận khách hàng, những chi phí tuân thủ của doanh nghiệp có nguy cơ trở thành bất lợi trong cạnh tranh.
Bởi vậy, quản lý chặt thị trường số không phải để hạn chế kinh doanh, mà để bảo đảm các chủ thể cạnh tranh trong cùng một môi trường minh bạch.
Xét đến cùng, hoạt động thương mại điện tử sẽ khó phát triển bền vững nếu người mua thường xuyên phải tự tìm cách phân biệt hàng thật, hàng giả, còn cơ quan chức năng chỉ xử lý được từng tài khoản riêng lẻ.
Khi quy định mới đi vào thực hiện, điều cần được kiểm chứng là khả năng xác định đúng người bán, truy tìm nguồn hàng và xử lý vi phạm đến cùng. Đó cũng là thước đo thực chất hơn về hiệu quả quản lý thị trường số.
![[Infographic] Chứng khoán ngày 28/10/2026: VN-Index tiếp tục tích lũy](https://cdn.nhandan.vn/images/kMjyT3enSeolYVNXfE5p9fFXFLy0carJF6J8LO5eNNbEqees5UxxFHDSvRwMoHzM5mfTdr-GmXC4O9Kp6hLg6g/ndo_tr_ttck-1920.jpg.avif)
