Mạch đạo thư hương từ tiền nhân đến hôm nay

Tự thuở khai sơn lập ấp, nơi châu thổ sông Hồng vốn là miền “văn hiến chi bang”, người người trọng nghĩa, nhà nhà quý chữ. Trên bãi dâu, bến sông, nơi làng quê thôn ổ, từ đồng sâu nội cỏ đến chốn thị thành, tinh thần hiếu học như mạch nguồn không dứt.

Nhiều bạn trẻ vẫn đang nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa đọc. Ảnh trong bài: Văn Học
Nhiều bạn trẻ vẫn đang nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa đọc. Ảnh trong bài: Văn Học

Trước đèn sách mở

Kẻ sĩ Bắc Hà khi đã cầm quyển sách thì như nắm lấy ngọn đèn trí tuệ soi đường mà dưỡng tâm, luyện chí. Người đọc sách để biết phép tắc, biết giữ lễ, biết ứng xử với đời cho thuận đạo nhân nghĩa. Bởi thế, từ trấn Kinh Bắc, Sơn Nam đến Hà Đông, Hà Tây… lớp lớp sĩ tử lều chõng lên kinh thành Thăng Long với lý tưởng “thượng trí quân, hạ trạch dân”, rồi đỗ đạt, một lòng một dạ phò vua giúp nước, làm rạng danh quê hương, tất cả đều chung gốc rễ từ thói quen đọc sách mà nên.

Xưa, sách vở theo chân những thầy đồ, tú tài hay chữ ôm mộng lai kinh ứng thí rồi lan tỏa tinh thần hiếu học khắp làng mạc, trở thành thứ hương thơm bền bỉ, thấm vào từng nếp nhà, từng lễ nghĩa. Trong ánh đèn dầu leo lét nơi gian giữa tư gia, tiếng trẻ đọc sách hòa cùng tiếng mõ chùa chuông sớm, tạo thành âm thanh vừa linh vừa thuần.

Qua các triều đại, khi xã hội đổi thay, chữ quốc ngữ thịnh hành, sách báo cận hiện đại ra đời, văn hóa đọc nơi vùng đồng bằng sông Hồng vẫn giữ sự bền chặt. Trong những ngôi nhà mái rạ, tủ sách nhỏ được bọc giấy dầu cẩn thận, từng cuốn Kiều, Lục Vân Tiên, quốc sử hay địa chí làng xã được cất giữ như báu vật. Người dân đọc để mở trí, để nuôi lòng hâm mộ đấng trung nghĩa, tự tôn dân tộc, để căm ghét cái xấu xa bạc ác, để học cách đổi mới trong buổi giao thời. Đọc sách trở thành nếp nhà, thành phong tục, như thổ ngơi hương hỏa, “hương thảo chi phong” lưu truyền từ đời này sang đời khác...

Trong dòng chảy “số”

Ngày nay, dòng chảy tri thức mở rộng chưa từng có nhờ vào bước tiến của công nghệ số. Song chính lúc này, văn hóa đọc lại đứng trước nguy cơ mai một. Làn sóng thông tin ngồn ngộn, sự phân tâm bởi nhiều loại hình giải trí của đời sống thị thành khiến con người dễ xa rời trang sách. Nhưng giá trị của việc đọc - tựa như dòng sông Hồng thượng nguồn đỏ nặng phù sa, càng bị thử thách càng chứng tỏ sức mạnh bồi đắp lâu bền. Sách vẫn là nơi giữ lại tinh hoa, là gương soi tâm trí, là thước đo để con người giữ cho mình sự ung dung, minh triết giữa cõi đời nhiều biến động.

Đối với vùng Đồng bằng sông Hồng - cái nôi văn hóa Việt - việc phát huy truyền thống đọc sách càng phải được coi trọng như giữ gìn lẽ sống của cộng đồng. Nhiều địa phương đã phục dựng thư viện làng, mở không gian đọc tại đình, chùa, nhà văn hóa. Nhiều trường học, gia đình, cá nhân xây dựng các tủ sách cộng đồng, tổ chức ngày hội đọc sách, truyền thêm động lực học hỏi trong lớp trẻ.

