Mở ra không gian sáng tạo cho nhà khoa học

Nghị quyết số 57-NQ/TW (ngày 22/12/2024) của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển đất nước.
Trưng bày sản phẩm công nghệ cao tại Triển lãm thành tựu khoa học, công nghệ Việt Nam năm 2024.
Trưng bày sản phẩm công nghệ cao tại Triển lãm thành tựu khoa học, công nghệ Việt Nam năm 2024.

Điều này không chỉ thể hiện sự công nhận mà còn khích lệ, động viên giới trí thức, nhà khoa học tự hào và ý thức trách nhiệm cao hơn, tạo động lực để tiếp tục nỗ lực nghiên cứu và sáng tạo, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển quốc gia.

Nghị quyết số 57-NQ/TW với các cam kết về cơ chế, chính sách ưu tiên như tăng cường đầu tư, cải cách thủ tục hành chính, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và thúc đẩy hợp tác giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo môi trường thuận lợi hơn cho việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu.

Đặc biệt, việc chấp nhận rủi ro và đầu tư mạo hiểm trong nghiên cứu khoa học sẽ cho phép các nhà khoa học mạnh dạn khai phá những ý tưởng và hướng đi mới.

Nghị quyết cũng mở ra không gian sáng tạo cho giới trí thức, nhà khoa học nắm bắt cơ hội lớn trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số.

Nghị quyết số 57-NQ/TW khẳng định, để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực, động lực chính; nhà khoa học là nhân tố then chốt; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, để trở thành nhân tố then chốt, giới trí thức, nhà khoa học cần tiếp tục chủ động, sáng tạo, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn và cập nhật kiến thức mới. Quan trọng nhất là hướng các nghiên cứu của mình vào những vấn đề thực tiễn mà đất nước đang cần như: Sử dụng hợp lý tài nguyên, phòng tránh thiên tai và bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu, công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao, an ninh lương thực và phát triển bền vững và nhiều lĩnh vực khác,...

Bên cạnh đó, việc truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm cho thế hệ trẻ qua giảng dạy, hướng dẫn nghiên cứu là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp lan tỏa tinh thần yêu khoa học mà còn thúc đẩy khát vọng sáng tạo trong cộng đồng. Đồng thời, các nhà khoa học cần tích cực tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, trở thành cầu nối giữa khoa học và các cơ quan hoạch định chính sách. Điều này giúp các chính sách được xây dựng trên cơ sở khoa học, sát với thực tiễn và có tính khả thi.

Đồng quan điểm: Các nhà khoa học cần có sự chuyển mình để đáp ứng mục tiêu đề ra trong Nghị quyết số 57-NQ/TW, Cục trưởng Sở hữu trí tuệ Lưu Hoàng Long cho rằng, Nghị quyết là ý chí của Đảng, Nhà nước về phát triển đất nước thông qua con đường khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cho nên đòi hỏi tất cả các cấp, các ngành phải hoạt động đồng bộ. Thể chế sẽ được giải quyết tương đối nhanh, toàn diện, vấn đề còn lại là con người sẽ phải thay đổi để đáp ứng tình hình mới. Cục Sở hữu trí tuệ sẽ thúc đẩy việc đưa các sáng chế vào phát triển kinh tế-xã hội một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất.

Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, một số đơn vị nghiên cứu đã có những định hướng để triển khai Nghị quyết.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Đức Lợi, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST, Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, thời gian tới, Viện sẽ báo cáo lãnh đạo Bộ cho phép triển khai các mô hình hỗ trợ doanh nghiệp, theo những kinh nghiệm đã thành công ở Hàn Quốc, phù hợp với tiến trình phát triển khoa học và công nghệ của Việt Nam hiện nay. Theo đó, Viện Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc (KIST) đã cử các chuyên gia xuất sắc của Viện đồng hành cùng doanh nghiệp.

Thông qua quá trình làm việc, các chuyên gia nắm bắt toàn bộ quy trình sản xuất, qua đó xác định những bất cập, hạn chế liên quan đến công nghệ, năng suất lao động và hiệu quả sản xuất. Sau đó lập báo cáo cho các nhóm nghiên cứu chuyên ngành của Viện để cải tiến, đổi mới công nghệ, tăng năng suất lao động.

Với mô hình này, chỉ trong vòng 2 năm, với sự tham gia của 89 nhà nghiên cứu, Viện Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc đã hỗ trợ được 110 công ty và năng suất lao động được tăng lên rất cao. Đến nay, mỗi năm Viện Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc hỗ trợ trung bình 50 công ty theo chương trình ủy thác của Chính phủ.

