Nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh cho ngành logistics Việt Nam

Năm 2025, ngành dịch vụ logistics Việt Nam đứng trước nhiều thách thức và yêu cầu mới trong bối cảnh thế giới tiếp tục bất ổn: căng thẳng địa chính trị leo thang, xung đột quân sự Nga-Ukraine kéo dài, xung đột tại Trung Đông vẫn có khả năng tiếp diễn, chính sách thuế quan của Hoa Kỳ tác động mạnh mẽ đến thương mại quốc tế.

Cùng với đó là làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng, yêu cầu phát triển logistics xanh và bền vững, cùng sự bùng nổ của thương mại điện tử xuyên biên giới, vừa mở ra cơ hội, vừa tạo áp lực cạnh tranh lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Trong nước, năm nay cũng là thời điểm quan trọng để các bộ, ngành và địa phương hoàn thành các mục tiêu đề ra tại Quyết định số 221/QĐ-TTg ngày 22/2/2011 của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung Quyết định số 200/QĐ-TTg ngày 14/2/2017 về việc phê duyệt Kế hoạch hành động nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2025, đồng thời thực hiện triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 vừa được Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn ký ban hành vào ngày 9/10/2025.

Đặc biệt, việc chuyển đổi sang mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với chủ trương đẩy mạnh cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ từ Chính phủ, phát triển kinh tế tư nhân và ứng dụng mạnh mẽ khoa học-công nghệ trong quản lý và điều hành logistics đang mở ra một giai đoạn chuyển biến mới, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa trung ương và địa phương, giữa khu vực công và khu vực tư.

Diễn đàn Logistics Việt Nam là sự kiện thường niên do Bộ Công thương chủ trì, phối hợp với các địa phương tổ chức từ 2013 đến nay nhằm thúc đẩy sự phát triển đồng bộ ngành dịch vụ logistics, tăng cường gắn kết logistics với sản xuất, xuất nhập khẩu và tạo không gian đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hiệp hội trong nước và quốc tế.

Qua 12 lần tổ chức, Diễn đàn đã trở thành một diễn đàn cấp quốc gia có uy tín, thu hút sự quan tâm và tham dự của lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, góp phần quảng bá, thu hút đầu tư trong lĩnh vực logistics của vùng, địa phương nơi Diễn đàn được tổ chức.

Tại Diễn đàn, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp logistics, hiệp hội ngành nghề, chuyên gia và các tổ chức quốc tế trao đổi, thảo luận về các chính sách phát triển logistics tại Việt Nam; đánh giá tình hình phát triển ngành logistics Việt Nam, chỉ ra những thành tựu, khó khăn, vướng mắc và đề xuất các giải pháp cụ thể; thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp logistics và địa phương, giúp kết nối cung cầu dịch vụ logistics trên toàn quốc và với các đối tác quốc tế; đề xuất các chính sách và giải pháp chiến lược phát triển ngành, từ cải cách thủ tục hành chính đến đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ.

Diễn đàn cũng sẽ cung cấp thông tin và xu hướng trong nước và quốc tế, từ đó giúp hoạch định chiến lược phát triển ngành logistics trung và dài hạn; thảo luận, khuyến nghị các doanh nghiệp logistics ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh...

Diễn đàn diễn ra trong 2 ngày 28 và 29/11, có sự tham dự của khoảng 500 đại biểu trong nước và quốc tế, với 30 diễn giả tham luận, hơn 200 đối tác tham gia gặp gỡ kết nối hợp tác, cùng hơn 3.000 người theo dõi Diễn đàn trên các nền tảng trực tuyến. Trong ngày 29/11 diễn ra Phiên toàn thể Diễn đàn với chủ đề: "Logistics Việt Nam - Vươn mình tiến vào kỷ nguyên mới”; Phiên chuyên đề với chủ đề: "Tìm cơ hội bứt phá cho logistics miền trung".

Tại Diễn đàn, Thủ tướng Phạm Minh Chính và các đại biểu đã quyên góp ủng hộ đồng bào khắc phục hậu quả thiên tai, mưa lũ.

Phát biểu ý kiến tại Diễn đàn, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh Đảng, Nhà nước rất quan tâm và đã có nhiều chủ trương, chính sách quan trọng để phát triển ngành logistics. Nhìn lại thời gian qua, chúng ta thấy rõ, tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics nhanh và ổn định, đạt bình quân 14-16%/năm, đóng góp trực tiếp vào GDP hằng năm ở mức 4,5-5% GDP.

