Mở rộng nhưng không đại trà
Năm 2026, phương thức tuyển sinh ngành y - dược có nhiều thay đổi. Hàng loạt trường đào tạo y khoa lớn như: Trường đại học Y Hà Nội, Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), Trường đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh vẫn giữ vai trò chủ đạo của kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhưng đồng thời mở rộng thêm các phương thức xét tuyển dựa trên kết quả đánh giá năng lực, đánh giá tư duy.
Ở khu vực phía bắc, xu hướng sử dụng kết quả kỳ thi đánh giá năng lực (HSA) của các đại học quốc gia ngày càng rõ nét. Trong khi đó, một số trường như đại học Y Dược Cần Thơ, đại học Y Dược Thái Nguyên, đại học Y Dược Hải Phòng đã đưa kỳ thi V-SAT, một hình thức đánh giá năng lực tư duy và kiến thức nền tảng vào xét tuyển. Lần đầu tiên, Trường đại học Dược Hà Nội còn chấp nhận kết quả kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội, mở ra thêm một “kênh lọc” mới cho đầu vào.
ThS Lê Thị Phương Thoa, Phó trưởng phòng Đào tạo Trường đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, sự đa dạng này mang lại nhiều cơ hội hơn cho thí sinh và việc “mở” phương thức thực chất là để đo được năng lực theo nhiều chiều, chứ không phải để hạ thấp tiêu chuẩn. “Trước đây, thí sinh chỉ cần làm tốt bài thi THPT. Bây giờ, các em phải chứng minh năng lực ở nhiều dạng đề, nhiều cấu trúc tư duy. Áp lực không giảm mà tăng”, bà Hoa cho biết.
Cùng với đó, tổ hợp xét tuyển ngành y - dược cũng được mở rộng. Ngoài khối truyền thống B00 (Toán, Hóa, Sinh), nhiều trường đã đưa vào các tổ hợp như D07 (Toán, Hóa, Anh), B08 (Toán, Sinh, Anh), đặc biệt trong đào tạo dược. Thậm chí, một số ngành như Y tế công cộng, Tâm lý học, Kỹ thuật phục hồi chức năng còn xét tuyển các tổ hợp có môn Ngữ văn.
Việc đưa môn Văn vào xét tuyển từng gây tranh luận, nhưng phù hợp với yêu cầu đào tạo hiện nay, khi kỹ năng giao tiếp, thấu hiểu người bệnh ngày càng được coi trọng. Tuy nhiên, khi được hỏi, các giảng viên đều khẳng định: Mở rộng tổ hợp không có nghĩa là hạ chuẩn. “Dù xét tổ hợp nào, kiến thức nền tảng khoa học tự nhiên vẫn là điều kiện tiên quyết. Không có chuyện học lệch mà có thể theo ngành y - dược lâu dài”, giảng viên Nguyễn Thùy Dương, Trưởng Bộ môn Dược lý, Trường đại học Dược Hà Nội nhấn mạnh.
Vai trò của ngoại ngữ trong tuyển sinh ngành y - dược cũng ngày càng rõ nét. Nếu trước đây, chứng chỉ IELTS hay SAT chỉ mang tính cộng điểm, thì nay, nhiều trường đã coi đây là điều kiện cần hoặc tiêu chí xét tuyển trực tiếp. Bởi lẽ, y học là lĩnh vực mang tính toàn cầu hóa cao. Từ giáo trình, nghiên cứu khoa học đến phác đồ điều trị tiên tiến đều chủ yếu sử dụng tiếng Anh. Em Mai Thanh Sơn, học sinh lớp 12 tại TP Thanh Hóa có nguyện vọng theo học tại Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ: “Em nhận ra nếu không có tiếng Anh thì rất khó theo kịp chương trình học sau này. Thực tế, phần lớn tài liệu chuyên môn và nghiên cứu y học hiện nay đều sử dụng tiếng Anh. Vì vậy, dù áp lực tăng lên, nhưng em nghĩ đây là yêu cầu hợp lý”.