Nhưng để văn hóa đọc thực sự bén rễ sâu trong thời hiện đại, cần những bước đi mạnh mẽ hơn. Trước hết, gia đình phải là nơi gây dựng mạch nguồn đọc, “dẫu có bạc vàng trăm vạn lạng, không bằng kinh sử một vài pho”. Mỗi nhà nên có tủ sách nhỏ; cha mẹ dùng sách làm gương, lấy đọc dẫn dắt, lấy hiểu khai tâm. Trường học cần khuyến khích lối đọc thâm nhập, biết suy xét, chiêm nghiệm. Cộng đồng nên kết hợp sách với lễ hội, di sản, để người dân vừa bước vào không gian văn hóa cổ xưa, vừa tiếp cận tri thức mới. Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ, tạo thư viện số, phát triển sách nói, kho dữ liệu mở… cũng sẽ giúp sách đến gần hơn nữa với bạn đọc.

Đáng mừng thay, mấy năm trở lại đây, Hà Nội đã quyết định mở cửa miễn phí các thư viện trên địa bàn thành phố. Người dân Thủ đô được dễ dàng tiếp cận với hàng loạt hoạt động quan trọng tại các thư viện công cộng do thành phố quản lý như: mượn sách, truy cập và sử dụng tài liệu thông tin tại thư viện. Hơn thế, độc giả còn nhận được sự hỗ trợ và tư vấn chuyên nghiệp trong việc tìm kiếm, lựa chọn tài liệu thông tin phù hợp với nhu cầu mỗi người. Bên cạnh đó, nhiều nhà xuất bản, công ty phát hành sách, công ty truyền thông cũng đã có những sáng kiến “chuyển đổi số”, giúp bạn đọc có thêm những lựa chọn, khuyến khích việc đọc, như đọc sách điện tử, tăng cường giao lưu với tác giả, chia sẻ kinh nghiệm đọc hiệu quả, v.v. Điều đó đã góp phần thúc đẩy tình yêu sách, tri thức, giúp mở rộng kiến thức, phát triển tư duy cho độc giả.

Song dẫu hình thức đổi thay, cốt lõi không đổi: Đọc sách để sáng trí, vững tâm, dưỡng đức, để giữ lấy nền văn hiến. Văn hóa đọc vùng Đồng bằng sông Hồng, trải qua bao bận “thương hải tang điền” bồi lở, vẫn đang như mạch nước ngầm ấm áp nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc. Giữ lấy mạch đạo thi thư ấy hôm nay chính là gìn giữ linh khí Bắc Hà, nguyên khí quốc gia. Mỗi trang sách mở ra hôm nay, không chỉ tri thức, mà còn mở rộng chiều sâu tâm hồn, nối mạch thư hương một miền văn hiến ngàn năm.

dsc-1140.jpg

Trên địa bàn Thủ đô Hà Nội và vùng phụ cận hiện có nhiều thư viện mở cửa miễn phí: Từ các thư viện công cộng lớn như Thư viện Quốc gia, Thư viện Hà Nội, đến các thư viện chuyên đề quốc tế như Viện Goethe (Đức), các Trung tâm Văn hóa của Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc... hay các thư viện, tủ sách cộng đồng nhỏ ở các nẻo làng quê đã cung cấp không gian đọc, mượn sách, tra cứu tài liệu, góp phần phát triển văn hóa đọc cho người dân, đặc biệt là giới trẻ.

Tiêu điểm: Văn hóa đọc

1. Giai đoạn “vàng” cho tình yêu sách

2. Thư viện làng gieo niềm đam mê

Có thể bạn quan tâm

Công nghiệp tàu thủy được định vị là ngành công nghiệp nền tảng quốc gia.

Định vị cực tăng trưởng giàu tiềm năng của nền kinh tế

Lần đầu tiên, công nghiệp tàu thủy được dành một chương riêng trong dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam. Không chỉ bổ sung hành lang pháp lý, bước chuyển này hướng tới định vị công nghiệp đóng tàu là ngành công nghiệp nền tảng, tạo dư địa phát triển cả hệ sinh thái và nâng cao năng lực tự chủ của một quốc gia biển.

