Điều chỉnh, cập nhật lớn nhất cả số lượng và chất lượng
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo thông tư ban hành danh mục thuốc hóa dược, sinh phẩm, chất phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi hưởng BHYT, thay thế Thông tư 20/2022. Theo bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Bảo hiểm y tế, đây là đợt cập nhật lớn nhất trong 8 năm, với nhiều điều chỉnh tác động trực tiếp đến người bệnh, cơ sở khám chữa bệnh và cân đối quỹ. Việc sửa đổi được xây dựng dựa trên các chủ trương lớn về y tế và an sinh như Nghị quyết 20, Nghị quyết 72 và Chỉ thị 52, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ BHYT lên hơn 95% dân số vào năm 2026, giảm chi tiền túi và mở rộng tiếp cận dịch vụ tại tuyến cơ sở.
Dự thảo đề xuất bổ sung 76 hoạt chất và thuốc mới thuộc 8 nhóm, trong đó nhiều nhất là thuốc điều trị ung thư và miễn dịch (28 loại, gồm 22 thuốc đích). Các nhóm còn lại gồm thuốc ký sinh trùng - chống nhiễm khuẩn, tim mạch, điều trị đái tháo đường, tăng huyết áp, thần kinh, hô hấp và tiêu hóa. Việc bổ sung này dự kiến làm chi quỹ BHYT tăng trung bình khoảng 2.449 tỷ đồng mỗi năm.
Bà Trang cho biết thuốc ung thư là nhóm chi phí cao nên việc bổ sung sẽ tác động lớn đến ngân sách quỹ. Bộ Y tế đang làm việc với doanh nghiệp để cam kết giảm giá. Hiện 14 công ty dược đã đề nghị điều chỉnh giá, tạo điều kiện đưa thuốc vào danh mục BHYT với mức thanh toán hợp lý và giảm gánh nặng đồng chi trả. Bên cạnh thuốc mới, Bộ Y tế đề xuất điều chỉnh tỷ lệ hoặc điều kiện thanh toán đối với 47 thuốc đã có trong danh mục; đồng thời loại 130 thuốc không còn số đăng ký lưu hành, không phải thuốc hiếm hoặc không có giấy phép nhập khẩu.
Sau 8 năm, đây là lần cập nhật lớn nhất cả về số lượng và chất lượng, gồm nhiều thuốc điều trị ung thư, điều hòa miễn dịch và thuốc phát minh có chi phí cao. Đáng chú ý, danh mục thuốc sử dụng tại trạm y tế xã tăng gấp đôi lên hơn 600 loại, gồm thuốc giảm đau, hạ sốt, chống nhiễm khuẩn, tim mạch, da liễu, tiêu hóa… giúp điều trị nhiều bệnh không lây nhiễm ngay tại tuyến cơ sở. Các chuyên gia nhận định việc mở rộng này phù hợp chủ trương xây dựng chính quyền địa phương hai cấp và mô hình trạm y tế xã được đầu tư nâng năng lực để trở thành điểm chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân.
Với việc điều chỉnh danh mục thuốc BHYT, trong đó có hàng chục thuốc điều trị ung thư chi phí cao, nhiều bệnh nhân mãn tính lâu nay phải tự mua thuốc ngoài danh mục đang kỳ vọng chính sách mới sớm được áp dụng để giảm gánh nặng cho gia đình. Bà Nguyễn Thu Hiền (Ninh Bình) cho biết dù khám ở tuyến cơ sở được hưởng BHYT 100%, nhiều thuốc thông thường và thuốc điều trị bệnh mạn tính vẫn chưa được thanh toán nên người dân phải tự mua. “Tôi hy vọng sau điều chỉnh, bệnh nhân có thể nhận thuốc định kỳ ngay tại địa phương, không phải lên tỉnh hay Trung ương để lấy thuốc tiểu đường, tăng huyết áp”- bà nói.
Còn ông Vũ Văn Hùng, 74 tuổi, đang điều trị ung thư phổi tại Bệnh viện K Trung ương, cho biết dù đã được hỗ trợ, mỗi đợt điều trị ông vẫn phải tự chi khoảng 60 triệu đồng tiền túi cho thuốc miễn dịch. Ông kỳ vọng chính sách mới sớm được triển khai để giảm gánh nặng chi trả cho những người mắc bệnh hiểm nghèo như ông.
Người bệnh đăng ký khám tại Bệnh viện Hữu Nghị.
Thêm hàng trăm thuốc cho tuyến y tế cơ sở
Bộ Y tế cho biết đang phấn đấu đến quý I/2026 sẽ triển khai danh mục thuốc bổ sung trong thanh toán BHYT. Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, thuốc là cấu phần quan trọng, chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí khám, chữa bệnh BHYT. Năm 2022, quỹ BHYT chi 40.010 tỷ đồng tiền thuốc (33,41% tổng chi); đến năm 2024 tăng lên 50.784 tỷ đồng (31,22%). Dù tỷ lệ có xu hướng giảm, chi phí cho thuốc vẫn đứng đầu trong các hạng mục chi trả. Vì vậy, việc lựa chọn, sử dụng và điều chỉnh danh mục thuốc BHYT có ý nghĩa then chốt để bảo đảm tính bền vững của quỹ và giảm chi tiền túi cho người dân.
