Mở rộng nguồn vốn cho tăng trưởng bền vững

Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đến cuối tháng 11/2025, dư nợ tín dụng xanh ước đạt khoảng 750.000 tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng bình quân cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế.

“Xanh hóa" dòng vốn sản xuất

Tại xã thuần nông Tam Dương (Phú Thọ), mô hình chăn nuôi tuần hoàn của hộ gia đình anh Đào Xuân Hải từng đứng trước nguy cơ phải thu hẹp quy mô vì chi phí đầu vào tăng cao và yêu cầu về môi trường ngày càng khắt khe. Nhờ khoản vay từ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank), gia đình anh đã đầu tư hệ thống xử lý chất thải, tái sử dụng phụ phẩm làm nguyên liệu đầu vào sản xuất, qua đó giảm chi phí và nâng cao giá trị sản phẩm.

“Với quy trình chăn nuôi khép kín tuần hoàn, trang trại gà của chúng tôi bảo đảm từ tự sản xuất cám phục vụ đàn gà với sản lượng 13-15 tấn/ngày, tiến đến xử lý, tiêu thụ chất thải bán ra thị trường mỗi năm hơn 1.000 tấn. Quy trình sản xuất như thế không chỉ giảm chi phí vận hành, mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường, giúp sản phẩm đầu ra ổn định, giá trị gia tăng cao hơn”, anh Hải nhấn mạnh.

Trường hợp của hộ gia đình anh Hải là một “lát cắt” điển hình cho thấy: Nếu đi đúng địa chỉ, tín dụng xanh có thể trở thành động lực tăng trưởng bền vững ngay ở khu vực nông nghiệp, nông thôn vốn không mấy dễ dàng. Thực tiễn nhiều năm cho thấy, mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên, vốn rẻ và mở rộng tín dụng đại trà đã chạm ngưỡng. Áp lực môi trường, biến đổi khí hậu, cùng các rào cản xanh từ thị trường quốc tế đang buộc nền kinh tế phải chuyển dịch sang quỹ đạo mới: Tăng trưởng dựa trên chất lượng, hiệu quả và phát thải thấp.

Theo lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, thời gian qua, tín dụng xanh đã có bước phát triển tích cực, tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn, xử lý chất thải và tiết kiệm năng lượng. Các ngân hàng thương mại hiện là nguồn cung vốn lớn nhất, chiếm khoảng 88% tổng dư nợ tín dụng xanh. Nguồn vốn xanh mà các ngân hàng huy động chủ yếu thông qua phát hành trái phiếu xanh và các khoản vay quốc tế. Theo thống kê, trong giai đoạn 2020-2025, giá trị phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam đạt hơn 1,5 tỷ USD.

Tuy nhiên, quy mô nguồn vốn xanh hiện nay vẫn chưa tương xứng với nhu cầu chuyển đổi của nền kinh tế, trong khi khuôn khổ pháp lý còn đang trong quá trình hoàn thiện. Phó Vụ trưởng Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Phạm Thị Thanh Tùng cho biết, dù tín dụng xanh có tốc độ tăng trưởng cao (bình quân từ năm 2017 đến nay đạt hơn 21%/năm) song đến nay, tỷ trọng tín dụng xanh mới chỉ chiếm gần 5% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế, trong khi tổng dư nợ đã đạt khoảng 18,2 triệu tỷ đồng.

Đa dạng vốn để "xanh hóa" tăng trưởng

Một trong những hạn chế lớn hiện nay là nền kinh tế vẫn phụ thuộc nặng vào tín dụng ngân hàng, trong khi các dự án xanh thường có thời gian thu hồi vốn dài, chi phí đầu tư ban đầu lớn, mức độ rủi ro cao hơn thông thường. Tuy vậy, trong bối cảnh thị trường vốn xanh còn đang hình thành, vai trò dẫn dắt của hệ thống ngân hàng, nhất là các ngân hàng thương mại nhà nước, trở nên đặc biệt quan trọng.