Cần có một chính sách tổng thể, toàn diện, lâu dài cho ngành đóng tàu.

Bài toán tự chủ của quốc gia biển

Là đại biểu Quốc hội của một trong những cái nôi ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam, ông Lã Thanh Tân, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng đã có nhiều chia sẻ về định hướng phát triển ngành trong giai đoạn tới.

Công ty Đóng tàu Hạ Long vừa hạ thủy thành công tàu Trường Minh Dream 06.

Phát huy lợi thế tích lũy

Từ những nhà máy lâu đời bên sông Cấm, sông Bạch Đằng đến các cơ sở đóng tàu bên bờ vịnh Hạ Long, công nghiệp đóng tàu đã hiện diện ở Đồng bằng sông Hồng qua nhiều thế hệ, tạo nên một trong những vùng tập trung năng lực đóng, sửa chữa tàu lớn nhất cả nước.

Nhà máy xử lý chất thải công nghiệp để phát điện Nam Sơn (Hà Nội). Ảnh: Hải Nam

Cần giải pháp mạnh, triệt để

Theo báo cáo của ngành tài nguyên và môi trường, Việt Nam hiện phát sinh khoảng hơn 60 nghìn tấn rác thải sinh hoạt mỗi ngày, trong đó khu vực đô thị chiếm hơn 50%. Chỉ riêng hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày đã xả ra môi trường từ 7 nghìn đến gần 10 nghìn tấn rác. Bởi vậy, việc ứng dụng khoa học-công nghệ để giải quyết bài toán môi trường, nhất là việc xử lý rác thải sinh hoạt, là yêu cầu cấp bách từ thực tiễn.

Đoàn cán bộ tỉnh Hưng Yên thăm dây chuyền Nhà máy xử lý rác - Công ty CP Môi trường Năng lượng Xanh ASIAN Bắc Giang. Ảnh: AN HUY

Đồng bộ, minh bạch, có lộ trình

Xử lý rác thải sinh hoạt đang là một trong những thách thức lớn của quá trình phát triển bền vững. Thực tế những năm qua, dù đã được quan tâm nhưng không ít dự án vẫn chậm triển khai hoặc hoạt động kém hiệu quả do vướng về cơ chế và công nghệ. Ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số - Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, phân tích những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ để giải quyết căn cơ bài toán này.

Bãi rác lộ thiên ở Liên Khê, xã Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Ảnh: TRÀ KHÚC

Tìm “điểm cuối” cho những chuyến xe rác

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên, toàn tỉnh hiện phát sinh khoảng 1.977,15 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày, trong đó 1.937,43 tấn được thu gom, đạt khoảng 98%. Đây là tỷ lệ rất cao nếu so với nhiều địa phương khác trong cả nước.

Dân ca Quan họ Bắc Ninh được quan tâm, lan tỏa trong đời sống hiện đại. Ảnh: DIÊN KHÁNH

Từ truyền thống đến hiện đại

Với giá trị văn hóa lâu đời hội tụ, tạo thành những đặc trưng, bản sắc văn hóa điển hình, các địa phương khu vực Đồng bằng sông Hồng đã và đang tích cực gìn giữ các giá trị văn hóa đặc sắc, đặt văn hóa vào vị trí trung tâm chiến lược của chiến lược phát triển toàn diện kinh tế-xã hội, gắn kết chặt chẽ với xây dựng con người toàn diện.

Học sinh Bình Vọng, xã Thường Tín (Hà Nội) tích cực khai thác “bồ tri thức” của làng. Ảnh: VĂN HỌC

Những vùng đất nuôi bền tinh thần học tập

Ở các địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng có nhiều làng khoa bảng như Mộ Trạch (thành phố Hải Phòng), Hành Thiện (Ninh Bình), Bình Vọng, Đông Ngạc, Thanh Liệt (Hà Nội)… Tiếp nối truyền thống, nhiều làng khoa bảng đã tích cực xây dựng mô hình “Dòng họ hiếu học”, “Gia đình học tập”.

