Đòi hỏi tất yếu
Theo Tiến sĩ Trần Kim Bá, chuyên gia ngành chính sách công, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), cán bộ, công chức thời kỳ công nghệ hiện nay cần bảo đảm các năng lực số cơ bản như: năng lực chung, năng lực chuyên môn và năng lực lãnh đạo, quản lý. Đây là một yêu cầu bắt buộc trong nhiều văn bản quy định của Nhà nước, Chính phủ nhằm giúp thực hiện thành công yêu cầu chuyển đổi số quốc gia. Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn 2030 của Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh, đội ngũ cán bộ, công chức cần được bồi dưỡng về kiến thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và công nghệ số.
Một trong những nội dung quan trọng của Chương trình Chuyển đổi số quốc gia do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt xác định nội dung xây dựng các mã ngành đào tạo mới và cập nhật chương trình đào tạo nhân lực chuyên nghiệp ở đại học và các trường cao đẳng, dạy nghề với các nội dung liên quan dữ liệu và công nghệ số như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, điện toán đám mây, internet vạn vật, chuỗi khối, dữ liệu lớn... Đồng thời xây dựng trung tâm nghiên cứu, đào tạo nhân lực về trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số liên quan để đào tạo nhân lực chuyển đổi số. Nghị định số 171/2025/NĐ-CP (ngày 30/6/2025) của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng công chức xác định một số nội dung quan trọng, trong đó nhấn mạnh việc tăng cường đào tạo kiến thức khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kỹ năng số, công nghệ số cho cán bộ, công chức.
Đảng, Nhà nước, Chính phủ đã sớm nhìn nhận tầm quan trọng của việc đào tạo, nâng cao năng lực số cho cán bộ, công chức, nhất là cán bộ, công chức ở cơ sở, bởi đây là lực lượng nòng cốt hàng ngày hàng giờ trực tiếp giải quyết hồ sơ, thủ tục hành chính, thường xuyên tiếp xúc với người dân và vận hành trực tiếp các nền tảng số trong mạng lưới hệ thống số quốc gia. Nhiều chương trình đào tạo đã được triển khai; tuy nhiên trên thực tế, năng lực số của một bộ phận cán bộ địa phương vẫn còn hạn chế, trong khi khối lượng thủ tục hành chính của chính quyền địa phương hai cấp phải giải quyết rất lớn.
Tiến sĩ Trịnh Thị Tuyết Dung, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, trong bối cảnh đẩy mạnh quản trị địa phương theo mô hình hai cấp, năng lực số của cán bộ địa phương là yêu cầu bắt buộc để bộ máy tinh gọn hoạt động hiệu quả. Việc làm chủ công nghệ giúp dữ liệu lưu chuyển xuyên suốt, xóa bỏ rào cản hành chính, từ đó chuyển dịch từ quản lý thụ động sang quản trị hiện đại, phục vụ người dân kịp thời và hiệu quả hơn.
Trong bối cảnh đẩy mạnh quản trị địa phương theo mô hình hai cấp, năng lực số của cán bộ địa phương là yêu cầu bắt buộc để bộ máy tinh gọn hoạt động hiệu quả. Việc làm chủ công nghệ giúp dữ liệu lưu chuyển xuyên suốt, xóa bỏ rào cản hành chính, từ đó chuyển dịch từ quản lý thụ động sang quản trị hiện đại, phục vụ người dân kịp thời và hiệu quả hơn.
Tiến sĩ Trịnh Thị Tuyết Dung, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)
Thực trạng hiện nay cho thấy khoảng cách lớn giữa nhận thức và kỹ năng thực hành thực tế. Đa số cán bộ đã thành thạo các công cụ văn phòng và hệ thống quản lý văn bản điện tử (E-office), đáp ứng yêu cầu cơ bản cho việc vận hành chính quyền hai cấp. Tuy nhiên, năng lực số chuyên sâu như phân tích dữ liệu chuyên ngành, sử dụng GIS hay an toàn thông tin vẫn còn nhiều hạn chế. Tư duy số chưa đồng bộ, dẫn đến việc ứng dụng công nghệ đôi khi còn mang tính đối phó, chưa thật sự trở thành công cụ cốt lõi trong quản trị địa phương hiện đại.
Đẩy mạnh công tác đào tạo
Ở nhiều quốc gia phát triển, việc đào tạo năng lực số cho cán bộ, công chức tập trung ở những cơ sở giáo dục hàng đầu, cho thấy sự quan tâm đặc biệt của các chính phủ về vấn đề này. Thí dụ, Canada có Học viện Dịch vụ kỹ thuật số Chính phủ, Hoa Kỳ có Đại học Công nghệ số, Nga có Học viện Kinh tế quốc dân và Hành chính công, Thụy Điển có Học viện Hành chính công Thụy Điển, Hà Lan có Học viện Hành chính công châu Âu… Ở châu Á, Singapore có Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Hàn Quốc có Viện phát triển nguồn nhân lực quốc gia… Một số Trung tâm đào tạo lớn trên thế giới gần đây cũng đã mở các mã ngành đại học và sau đại học.
Tại Việt Nam, Tiến sĩ Trần Kim Bá đề nghị: Cần thiết kế các chương trình đào tạo năng lực số phù hợp với từng nhóm nhân sự, tạo khuôn khổ pháp lý, xây dựng hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ và công nghệ giáo dục, kết hợp giám sát quá trình đào tạo cũng như kết quả thực hiện. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế theo hướng ứng dụng, giúp ích thiết thực hơn cho người học. Ngoài ra, cần triển khai, nghiên cứu xây dựng mở các mã ngành thuộc chương trình đào tạo đại học và sau đại học về kỹ năng số.
Cùng quan điểm trên, Tiến sĩ Trịnh Thị Tuyết Dung nhận định, công tác đào tạo hiện nay chủ yếu là lớp cơ bản cho nhiều đối tượng, còn thiếu tính phân hóa theo vị trí việc làm, dẫn đến tình trạng cán bộ dù có chứng chỉ nhưng vẫn lúng túng khi ứng dụng công nghệ vào chuyên môn trong công việc, nhất là chuyên môn sâu.
Chuyên gia nhấn mạnh, đào tạo năng lực số cho cán bộ địa phương cần phải nâng cao đồng bộ kỹ năng và tư duy số: về kỹ năng phải thuần thục để tăng hiệu suất giải quyết thủ tục hành chính; về tư duy phải chuyển từ cách thích ứng (công cụ thay thế), sang hướng chủ động là tối ưu và đổi mới theo hướng là nền tảng cốt lõi trong công việc.
Thay đổi phương pháp giảng dạy cũng là một vấn đề cần được quan tâm. Theo đó giảng viên phải có năng lực sử dụng công nghệ số trong thực hiện bài giảng như công cụ thiết kế các trang trình chiếu, sử dụng AI, có thể giảng dạy trên các nền tảng trực tuyến hiệu quả. Các cơ sở đào tạo phải là những đơn vị đi đầu trong chuyển đổi số, tạo điều kiện cho học viên rèn được các kỹ năng thực tế khi làm việc với hệ thống quản lý hiện đại tại cơ sở đào tạo. Có như vậy mới góp phần hiệu quả vào việc nâng cao năng lực số cho cán bộ, công chức để họ có thể vận hành bộ máy hành chính trên các nền tảng số một cách hiệu quả, đóng góp tích cực vào quá trình chuyển đổi số quốc gia.
