Tuy nhiên, theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp trên địa bàn, chủ trương sắp xếp lại tài sản công này cần được thực hiện đúng phạm vi điều chỉnh, đúng đối tượng và đúng trình tự pháp luật, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội.
Tuân thủ phương án cổ phần hóa
Theo chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đổi mới, sắp xếp, nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước, Công ty cổ phần May Hai được hình thành từ chương trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Công ty được xác định quyền sử dụng đất trong phương án cổ phần hóa được phê duyệt và đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước suốt hơn 20 năm qua (tiền thuê đất hằng năm, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp cùng các loại thuế khác).
Ông Đỗ Nam Hải, Phó Giám đốc công ty cho biết: Cho đến nay, công ty vẫn chưa được nhận quyết định cho thuê đất, chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất. Doanh nghiệp đang ở trong tình trạng chỉ được “mượn tạm đất”, không có một khuôn khổ pháp lý nào để thực hiện nghĩa vụ của người sử dụng đất cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Quyết định cho thuê đất là điều kiện pháp lý bắt buộc để xác lập quan hệ pháp luật đất đai; việc thu tiền thuê đất khi chưa có quyết định này là trái pháp luật.
Theo các nghị định 187/2004/NĐ-CP, 109/2007/NĐ-CP và Thông tư 126/2004/TT-BTC, quyền sử dụng đất luôn là yếu tố bắt buộc phải được xem xét trước khi phê duyệt giá trị doanh nghiệp. Điều này khẳng định đất đai là bộ phận không thể thiếu, cấu thành giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa và là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp cổ phần hóa có thể tồn tại, bởi nếu không có đất, doanh nghiệp không thể vận hành sản xuất.
Công ty cổ phần May Hai đã được Nhà nước bàn giao đất, bàn giao tài sản trên đất, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và tuân thủ phương án cổ phần hóa hơn 20 năm qua, như vậy có nghĩa Nhà nước đã thừa nhận doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính như một người có quyền sử dụng đất. Phương án cổ phần hóa đã được phê duyệt là căn cứ để thực hiện thủ tục giao đất, cho thuê đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho doanh nghiệp cổ phần hóa, không yêu cầu bổ sung thêm hồ sơ hay điều kiện ngoài quy định của pháp luật.
Trường hợp của Công ty cổ phần May Hai không phải cá biệt. Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ ngày 19/11/2024, thành phố Hải Phòng (khi chưa sáp nhập) còn 145 doanh nghiệp cổ phần hóa và 188 thửa đất chưa có quyết định cho thuê đất. Trên thực tế, các doanh nghiệp cổ phần hóa luôn bảo đảm đầy đủ các nghĩa vụ tài chính theo đúng quy định kể từ khi thành lập đến nay, nhưng thời gian đầu không để ý việc ký hợp đồng giao đất, khiến một số đơn vị không có quyết định cho thuê đất.
Từ đó, dẫn đến việc doanh nghiệp bị thiếu hợp đồng thuê đất, hợp đồng thuê nhà theo phương án cổ phần hóa và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho doanh nghiệp theo quy định. Đây là những thủ tục thuộc thẩm quyền của địa phương khi không ban hành hoặc không hoàn tất các văn bản pháp lý bắt buộc để hiện thực hóa phương án cổ phần hóa. Sự thiếu vắng các chứng từ pháp lý nền tảng này đã đặt toàn bộ kết quả của quá trình sắp xếp tài sản khi cổ phần hóa vào tình thế rủi ro pháp lý kéo dài, không do lỗi của doanh nghiệp và người mua cổ phần (trong đó có người lao động).
Cần phân loại đầy đủ, minh bạch
Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Phòng nêu quan điểm, không phải mọi tài sản công đều thuộc diện sắp xếp, xử lý theo cùng một cơ chế, cũng không phải mọi nhà, đất có nguồn gốc từ Nhà nước đều thuộc phạm vi điều chỉnh của Kế hoạch số 09/KH-UBND nói trên. Do đó, để bảo đảm áp dụng đúng pháp luật, đúng đối tượng, Hiệp hội kiến nghị trước hết cần phân loại tài sản công một cách đầy đủ, minh bạch, nhằm làm rõ nhà, đất nào thuộc phạm vi điều chỉnh về sắp xếp, xử lý tài sản công; nhà, đất nào là tài sản công được giao cho cơ quan, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà; nhà, đất nào gắn với hoạt động sản xuất-kinh doanh của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp Nhà nước.