Các chương trình hiến máu tình nguyện nhận được sự quan tâm, hưởng ứng của đông đảo người dân. Ảnh: VƯƠNG TUẤN

Khi cộng đồng chung sức, chung lòng

Phong trào hiến máu tình nguyện ngày càng nhận được sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng, các tổ chức bởi ý nghĩa nhân văn sâu sắc và giá trị thiết thực đối với xã hội. Nhiều cơ quan, đơn vị... đã nỗ lực xây dựng phương pháp truyền thông, truyền cảm hứng mới cùng những cách làm phù hợp, nhờ vậy, phong trào đã nhận được sự hưởng ứng, ủng hộ ngày càng tích cực của cộng đồng, xã hội.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Hữu Kiêm chia sẻ về cách làm sáo diều. Ảnh: Văn Học

Những người “giữ lửa”

Trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, rất nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ, người thực hành văn hóa đã và đang âm thầm bảo tồn, trao truyền các giá trị di sản văn hóa.

Nghi lễ trước khi trình diễn hò Cửa Đình và múa Bài bông. Ảnh: KHÁNH VY

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long: Nghệ thuật dân gian luôn vận động

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng, để di sản văn hóa phi vật thể “sống được” không chỉ là giữ lại hình thức biểu diễn, mà cần tìm cách duy trì hoặc tạo ra những không gian văn hóa mới để di sản tiếp tục có ý nghĩa trong đời sống. Bởi nghệ thuật dân gian luôn vận động cùng xã hội.

Chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp của Đại học Bách khoa Hà Nội tại Trường THPT Thái Phiên.

Cách tiếp cận mới trong hoạt động tư vấn

Tại Hải Phòng, gian tư vấn của Đại học Bách khoa Hà Nội trong chương trình Tư vấn tuyển sinh – hướng nghiệp 2026 luôn đông kín phụ huynh, học sinh xếp hàng chờ được giải đáp đã cho thấy sức hút của hoạt động này.

Nhiều hoạt động tư vấn hướng nghiệp được tổ chức trên địa bàn tỉnh.

Tạo không gian trải nghiệm thực tế

Là địa phương có nhiều khu công nghiệp, mỏ khoáng sản cũng như đang phát triển mạnh về hoạt động du lịch, dịch vụ, Quảng Ninh đã đẩy mạnh hướng nghiệp, đặc biệt với lứa tuổi học sinh lớp 9 và lớp 12, để các em có lựa chọn phù hợp đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Ngành đường sắt cần tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông. Ảnh: Khiếu Minh

Hướng tới các mục tiêu kép

Được định hướng phát triển là “trục xương sống” của hệ thống vận tải, cùng với những dự án đầu tư trọng điểm cấp quốc gia để hiện đại hóa hạ tầng, lấy lại vị thế cho ngành đường sắt, công tác bảo đảm an toàn giao thông phải được quan tâm hơn nữa, cùng đó là các nỗ lực nâng cao chất lượng phục vụ.

Những quán cà-phê sát đường tàu luôn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông. Ảnh: VĂN HỌC

Xóa “điểm đen” hạ tầng và ý thức

Nhiều đường ngang, lối mở tự phát qua đường sắt là những “điểm đen” tiềm ẩn nguy cơ lớn gây mất an toàn giao thông. Bởi vậy, xóa bỏ các địa điểm này và xử lý các vi phạm liên quan tình trạng lấn chiếm hành lang an toàn giao thông đường sắt cần phải được tiến hành quyết liệt hơn nữa.

Anh Phạm Quang Thành (trái) và anh Đinh Đức Huy luôn nỗ lực cho những chuyến tàu an toàn.

Những kiện tướng thầm lặng

Vượt lên những khó khăn đặc thù, bằng lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm, không ít nhân viên lái tàu, tuần đường đã được tặng danh hiệu “Kiện tướng an toàn chạy tàu”, góp phần bảo đảm an toàn giao thông đường sắt.