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2023, Việt Nam xếp thứ 43/139 quốc gia về Chỉ số Năng lực logistics (LPI) và thuộc Top 5 trong ASEAN cùng với 4 quốc gia Singapore, Malaysia, Thái Lan và Indonesia.

Bên cạnh những mặt được, ngành logistics Việt Nam vẫn còn những tồn tại, hạn chế như: chi phí logistics ở Việt Nam vẫn còn ở mức cao so với các nước trong khu vực (Singapore chỉ 8%, Malaysia 12%). Liên kết vùng, kết nối hạ tầng chưa đồng bộ, hạn chế, dễ bị tác động khi xảy ra thiên tai. Doanh nghiệp logistics quy mô nhỏ chiếm đa số; năng lực cạnh tranh yếu, thiếu vắng doanh nghiệp lớn. Chưa hình thành được trung tâm logistics cấp quốc gia trung chuyển hàng hóa quốc tế; thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp, phù hợp với môi trường làm việc quốc tế…

Những hạn chế đó đòi hỏi chúng ta phải đổi mới tư duy phát triển, chuyển đổi trạng thái từ “hỗ trợ logistics nhỏ lẻ” sang “kiến tạo phát triển logistics hiện đại, thông minh”; thúc đẩy liên kết các vùng kinh tế, khu vực và quốc tế; coi dịch vụ logistics là yếu tố động lực, dịch vụ thiết yếu thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và từ tư duy “tập trung quản lý” sang “kiến tạo và phục vụ” theo đúng tinh thần Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam mới được Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Thủ tướng nhấn mạnh, những cái được trong phát triển logistics là đáng trân trọng nhưng chưa xứng tầm ưu thế về vị trí địa-chính trị, địa-kinh tế, tuy nhiên đầu tư cho logistics còn manh mún, chưa đúng mức nên ngành logistics vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Để góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng bình quân hơn 10%/năm liên tục trong 5 năm tới, tất cả các bộ, ngành, địa phương, các lĩnh vực, trong đó ngành logistics phải tăng trưởng 2 con số, cụ thể là 15-16%; đóng góp 6-7% vào GDP; chi phí logistics so với tổng sản phẩm trong nước giảm xuống mức trung bình của thế giới trong vòng 5 năm tới (11%)…

Do đó, Thủ tướng đặt ra các nhiệm vụ chung: hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách logistics bảo đảm tính ổn định, đồng bộ, minh bạch, khả thi, phân cấp, phân quyền tối đa, giảm mạnh thủ tục hành chính và các rào cản để giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Phát triển hạ tầng logistics “xanh”, “số”. Kết nối cơ sở dữ liệu logistics với Một cửa quốc gia. Triển khai lộ trình giảm phát thải, tăng cường chuyển đổi xanh về năng lượng trên cơ sở ứng dụng khoa học công nghệ. Tăng cường hợp tác quốc tế về logistics xanh, logistics carbon thấp và duy trì tỷ trọng giá trị gia tăng ở mức cao khoảng 20-25% vào năm 2030.

Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển xanh; phát triển doanh nghiệp logistics lớn, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp đa quốc gia; xây dựng cơ chế huy động nguồn lực để phát triển logistics xanh, số, thông minh; quản trị logistics phải thông minh, muốn vậy phải có con người, hệ thống thông minh thông qua kết nối doanh nghiệp, cơ quan quản lý, hải quan, ngân hàng, bảo hiểm, vận tải; khuyến khích đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, nhất là các startup công nghệ số, nền tảng kết nối vận tải, quản lý kho, thương mại điện tử.

Phát triển các dịch vụ phục vụ logistics như ngân hàng, bảo hiểm, trung tâm tài chính, chứng khoán, trung tâm y tế, giáo dục. Kết nối logistics Việt Nam với hệ thống logistics khu vực và quốc tế; ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong phát triển ngành logistics.

Thủ tướng đề nghị các cấp, các ngành, địa phương tập trung thực hiện những nhiệm vụ cụ thể sau:

Bộ Công thương khẩn trương hướng dẫn, phối hợp cùng với các bộ, ngành, địa phương và hiệp hội, doanh nghiệp logistics tổ chức thực hiện đúng lộ trình Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến 2050.