Theo nhận định của ông Hoàng Văn Khánh, Quyền Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Hải Phòng, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước là quá trình sắp xếp lại tài sản công, được thực hiện trên cơ sở khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và quy trình chặt chẽ, có sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Trong quá trình đó, việc xử lý nhà, đất đã được Nhà nước xem xét, quyết định và ghi nhận trong phương án cổ phần hóa được chính Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng phê duyệt.
“Do đó, nếu Nhà nước sắp xếp lại tài sản lần thứ hai đối với nhà, đất đã gắn với doanh nghiệp cổ phần hóa, thì việc sắp xếp này bắt buộc phải được đặt trên nền tảng pháp lý của lần sắp xếp trước, tức là phương án cổ phần hóa đã được phê duyệt, chứ không thể tách rời hay phủ nhận kết quả của quá trình cổ phần hóa. Vì vậy, việc áp dụng cơ chế ‘hết hạn hợp đồng-không gia hạn-thu hồi’ đối với nhà, đất của doanh nghiệp cổ phần hóa là chưa phù hợp với bản chất và tinh thần của chính sách cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ làm sai lệch mục tiêu sắp xếp, đổi mới và phát triển doanh nghiệp theo chủ trương chính sách cổ phần hóa mà Chính phủ đã ban hành”, ông Hoàng Văn Khánh nêu quan điểm.
Nghị định số 108/2024/NĐ-CP quy định về sắp xếp, chuẩn hóa và nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác nhà, đất là tài sản công, không phải đặt ra nguyên tắc “không cho thuê” hay “thu hồi toàn bộ nhà, đất đang cho thuê”. Nhà, đất thuộc sở hữu của nhà nước mà các doanh nghiệp cổ phần hóa từ doanh nghiệp Nhà nước (sắp xếp lại) ký hợp đồng thuê nhà với Công ty Kinh doanh nhà từ khi còn là doanh nghiệp Nhà nước (hơn 30 năm trước) không thuộc phạm vi điều chỉnh của nghị định. Việc thu hồi nhà, đất trên diện rộng đối với các doanh nghiệp cổ phần hóa theo kế hoạch của thành phố Hải Phòng sẽ gây tác động xã hội lớn, cần được nghiên cứu, đánh giá đầy đủ trước khi thực thi, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Phòng Đặng Thị Hồng Hải phân tích, các vướng mắc liên quan nhà, đất của doanh nghiệp cổ phần hóa ở Hải Phòng không phải cá biệt, mà là vấn đề mang tính hệ thống, đã được Chính phủ và các cơ quan Trung ương nhiều lần chỉ đạo xử lý. Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc đã giao Bộ Tài chính hướng dẫn thành phố Hải Phòng thực hiện việc xử lý đúng quy định; đồng thời chỉ đạo Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng yêu cầu Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Phòng cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu để có cơ sở xem xét, giải quyết kiến nghị của các doanh nghiệp cổ phần hóa; chủ trì, phối hợp các bộ, ngành và cơ quan liên quan xem xét, xử lý kiến nghị theo đúng chỉ đạo tại Văn bản số 8496/VPCP-ĐMDN ngày 10/9/2025, báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả xử lý.
Trên cơ sở đó, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Phòng kiến nghị thành phố chỉ đạo rà soát, phân loại đầy đủ nhà, đất theo đúng phạm vi điều chỉnh của pháp luật trước khi triển khai Kế hoạch số 09/KH-UBND; thực hiện các quy định chuyển tiếp tại Điều 31, Điều 32 Nghị định số 108/2024/NĐ-CP (nếu áp dụng). Đồng thời, hoàn thành đầy đủ hồ sơ pháp lý về đất đai, nhà thuê cho các doanh nghiệp cổ phần hóa theo phương án cổ phần hóa đã được phê duyệt và theo các quy định liên quan, tiếp tục khẳng định trách nhiệm hoàn tất hồ sơ, thủ tục đất đai cho doanh nghiệp cổ phần hóa.
Chính phủ đã có chỉ đạo, ưu tiên giải quyết dứt điểm kiến nghị của doanh nghiệp cổ phần hóa, hoàn thiện đầy đủ cơ sở pháp lý về nhà, đất theo phương án cổ phần hóa, trước khi xem xét các biện pháp khác đối với các tài sản này. Với cách tiếp cận thận trọng, đúng pháp luật, thành phố Hải Phòng sẽ đạt được mục tiêu quản lý hiệu quả tài sản công, bảo đảm môi trường đầu tư ổn định, bền vững và công bằng cho cộng đồng doanh nghiệp, góp phần thực hiện tốt Nghị quyết 68-NQ-TW về phát triển kinh tế tư nhân do Bộ Chính trị ban hành.