Một mô hình khác là hỗ trợ chuyển giao, làm chủ và nội địa hóa công nghệ. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Đức Lợi, vào thập niên 80 của thế kỷ 20, các doanh nghiệp Hàn Quốc nhập khẩu hơn 580 công nghệ từ các quốc gia tiên tiến với chi phí lên đến hàng trăm triệu USD.

Tuy nhiên, do hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm, các hợp đồng nhập khẩu này thường bất lợi, gây khó khăn cho doanh nghiệp và lãng phí ngoại tệ quốc gia. Để giải quyết vấn đề này, Viện Khoa học và Công nghệ Hàn Quốc đã tham gia hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, hướng dẫn, đánh giá tính khả thi để quản lý và làm chủ công nghệ, sau đó cùng doanh nghiệp nội địa hóa công nghệ. Kinh nghiệm này, có thể áp dụng trong điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

Hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam xác định một số nội dung trọng tâm thực hiện như tiếp tục rà soát và tổ chức lại bộ máy; tăng cường giải pháp khai thác nguồn lực đầu tư; thay đổi năng lực quản trị trong các đơn vị và tập trung quản trị các sản phẩm khoa học và công nghệ để bảo đảm chất lượng và khả năng ứng dụng của các sản phẩm nghiên cứu trong thực tiễn. Để thực hiện những nội dung nêu trên, các cơ quan, tổ chức cần bố trí công việc hợp lý, tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ phát huy tối đa năng lực của mình.

Nhiều nhà khoa học cho rằng, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã đánh giá đúng vai trò của khoa học, công nghệ trong sự phát triển của đất nước, được giới khoa học đón nhận. Nghị quyết này sẽ mở đầu cho công cuộc tháo gỡ những cản trở để khoa học, công nghệ phát triển và đóng góp thật sự cho sự phát triển của đất nước.

Vấn đề quan trọng là cần thay đổi nhận thức, hiểu rõ được khoa học, công nghệ hiện nay đã trở thành một lực lượng sản xuất trực tiếp, từ đó có giải pháp tháo gỡ quyết liệt và xây dựng lại hệ thống các tổ chức nghiên cứu khoa học tinh gọn, cũng như có cơ chế phù hợp để hệ thống hoạt động hiệu quả.

Có thể bạn quan tâm

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng gia tăng với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các nhà khoa học Liên bang Nga khảo sát, thu thập dữ liệu nghiên cứu về Biển Đông. (Ảnh: HIẾU LIÊN)

Tạo dữ liệu DNA, thúc đẩy công nghệ sinh học biển

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh mẽ vào các cơ sở dữ liệu sinh học biển và nguồn gene bản địa, việc hình thành cơ sở dữ liệu DNA cho sinh vật biển Việt Nam là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cơ bản, đồng thời tạo nền tảng cho hướng nghiên cứu liên ngành.

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc triển khai Thông tư 08/2026 hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất trong tháng 4 vừa qua đã phát hiện có gần 900.000 thuê bao không chính chủ, 60 triệu thuê bao đã xác nhận sử dụng chính chủ và còn khoảng 34 triệu thuê bao vẫn chưa xác nhận.

Lựa chọn ngành nghề ban đầu với học sinh trung học phổ thông có thể đúng, nhưng không còn đủ để định hình một hành trình nghề nghiệp dài hạn.

Chọn nghề giữa làn sóng AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang tạo nên những đổi thay mạnh mẽ ở các ngành nghề, trong khi hệ thống giáo dục, đào tạo nghề ở nước ta cũng đang bước vào một giai đoạn cấu trúc lại. Hai “làn sóng” ấy ảnh hưởng không nhỏ đến cách vận hành của thị trường lao động, đặt người học trước nhiều lựa chọn mới và không ngừng biến đổi.

Công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng người dân và tài sản. (Ảnh: TRỌNG TÙNG)

Rút ngắn thời gian phản ứng với thiên tai

Việc cảnh báo thiên tai sẽ chỉ thật sự hiệu quả khi thông tin nguy hiểm đến đúng người, đúng nơi và đúng thời điểm. Các mô hình tháp báo lũ thông minh và mạng quan trắc tự động đang giúp việc đưa dữ liệu về ngập lụt tới cộng đồng nhanh hơn, rút ngắn thời gian phản ứng của người dân khi thiên tai xảy ra.

Tiến sĩ Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc VNSC và ông Yasuo Ishii, Phó Chủ tịch cấp cao JAXA trao thỏa thuận hợp tác. (Ảnh: VNSC)

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản

Ngày 2/5, tại Hà Nội, lãnh đạo Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) và lãnh đạo Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã ký kết, trao đổi “Văn bản Sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản về trao đổi dữ liệu vệ tinh”.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.