Phó Trưởng ban Chính sách tín dụng Agribank Vương Văn Quý cho biết: “Agribank đã quan tâm đến ba vấn đề chính: Đầu tư tín dụng cho tăng trưởng xanh; triển khai các chương trình liên quan để thực hiện đầu tư tín dụng xanh; thực hiện các quy định và tích hợp các tiêu chí về phát triển bền vững (ESG) trong quản trị nội bộ cũng như quy trình thẩm định tín dụng để đáp ứng được yêu cầu về tín dụng xanh,... nhằm nâng dư nợ tín dụng xanh trong tổng dư nợ của Agribank”.

Thực tiễn cho thấy, dòng vốn của Agribank đang tập trung vào các mô hình chăn nuôi khép kín, sản xuất nông nghiệp hữu cơ, nuôi trồng thủy sản bền vững, chế biến sâu gắn với bảo vệ môi trường. Tính đến quý III/2025, tổng dư nợ tín dụng xanh của Agribank đạt 28.355 tỷ đồng, với gần 40.000 khách hàng. Cơ cấu tín dụng xanh của Agribank phản ánh rõ nét định hướng ưu tiên cho phát triển bền vững: Năng lượng tái tạo, năng lượng sạch (hơn 53%), lâm nghiệp bền vững (hơn 24%), nông nghiệp xanh (hơn 21%)...

Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội đã xác định chủ trương hỗ trợ lãi suất cho các dự án xanh. Triển khai chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang phối hợp Bộ Tài chính trình Chính phủ ban hành nghị định hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh vay vốn ngân hàng để thực hiện các dự án xanh và kinh tế tuần hoàn. Nghị định dự kiến sẽ được Chính phủ ban hành ngay trong những tháng đầu năm 2026, nguồn ngân sách hỗ trợ được phân bổ về các địa phương. “Để chính sách đi vào cuộc sống, rất cần có sự đồng bộ giữa nghị định hỗ trợ lãi suất, các cơ chế hỗ trợ qua quỹ và quyết định của Thủ tướng Chính phủ về danh mục dự án xanh và kinh tế tuần hoàn”, bà Thanh Tùng nhấn mạnh.

Bên cạnh tín dụng ngân hàng, theo số liệu từ Bộ Tài chính, tính đến tháng 10/2025, dư nợ trái phiếu doanh nghiệp xanh đạt gần 1 tỷ USD. “Đây là tín hiệu tích cực cho thấy các doanh nghiệp đã chủ động tìm kiếm nguồn vốn dài hạn từ thị trường vốn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân hàng. Cùng với đó, để tạo thêm kênh huy động vốn cho các dự án xanh, Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu đề án thí điểm phát hành trái phiếu dịch vụ xanh, dự kiến trình Chính phủ trong năm 2026”, Phó Vụ trưởng Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) Phạm Thị Thanh Tâm cho hay.

Để đa dạng thêm nguồn vốn, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Nguyễn Quốc Hùng cũng kiến nghị thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng xanh theo mô hình hợp tác công-tư, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, đồng thời rút kinh nghiệm từ những hạn chế của các quỹ bảo lãnh hiện nay. “Việc sớm vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon được xem là công cụ quan trọng để thúc đẩy ngân hàng phát triển các sản phẩm tài chính mới, gắn với thị trường carbon”, ông Hùng đề xuất.

Như vậy, câu chuyện từ những hộ nông dân, doanh nghiệp sử dụng tín dụng xanh để chuyển đổi mô hình sản xuất cho thấy, tăng trưởng bền vững không phải khái niệm xa vời, mà bắt đầu từ những quyết định đầu tư cụ thể, sát sườn đời sống. Bài toán vốn cho tăng trưởng bền vững, vì thế, không chỉ là huy động bao nhiêu, mà dòng tiền đó có giúp thay đổi phương thức sản xuất, giảm phát thải và nâng cao chất lượng tăng trưởng hay không.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để cấu trúc lại mô hình tăng trưởng. Để nắm bắt cơ hội đó, cần triển khai đồng bộ ba trụ cột: Đa dạng hóa nguồn vốn, hoàn thiện khung pháp lý phân loại xanh, và phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa-tiền tệ, trong đó hệ thống ngân hàng, với vai trò trung gian vốn chủ lực, tiếp tục là lực lượng tiên phong.