Công chức Thuế thành phố Hải Phòng đã linh hoạt kết hợp trực tiếp và qua công nghệ hỗ trợ thiết thực cho doanh nghiệp, người nộp thuế trong quá trình thực hiện quyết toán thuế, tuân thủ pháp luật thuế.

Công nghệ là giải pháp then chốt, hiệu quả

Bên cạnh tổ chức các hội nghị phổ biến, hướng dẫn các chính sách pháp luật thuế, Thuế thành phố Hải Phòng xác định việc ứng dụng công nghệ là giải pháp then chốt góp phần bảo đảm hiệu quả thiết thực, đẩy nhanh tiến độ và chính xác.

Công chức Thuế tỉnh Quảng Ninh trực tiếp hỗ trợ các hộ kinh doanh, nhất là các hộ vừa chuyển thành doanh nghiệp, cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile.

Ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt

Với cách tiếp cận lấy người nộp thuế làm trung tâm, cùng phương thức triển khai “cầm tay, chỉ việc”, ưu tiên hỗ trợ thay vì xử phạt, ngành thuế tỉnh Quảng Ninh đang từng bước triển khai thành công phương pháp kê khai thuế theo doanh thu thực tế.

Để giải quyết tốt bài toán mưu sinh và trật tự đô thị, cần những giải pháp căn cơ của thành phố. Ảnh: Văn Học

Cần cơ chế và mô hình thích hợp

Quản lý và khai thác vỉa hè tại Thủ đô Hà Nội là công việc luôn đòi hỏi phải khoa học và có chương trình bài bản, bền vững. Làm sao để những “mỏ vàng mặt phố” có thể đóng góp cho ngân sách, gìn giữ mỹ quan đô thị, bảo đảm an ninh trật tự công cộng, hài hòa các lợi ích là điều các cơ quan chức năng cần đưa ra giải pháp tốt nhất.

Vỉa hè ở thành phố Seoul, Hàn Quốc, luôn được giữ sạch sẽ, thông thoáng. Ảnh: Nam Khánh

Những gợi mở từ quốc tế

Đối với nhiều quốc gia trên thế giới, để khai thác vỉa hè một cách tối ưu, phải bắt đầu từ những nỗ lực quy hoạch hạ tầng giao thông công cộng và tìm ra cách thức quản lý khoa học.

Chương trình Xây Tết 2026 do Báo Nhân Dân cùng Công ty CP Xây dựng Coteccons tổ chức. Ảnh: Bảo Long

Lan tỏa nghĩa tình chăm lo người lao động

Trong không khí chào mừng thành công Đại hội lần thứ XIV của Đảng và đón Xuân Bính Ngọ 2026, hàng loạt hoạt động an sinh xã hội, chăm lo cho người lao động, nhân dân đã diễn ra nghĩa tình, đầm ấm trên cả nước, góp phần xây Tết ấm, dệt Xuân an.

“Bữa ăn công đoàn”, hoạt động nổi bật của các cấp công đoàn trong năm 2025. Ảnh: Thanh Tâm

Tết ấm cho mọi người

Những ngày giáp Tết, tại các khu công nghiệp trên địa bàn TP Hải Phòng, không khí làm việc xen lẫn sự tất bật chuẩn bị cho năm mới. Với nhiều công nhân, Tết không chỉ là thời khắc đoàn tụ mà còn là dịp bộc lộ rõ nét thu nhập, việc làm và mức độ quan tâm, sẻ chia từ doanh nghiệp và tổ chức công đoàn.

Ông Ngọ Duy Hiểu, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam thăm, tặng quà công nhân vùng mỏ Quảng Ninh.

Vững niềm tin nơi vùng mỏ

Những ngày cận Tết Nguyên đán, tại vùng mỏ Quảng Ninh, sự quan tâm dành cho công nhân, người lao động lan tỏa từ hầm lò, phân xưởng đến khu nhà ở công nhân đã góp thêm niềm vui, sự yên tâm để mùa xuân nơi vùng than đến gần hơn với mỗi gia đình.