Bộ Tài chính kiện toàn tổ chức và cơ chế hoạt động của Ủy ban Chỉ đạo quốc gia về Cơ chế một cửa ASEAN, Cơ chế một cửa quốc gia và Tạo thuận lợi thương mại (Ủy ban 1899); yêu cầu quán triệt phương châm “phát triển hạ tầng logistics là nền tảng, phát triển dịch vụ logistics thông minh là động lực; phát triển logistics xanh, số, hiện đại là trung tâm”.

Bộ Xây dựng tiếp tục chủ trì, phối hợp các bộ, ngành liên quan xây dựng chặt chẽ quy hoạch phát triển hạ tầng logistics như giao thông, chống biến đổi khí hậu, hạ tầng xanh; triển khai thực hiện các quy hoạch, phát triển hạ tầng logistics bảo đảm thuận lợi nhất; khai thác không gian, không gian đất, không gian ngầm.

Trên cơ sở đó, các địa phương phải bám sát quy hoạch này, bảo đảm các quy hoạch phải kết nối vùng, địa phương, khu vực với nhau, kết nối quốc tế. Một số địa phương như: Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng phát triển nhanh Trung tâm tài chính quốc tế, Khu thương mại tự do.

Các bộ, ngành tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu logistics quốc gia bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”, liên thông, kết nối; thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong logistics nhằm phục vụ doanh nghiệp, người dân tốt nhất; hợp tác đầu tư logistics trên tinh thần “bình đẳng, cùng phát triển, cùng có lợi, cùng có trách nhiệm với xã hội, người lao động và bảo vệ môi trường; lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”.

Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần “Chính phủ kiến tạo, doanh nghiệp tiên phong, công tư đồng hành, đất nước phát triển, nhân dân hạnh phúc”, theo đó, Chính phủ phải kiến tạo ngành logistics phát triển; giữ vững ổn định chính trị-xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô; đẩy mạnh chuyển đổi trạng thái sang phục vụ kiến tạo, phục vụ người dân, doanh nghiệp; tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh 3 đột phá chiến lược; phát triển mạnh các chuỗi cung ứng xanh, số; xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh lành mạnh, công bằng, công khai, lành mạnh; khuyến khích tạo sự sáng tạo, bình đẳng.

Chính phủ kiên định phương châm hành động “5 thông”: “Thể chế thông thoáng-Hạ tầng thông suốt-Quản trị thông minh-Cách làm thông dụng- Hợp tác thông hiểu” để đưa logistics trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2035, Việt Nam thuộc nhóm 30 nước đứng đầu thế giới về Chỉ số Năng lực logistics (LPI).

Thủ tướng mong muốn cộng đồng doanh nghiệp logistics tiếp tục đổi mới quản trị, liên kết chuỗi, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đồng thời phát huy tinh thần “tự lực, tự cường, đổi mới, sáng tạo, đoàn kết, hợp tác”, vươn ra khu vực và thế giới. Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), Hiệp hội Phát triển nhân lực logistics Việt Nam (VALOMA) và các Hiệp hội Logistics địa phương đóng vai trò cầu nối, góp ý chính sách, hỗ trợ đào tạo, xúc tiến thương mại dịch vụ logistics ra thị trường quốc tế.

Việt Nam có lợi thế để ngành logistics bứt phá, hội nhập và dẫn đầu ở khu vực nếu chúng ta có tầm “nhìn xa trông rộng”, “nghĩ sâu làm lớn”, biết phát huy trí tuệ, coi trọng thời gian và sự quyết đoán đúng lúc để biến thách thức thành cơ hội, biến ý chí thành hành động, biến tiềm năng, lợi thế thành sản phẩm.

Thủ tướng tin tưởng rằng, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp, chúng ta sẽ xây dựng thành công hệ sinh thái logistics quốc gia thông minh, xanh, số, hiện đại, hiệu quả và hội nhập, đưa Việt Nam trở thành trung tâm dịch vụ logistics hàng đầu khu vực Đông Nam Á, xa hơn nữa là châu Á và thế giới.

Thủ tướng chúc Diễn đàn Logistics Việt Nam 2025 thành công tốt đẹp, lan tỏa tinh thần “Đoàn kết-Kiến tạo-Hợp tác-Phát triển”, tạo hệ sinh thái logistics quốc gia “Thông minh-Hiện đại-Cạnh tranh-Xanh, số, hiệu quả”.