Buổi sáng ở xóm Yên Phú (xã Văn Thành, Nghệ An) ông Nguyễn Duy Thành bắt đầu công việc quen thuộc bằng việc kiểm tra từng bể nuôi lươn trong khu nhà kín rộng hàng trăm mét vuông. Không còn cảnh lội bùn như cách nuôi truyền thống, đàn lươn được nuôi trong môi trường nước tuần hoàn, ẩn mình dưới các giá thể nhựa được bố trí khoa học. Ông Thành nói: “Nuôi lươn bây giờ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm mà phải khoa học nữa”.
Là một trong những hộ tiên phong áp dụng quy trình VietGAP, ông đầu tư hệ thống bể nuôi khép kín, kiểm soát chặt chất lượng nước, thức ăn và phòng bệnh. Không chỉ nuôi thương phẩm, cơ sở của ông còn sản xuất giống, tạo nguồn cung cho nhiều hộ dân trong vùng.
Điểm khác biệt của mô hình là loại bỏ hoàn toàn lớp bùn đáy. Lươn được nuôi trong bể xi-măng hoặc bể lót bạt với hệ thống giá thể nhân tạo. Nhờ đó, người nuôi dễ theo dõi sức khỏe đàn lươn, kiểm soát lượng thức ăn và phát hiện sớm dịch bệnh. Tỷ lệ hao hụt giảm, tốc độ sinh trưởng ổn định hơn. Việc sử dụng chế phẩm vi sinh và hệ thống tuần hoàn nước còn giúp hạn chế ô nhiễm môi trường, giảm lượng nước thải phát sinh và tạo điều kiện để sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.
Tại xã Nghi Tiến, mô hình nuôi lươn không bùn gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm đang được nhiều hộ dân áp dụng. Người nuôi được hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn quy trình chăm sóc và kết nối đầu ra, từng bước hình thành sản xuất theo chuỗi thay vì nuôi nhỏ lẻ như trước.
Theo ông Tạ Quang Sáng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Nghệ An, nuôi lươn không bùn là mô hình phù hợp với điều kiện nông thôn hiện nay bởi dễ kiểm soát dịch bệnh, chi phí đầu tư vừa phải và có thể áp dụng công nghệ tuần hoàn nước để tăng mật độ nuôi. Ngành khuyến nông đang định hướng nhân rộng mô hình, hỗ trợ kỹ thuật từ sản xuất giống đến nuôi thương phẩm nhằm hình thành các vùng nuôi tập trung, tạo sản phẩm hàng hóa bền vững.
Sự phát triển của nghề nuôi lươn không chỉ xuất phát từ hiệu quả kinh tế mà còn từ nhu cầu thị trường ngày càng lớn. Ở Nghệ An, lươn từ lâu đã trở thành một phần của văn hóa ẩm thực với những món ăn nổi tiếng như cháo lươn, súp lươn, miến lươn. Đặc biệt, tri thức dân gian về chế biến món ăn từ lươn Nghệ An đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Nhu cầu thị trường tăng cao trong khi nguồn lươn tự nhiên ngày càng khan hiếm đã đặt ra yêu cầu phải chủ động nguồn cung bằng con đường nuôi thương phẩm. Việc phát triển các mô hình nuôi lươn không bùn theo hướng VietGAP không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn tạo nguồn nguyên liệu ổn định, an toàn cho thị trường và ngành chế biến thực phẩm, trở thành hướng đi bền vững cho cả người nông dân lẫn ngành hàng đặc sản địa phương.
Đặc sản hấp dẫn du khách
Mỗi ngày, các quán cháo lươn, súp lươn tại phường Vinh và nhiều địa phương trong tỉnh tiêu thụ lượng lớn nguyên liệu. Không chỉ phục vụ người dân địa phương, các món ăn từ lươn còn trở thành đặc sản được du khách tìm mua và thưởng thức mỗi khi đến xứ Nghệ.