Đòi hỏi chất lượng cao
Đối với ngành y - dược, điểm nhấn của mùa tuyển sinh năm nay nằm ở việc siết chặt các tiêu chí bảo đảm chất lượng. Theo quy định, với phương thức xét học bạ, thí sinh đăng ký các ngành như Bác sĩ đa khoa, Răng - hàm - mặt, Dược học, Y học cổ truyền bắt buộc phải có học lực lớp 12 xếp loại giỏi. Các ngành như Điều dưỡng, Kỹ thuật y học cũng yêu cầu ít nhất loại khá. Bên cạnh đó, mức điểm sàn riêng của khối ngành sức khỏe trong kỳ thi tốt nghiệp THPT tiếp tục được duy trì như một “lưới lọc” bắt buộc, bảo đảm sự công bằng giữa các phương thức xét tuyển. Không chỉ dừng ở học lực, một số cơ sở đào tạo đặc thù như Học viện Quân y còn bổ sung các tiêu chí sơ tuyển mang tính đặc thù nghề nghiệp như: Chính trị, kiểm tra thể lực nhằm bảo đảm đầu ra đáp ứng nhiệm vụ.
GS, TS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ rằng: “Ngành y không giống các ngành khác. Sai sót trong đào tạo có thể dẫn đến sai sót trong điều trị. Vì vậy, việc siết đầu vào không phải để làm khó thí sinh, mà là để bảo vệ chính người bệnh trong tương lai”.
PGS, TS Nguyễn Tiến Dũng, Hiệu trưởng Trường đại học Y Dược (Đại học Thái Nguyên) đánh giá: “Việc duy trì “hàng rào kỹ thuật” nhiều lớp là cần thiết trong bối cảnh số lượng cơ sở đào tạo tăng nhanh, nhu cầu nhân lực lớn nhưng chất lượng không thể đánh đổi”.
Sự thay đổi trong tuyển sinh ngành y - dược năm nay khiến thí sinh phải đối mặt với áp lực “kép”: Vừa phải duy trì kết quả học tập tốt trong chương trình phổ thông để chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp, vừa phải chuẩn bị cho các kỳ thi riêng với cấu trúc hoàn toàn khác. Thay vì chỉ tập trung vào 3 môn truyền thống, nhiều học sinh phải tham gia các khóa luyện thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy từ sớm. Em Trần Mạnh Hà, học sinh lớp 12 tại tỉnh Ninh Bình chia sẻ: “Lịch học của em gần như kín cả tuần. Ngoài học trên lớp, em còn học thêm để thi HSA, rồi ôn IELTS. Nhiều lúc rất áp lực, nhưng nếu không chuẩn bị tốt thì cơ hội vào các trường y - dược top đầu sẽ rất thấp”.
Không chỉ thí sinh, phụ huynh cũng phải tính toán nhiều hơn, ngoài việc cho con ôn luyện đa dạng mà cả lo lắng về tài chính nếu con được vào học. Hiện nay, học phí ngành y tại một số trường tự chủ có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng cho toàn khóa học.
Một thực tế đáng lưu ý là dù phương thức tuyển sinh đa dạng hơn, nhưng chỉ tiêu vào các ngành “nóng” như Y đa khoa, Răng - hàm - mặt, Dược học vẫn còn hạn chế. Điều này khiến mức độ cạnh tranh vì thế vẫn không hề giảm.
Theo các chuyên gia, việc mở rộng phương thức không nhằm tăng quy mô đào tạo, mà nhằm tuyển chọn chính xác hơn những thí sinh phù hợp. “Ngành y không thể đào tạo đại trà. Mỗi sinh viên là một khoản đầu tư lớn của xã hội, từ cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên đến hệ thống bệnh viện thực hành. Vì vậy, phải chọn đúng người ngay từ đầu”, PGS, TS Nguyễn Tiến Dũng, Hiệu trưởng Trường đại học Y Dược (Đại học Thái Nguyên) cho biết.
Có thể thấy, dù phương thức tuyển sinh ngày càng đa dạng, nhưng yêu cầu về chất lượng đầu vào của khối ngành y - dược vẫn được đặt ở mức cao. Việc siết chặt tiêu chí không nhằm thu hẹp cơ hội, mà để bảo đảm mỗi thí sinh trúng tuyển đều có nền tảng phù hợp với đặc thù nghề nghiệp. Trong bối cảnh hệ thống y tế đứng trước nhiều áp lực mới, từ già hóa dân số đến yêu cầu hội nhập, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phải bắt đầu từ khâu tuyển sinh.
