Mức độ sẵn sàng của thị trường xe điện

Kích hoạt “điểm bùng phát”

Biến động giá xăng dầu và lo lắng bất ổn nhiên liệu còn kéo dài đang trở thành yếu tố chi phối tâm lý người tiêu dùng. Tâm lý này có thể thấy qua nhu cầu mua xe máy điện, do giá cả hợp lý, chi phí trong tầm tay khiến người mua dễ ra quyết định khi phải mua mới hoặc thay đổi phương tiện giao thông. Về mặt chi phí, xe điện hai bánh dễ tiếp cận số đông người dân. Theo thống kê từ Cục Đăng kiểm Việt Nam, tỷ lệ thâm nhập của xe máy điện trong tổng doanh số thị trường đã tăng đều trong năm 2025, cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong hành vi tiêu dùng và ưu tiên sử dụng phương tiện xanh tại đô thị.

Chính sách vĩ mô chuyển dịch dần từ xe xăng sang phương tiện xanh, các phương tiện thuần điện (BEV) cộng hưởng với những biến động về giá xăng dầu hiện nay như một “cú huých” để người tiêu dùng có thể đưa ra quyết định lựa chọn nhanh hơn. Xét về bài toán kinh tế, trước đây việc chọn mua xe ô-tô còn “nặng gánh” về giá mua ban đầu, nay đã được tính lại theo hướng quan tâm đến tổng chi phí vận hành. “Khách xem xe thường tính tổng chi phí vận hành, bảo dưỡng, độ bền pin… Đây là những tiêu chí tác động đến quyết định của không ít người mua xe ô-tô mới”, anh Dương, tư vấn viên hãng Lynk&Co (hãng xe điện) cho hay.

Ông Cao Việt Hiếu, thành viên Tiểu ban Công nghiệp ô-tô, xe máy - Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) chỉ ra rằng dù chiếm ưu thế, song khả năng mở rộng thị trường BEV lại đang bị kìm hãm bởi hạ tầng. Đối với xe máy điện, thích hợp nhất cho nhu cầu di chuyển cự ly ngắn nhưng tăng trưởng thị trường không thể dựa vào việc người dùng tự lo sạc tại nhà mà cần cả hệ sinh thái phát triển mạng lưới trạm sạc hoặc đổi pin an toàn và tiện lợi như cây xăng.

Theo ông Hiếu, đang có rất nhiều nhóm chính sách tác động đến phát triển ngành công nghiệp xe điện hóa hiện nay, bao gồm chiến lược phát triển công nghiệp xe ô-tô, hạ tầng xe điện và năng lượng xanh như điện hóa, nhiên liệu sinh học; chính sách thuế, phí gồm thuế tiêu thụ đặc biệt, lệ phí trước bạ; chính sách bảo vệ môi trường gồm tái chế sản phẩm thải bỏ, thuế phí môi trường; chính sách về thử nghiệm và chứng nhận xe điện và tiêu chuẩn, quy chuẩn xe điện và trạm sạc.

Đánh giá dư địa tăng trưởng xe ô-tô điện ở Việt Nam, ông Đào Công Quyết, chuyên gia của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô-tô Việt Nam (VAMA) cho biết, thị trường đang trong giai đoạn tăng trưởng mạnh, tạo nền tảng thuận lợi để thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện điện hóa. Dựa vào doanh số bán ra trong năm 2025 với hơn 600.000 xe, thị trường xe ô-tô Việt Nam tiếp tục ghi nhận nhiều chuyển biến đáng chú ý về hành vi tiêu dùng.

“Thị trường nội địa đang phát triển và tỷ lệ sở hữu xe mới chỉ khoảng 63 xe/1.000 dân, cho thấy tiềm năng mở rộng còn lớn”, ông Đào Công Quyết lý giải. Trước mắt, khi thu nhập bình quân đã đạt mức cao hơn cùng với quy mô dân số lớn và yếu tố vĩ mô là những kế hoạch chuyển đổi xanh, đang rất thuận lợi cho tăng trưởng xe điện hóa.

Dự thảo chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô-tô Việt Nam cũng đặt trọng tâm vào bám sát xu hướng chuyển dịch từ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang các dòng xe thân thiện môi trường như xe xăng lai điện (HEV), BEV hay xe pin nhiên liệu hydro (FCEV) và các công nghệ năng lượng mới, góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu và phát thải khí nhà kính.

