Giữ hồn Trung thu qua từng sản phẩm thủ công
Vào dịp gần Tết Trung thu không khí tại thôn Hảo, xã Nguyễn Văn Linh, tỉnh Hưng Yên trở nên nhộn nhịp, với nhiều hộ gia đình đang tất bật làm mặt nạ giấy bồi, đầu sư tử, trống… để kịp cung cấp ra thị trường. Bắt đầu từ tháng 7 âm lịch, thương lái từ nhiều tỉnh, thành phố đổ về thu mua sản phẩm để cung cấp cho thị trường.
Trong số các sản phẩm đồ chơi truyền thống ở thôn Hảo, mặt nạ giấy bồi là nổi tiếng nhất. Để hoàn thiện một chiếc mặt nạ phải qua 3 công đoạn: Bồi thô, sơn vẽ và hoàn thiện đóng gói. Mặt nạ được tạo hình bằng cách bồi giấy bìa, giấy trắng lên khuôn xi măng đúc sẵn, sử dụng hồ bột sắn để kết dính các lớp giấy. Bồi xong, mặt nạ được phơi khô, sau đó người thợ sẽ tô màu và vẽ, “thổi hồn” vào từng sản phẩm. Mặt nạ của thôn Hảo có nét riêng, gắn với nhân vật dân gian quen thuộc như chú Tễu, Chí Phèo, Thị Nở hay 12 con giáp...
Ông Vũ Huy Đông, chủ cơ sở sản xuất đồ chơi lớn nhất thôn Hảo cho biết: Gia đình tôi làm nghề hơn 40 năm. Dù bây giờ, đồ chơi hiện đại nhiều, nhưng khách vẫn thích đồ truyền thống vì sự gần gũi, đáng yêu, thân thiện với môi trường.
Năm nay, gia đình ông Đông bán được lượng hàng nhiều hơn năm trước, với số lượng khoảng 10.000 mặt nạ và 700 trống. Giá mặt nạ dao động từ 20.000-50.000 đồng/chiếc, sản phẩm không chỉ phục vụ thị trường trong tỉnh mà còn đi khắp các tỉnh, thành phố khác như: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng…
Cùng với nghề làm mặt nạ, thôn Hảo còn nổi tiếng với nghề làm trống. Những chiếc trống sơn đỏ, tiếng đanh giòn, vang xa là âm hưởng quen thuộc trong đêm hội rước đèn.
Ông Vũ Văn Hởi, 67 tuổi, đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề cho biết: “Làm trống cầu kỳ hơn làm mặt nạ giấy bồi. Người thợ phải mất gần một năm chuẩn bị, từ khâu chọn mua gỗ (gỗ mỡ hoặc gỗ bồ đề) làm tang trống, đến khâu nhập da trâu, bò về xử lý bằng nước vôi. Tiếp đó phơi da đến khi đủ độ rồi mới cắt thành từng miếng tròn làm mặt trống, sau đó mang đi ráp với tang trống, gọi là bưng trống. Trống bưng xong lại tiếp tục mang phơi khô rồi mới sơn tang trống và vẽ hoa văn trang trí”.
Năm nay, gia đình ông Hởi sản xuất khoảng 1 vạn chiếc trống kích cỡ 10cm-30cm, giá từ 15.000 đến 170.000 đồng/chiếc.
Các hộ sản xuất đồ chơi Trung thu truyền thống ở thôn Hảo còn thường xuyên đón những đoàn khách là học sinh, khách du lịch nước ngoài đến tham quan và trải nghiệm những công đoạn làm đồ chơi truyền thống.
Trăn trở giữ nghề
Anh Văn Đức Toản, Bí thư chi bộ, Trưởng thôn Hảo cho biết: “Cách đây khoảng 15 năm, thôn Hảo rộn ràng tiếng trống, khắp nơi làm nghề. Nhưng đến nay, cả thôn chỉ còn 7 hộ gắn bó, tạo việc làm cho khoảng 100 lao động, thu nhập 4-6 triệu đồng/người/tháng. Do vất vả và thu nhập chưa cao, ít người trẻ theo nghề, phần lớn là lao động lớn tuổi”.
Điều trăn trở lớn nhất của ông Vũ Huy Đông sau hơn 40 năm giữ nghề là làm sao truyền lửa cho thế hệ sau. Ông vui mừng khi người con trai thứ hai, anh Vũ Huy Đảm, quyết tâm nối nghiệp cha. Anh Đảm chia sẻ: “Tôi yêu quý nghề cha ông để lại, muốn gìn giữ và phát triển để đồ chơi truyền thống không bị mai một”.
Nằm giáp thôn Hảo, ở thôn Liêu Xá còn duy nhất một gia đình gắn bó với nghề làm đèn ông sao hơn 40 năm, đó là ông Vũ Như Hậu. Ông Hậu chia sẻ: “Năm nay, tôi dự kiến sản xuất 5.000-7.000 chiếc đèn ông sao kích cỡ 30cm-2m, giá 10.000-500.000 đồng/chiếc. Sản phẩm được làm thủ công hoàn toàn rất chắc chắn, màu sắc tươi đẹp, được ưa chuộng, “cung” không đủ “cầu”. Yêu quý nghề, hiện nay, tôi cũng đang truyền nghề cho con cháu”.
Chia sẻ về công tác gìn giữ nghề làm đồ chơi Trung thu truyền thống, ông Đỗ Văn Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Văn Linh cho biết: “Thời gian tới, Đảng ủy, Ủy ban nhân dân xã tiếp tục khuyến khích, động viên các hộ giữ gìn và phát triển nghề truyền thống của ông cha; đồng thời truyền kinh nghiệm cho thế hệ sau trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân gian của làng quê. Để mỗi mùa Trung thu về những sản phẩm truyền thống của thôn Hảo sẽ được đi đến muôn nơi”.
Một mùa Trung thu nữa lại về, người dân ở thôn Hảo vẫn đang cần mẫn làm ra những món đồ chơi dân gian mang đậm nét văn hóa của người Việt. Chỉ còn ít ngày nữa, những món đồ chơi dân gian từ ngôi làng nhỏ sẽ mang đến cho thiếu nhi món đồ chơi dân gian truyền thống Việt Nam.