Danh mục thuốc hiện hành về cơ bản được kế thừa từ năm 2018, chỉ bổ sung một số thuốc điều trị Covid-19. Đợt cập nhật lần này nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị mới, dựa trên hồ sơ đề xuất của các cơ sở y tế, ý kiến chuyên gia lâm sàng và chuyên gia kinh tế y tế, bảo đảm tính khoa học và thực tiễn. Hiện Bộ Y tế đã rà soát để bổ sung thuốc mới, sửa điều kiện hoặc tỷ lệ thanh toán, đồng thời loại bỏ thuốc không còn lưu hành, không bảo đảm an toàn hoặc không hiệu quả. “Một điểm mới quan trọng là mở rộng danh mục thuốc cho tuyến y tế cơ sở, đặc biệt là trạm y tế xã, nhằm thực hiện Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị 52-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường chăm sóc sức khỏe nhân dân và thực hiện BHYT toàn dân”- ông Hà nói.
Theo bà Vũ Nữ Anh, Phó Vụ trưởng Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), cập nhật danh mục thường xuyên giúp bảo đảm quyền lợi người tham gia BHYT, tạo điều kiện tiếp cận thuốc mới, hiệu quả và phù hợp chi phí, đồng thời tăng lựa chọn cơ sở khám chữa bệnh gần nơi sinh sống. Tuy nhiên, thay đổi danh mục cũng ảnh hưởng đến chi phí người bệnh, nhất là phần đồng chi trả hoặc tự chi trả với các thuốc có tỷ lệ thanh toán. Bà Nữ Anh giải thích, chi phí tự chi trả là khoản nằm ngoài phạm vi hưởng BHYT; đồng chi trả là phần người bệnh cùng chi trả theo mức hưởng. Thí dụ, thuốc có tỷ lệ thanh toán 50%, người bệnh hưởng 80% thì người bệnh tự trả 50%, đồng chi trả 10% và quỹ BHYT thanh toán 40%”.
Liên quan các điều chỉnh mới, theo Vụ Bảo hiểm y tế, việc thay đổi điều kiện và tỷ lệ thanh toán của 47 thuốc ước khiến chi phí đồng chi trả của người bệnh tăng thêm 271 tỷ đồng trong 5 năm, nhưng chi phí tự chi trả giảm 376 tỷ đồng. Như vậy, người bệnh tiết kiệm khoảng 105 tỷ đồng trong 5 năm, tương đương 21 tỷ đồng mỗi năm. Năm 2024, tổng chi phí khám chữa bệnh BHYT ước khoảng 150.000 tỷ đồng, cao hơn mức thu; trong đó chi thuốc chiếm khoảng 30%.
Thống kê cho thấy cả nước có gần 40 triệu người thường xuyên khám BHYT, với 186 triệu lượt khám, trung bình 4,5 lượt/người/năm. Người dân hiện vẫn tự chi trả khoảng 40% chi phí y tế. Tuy nhiên, chi tiền túi bao gồm nhiều khoản ngoài phần cùng chi trả BHYT, như chăm sóc sức khỏe, khám định kỳ, dịch vụ ngoài phạm vi thanh toán.
Đại diện Bộ Y tế giải thích với cấu phần thuốc, tác động giảm chi phí thấy rõ. Đó là thuốc chưa có trong danh mục trước đây phải tự trả 100%, nay được quỹ chi trả toàn bộ hoặc một phần; nhiều thuốc nâng tỷ lệ thanh toán, số lượng thuốc được mở rộng. Tỷ trọng chi cho thuốc trong tổng chi y tế đã giảm từ 40–50% xuống còn khoảng 30%. Việc bổ sung hàng trăm thuốc được phép sử dụng tại trạm y tế xã, phường sẽ giúp người dân tiếp cận thuốc ngay tại tuyến cơ sở, giảm chi phí đi lại và điều trị.
Sáng 11/12, Quốc hội thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đột phá cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Theo Nghị quyết, chính sách BHYT sẽ được điều chỉnh theo lộ trình phù hợp điều kiện phát triển kinh tế-xã hội, khả năng cân đối ngân sách nhà nước và Quỹ BHYT. Trong đó, tăng tỷ lệ và mức thanh toán chi phí khám, chữa bệnh; mở rộng chi cho khám sàng lọc, chẩn đoán và điều trị sớm một số bệnh, ưu tiên các nhóm đối tượng cần hỗ trợ. Người thuộc hộ cận nghèo, người từ đủ 75 tuổi trở lên đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội được hưởng 100% chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi BHYT. Đồng thời, tăng mức hưởng cho các đối tượng chính sách xã hội, người yếu thế, người thu nhập thấp và một số nhóm ưu tiên khác.
Nghị quyết cũng đặt mục tiêu thực hiện miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT theo lộ trình phù hợp; thí điểm đa dạng hóa các gói BHYT, loại hình cung ứng dịch vụ và BHYT bổ sung do doanh nghiệp cung cấp, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân. Chính sách có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Bà Trần Thị Trang cho biết với mức đóng BHYT hiện hành chỉ có thể đủ cân đối thu - chi và duy trì phần quỹ dự phòng. Uớc tính mỗi năm quỹ sẽ phải chi thêm hơn 2.700 tỷ đồng cho thuốc mới và việc nâng tỷ lệ thanh toán, buộc phải sử dụng nguồn dự phòng. Tuy nhiên, quỹ dự phòng hiện chỉ đủ cho khoảng hai năm tới, nên ngành y tế phải tính toán mở rộng nguồn thu.