Thị trường xe ô-tô điện được dự báo tiếp tục đà tăng trưởng trong năm nay. Tháng 2 vừa qua, VinFast cho biết đã bán ra hơn 9.900 xe ô-tô điện, phản ánh nhu cầu thực tế đang tăng mạnh, không còn dừng ở giai đoạn thử nghiệm. Theo số liệu của VAMA, ở phân khúc HEV, tốc độ tăng trưởng ấn tượng với khoảng 14.000-15.000 xe trong năm 2025, tăng hơn 30%. Các chuyên gia chỉ ra rằng, HEV đang trở thành lựa chọn trung gian phù hợp cho người dùng chưa sẵn sàng chuyển hẳn sang xe điện. Đây là bước đệm quan trọng từ xe xăng sang xe điện, giúp người dùng làm quen với khái niệm điện hóa. Về trung hạn, khi hạ tầng đã đủ năng lực, yêu cầu mở rộng vùng hạn chế xe động cơ đốt trong, BEV sẽ dần thay thế thị trường.

Từ “hỗ trợ mua xe” sang “kiến tạo hệ sinh thái”

“Chuyển đổi sang giao thông điện không còn là bài toán công nghệ, mà là bài toán thiết kế hệ thống phù hợp với hành vi đô thị và đặc thù đô thị sẽ quyết định khả năng triển khai và lựa chọn công nghệ”, vị đại diện của VAMA nhấn mạnh.

Chẳng hạn, tại Thành phố Hồ Chí Minh, với áp lực dân số đông, mật độ dân số cực cao, cường độ di chuyển và tần suất di chuyển dày đặc sẽ tạo áp lực lớn lên không gian giao thông và trạm sạc. Bài toán đặt ra với yêu cầu hệ thống là mô hình sạc phải phân tán sâu vào khu dân cư và điểm đến, tối ưu hóa cho xe máy điện và các chặng di chuyển ngắn. “Người dùng cần giải pháp nhanh, linh hoạt thay vì chờ đợi lâu tại trạm sạc. Rào cản thật sự ở đây, theo chúng tôi đánh giá, không nằm ở việc tạo ra một chiếc xe chạy điện, mà là tạo ra một môi trường để hàng triệu chiếc xe cùng vận hành”, ông Đào Công Quyết phân tích.

Nhận định về những rào cản trong chuyển đổi sang EV, ông Quyết đánh giá: “Nút thắt cốt lõi nằm ở hệ sinh thái, mô hình vận hành và đặc biệt là hệ thống sạc thiếu đồng bộ. Chúng ta không chỉ phát triển phương tiện, mà cần tập trung phát triển hệ thống hỗ trợ”. Thực tế hiện nay việc triển khai trạm sạc vẫn gặp nhiều vướng mắc liên quan đến thủ tục đầu tư, quản lý điện lực và xây dựng. Do đó, các chuyên gia nhận định, dù thị trường xe điện đã sẵn sàng một phần, nhưng chưa sẵn sàng để triển khai ở quy mô lớn ngay lập tức.

Ông Nguyễn Xuân Thủy, Tiểu ban Chính sách VAMA nhấn mạnh, cần có quy hoạch về hệ thống trạm sạc trên quy mô toàn quốc, trước mắt ở các thành phố lớn và trên hệ thống đường cao tốc, bao gồm quy hoạch về đất để xây dựng trạm sạc và quy hoạch chuẩn bị nguồn cung cho phát triển xe điện. Theo ông, để tăng trưởng mạnh hơn những dòng xe điện hóa, cần quy hoạch mạng lưới sạc cấp thành phố, ban hành bộ tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn phòng cháy, chữa cháy và có cơ chế giá điện riêng cho trạm sạc công cộng; hệ thống mở để chia sẻ dữ liệu trạng thái trạm sạc, khuyến khích kết nối giữa các mạng sạc. Nhà nước phát huy vai trò rõ rệt hơn trong quy định về minh bạch giá và thanh toán, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng xe điện.

Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Công nghiệp (Bộ Công thương) cho biết, giai đoạn vừa qua, một số chính sách phát triển thị trường xe điện được triển khai thông qua giải pháp như ưu tiên đầu tư công, tiên phong sử dụng xe điện trong các cơ quan, công sở. Tới đây cần nhấn vào trọng điểm những đối tượng tiêu thụ nhiều năng lượng như vận tải, để khuyến khích chuyển đổi. Ngoài ra là chính sách tín dụng xanh, có thể là cơ chế người dân đi xe điện được vay ưu đãi với lãi suất thấp hơn. Vấn đề về trạm sạc cũng đang được nghiên cứu kỹ lưỡng.

Đến cuối năm 2025, Bộ Công thương đã phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến trụ sạc, trạm sạc và pin. Ông Phạm Văn Quân nhấn mạnh: “Theo chỉ đạo của Chính phủ, toàn bộ hành lang pháp lý đối với hạ tầng sạc sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong năm 2026, bao gồm quy trình sạc, cơ chế đấu nối và vận hành hệ thống. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để phát triển mạng lưới trạm sạc, cũng là yếu tố then chốt quyết định sự mở rộng của thị trường xe điện”.