Kiểm soát an toàn thực phẩm nhờ công nghệ

Theo thống kê từ Bộ Y tế, trong năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 3.000 vụ vi phạm về an toàn thực phẩm, trong đó hơn 30% liên quan đến thực phẩm không rõ nguồn gốc, không có chứng nhận an toàn, và phần lớn xảy ra trong các đợt cao điểm tiêu dùng như dịp Tết Nguyên đán.

Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) cho biết, Bộ đã và đang tích cực thúc đẩy việc triển khai công nghệ QR Code và các công cụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro từ thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, công nghệ này còn mang lại sự thay đổi đáng kể cho cả người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Tiêu dùng tin cậy nhờ công nghệ

Thực phẩm không bảo đảm chất lượng, hàng giả và hàng nhái vẫn là vấn đề nhức nhối mà người tiêu dùng đối mặt hằng ngày. Để giải quyết tình trạng này, Bộ KH&CN đã bắt tay vào triển khai các công cụ quản lý hiện đại như mã QR Code, nhãn điện tử và hệ thống giám sát chất lượng quốc gia. Mã QR, với khả năng cung cấp thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm một cách nhanh chóng và chính xác, là công cụ hữu hiệu trong việc giảm thiểu nguy cơ thực phẩm giả, thực phẩm bẩn.

Chị Ngô Thu Lan (35 tuổi), một người tiêu dùng tại phường Cửa Nam (TP Hà Nội) trước đây vẫn có thói quen mua thực phẩm ở chợ truyền thống. Theo chị, mua sắm tại chợ có ưu điểm là tiện lợi, giá cả phải chăng hơn khi mua trong siêu thị hay cửa hàng. Tuy nhiên, do không thể kiểm soát được nguồn gốc hàng hóa, chị Lan luôn trăn trở về chất lượng và lo ngại về những nguy cơ thiếu an toàn của hàng hóa.

Trước những vụ vi phạm về an toàn thực phẩm diễn ra với tần suất ngày càng nghiêm trọng gần đây, chị Lan quyết định thay đổi thói quen, ưu tiên mua sắm tại những cửa hàng hoặc siêu thị có kiểm soát được nguồn gốc hàng hóa thông qua mã QR code.

“Trước khi có mã QR trên bao bì sản phẩm, tôi rất lo ngại về chất lượng thực phẩm, nhất là trong dịp Tết. Mua giò chả hay các loại bánh kẹo, tôi chỉ dám mua ở những thương hiệu quen thuộc. Tuy nhiên, từ khi các sản phẩm này được gắn mã QR, tôi chỉ cần quét mã là có thể biết được ngay nguồn gốc của sản phẩm và quá trình sản xuất ra nó. Điều này giúp tôi an tâm hơn rất nhiều”, chị Lan chia sẻ.

Chỉ với một thao tác đơn giản trên điện thoại, người dùng thực hiện quét mã QR trên bao bì sản phẩm. Mã QR đưa đến một trang web cung cấp thông tin chi tiết về quy trình chế biến, các chứng nhận an toàn thực phẩm của nhà sản xuất, thậm chí là các video minh chứng về quá trình sản xuất. “Tôi cảm thấy tin tưởng hơn khi biết rằng sản phẩm mình mua đã được kiểm nghiệm và đạt các tiêu chuẩn chất lượng”, chị Lan nói.

Nhờ những tính năng này, không ít người tiêu dùng đã thay đổi thói quen mua sắm thực phẩm, từ việc chỉ lựa chọn những sản phẩm quen thuộc sang tìm kiếm các sản phẩm minh bạch về nguồn gốc và quy trình sản xuất.

Bên cạnh người tiêu dùng, các doanh nghiệp cũng đang tích cực áp dụng công nghệ QR Code để nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ thương hiệu. Doanh nghiệp Hòa Bình, chuyên sản xuất các sản phẩm thực phẩm chế biến sẵn, là một trong những thí dụ tiêu biểu về việc ứng dụng công nghệ vào quản lý sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Hòa, Giám đốc Công ty Sản xuất thực phẩm Hòa Bình (phường Duy Tân, tỉnh Ninh Bình) cho biết, từ năm 2025, doanh nghiệp đã đầu tư vào quy trình thiết kế QR code cho sản phẩm một cách hoàn chỉnh. Sản phẩm chính của doanh nghiệp là thực phẩm chế biến sẵn, người dùng càng có nhu cầu tìm hiểu nguồn gốc để bảo đảm an toàn.

“Trước đây, khi chưa có QR code, chúng tôi chỉ có thể bảo vệ thương hiệu bằng các chứng nhận an toàn thực phẩm. Nhưng từ khi áp dụng QR code, người tiêu dùng có thể truy xuất ngay lập tức mọi thông tin về sản phẩm chỉ với một cú quét mã. Điều này không chỉ giúp chúng tôi khẳng định chất lượng sản phẩm mà còn tạo niềm tin lớn từ khách hàng”, ông Hòa chia sẻ.

Từ chỗ bán những sản phẩm cụ thể, doanh nghiệp đang chuyển dần sang bán sự tin tưởng. Ngoài ra, ông Hòa cũng cho rằng công nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp tăng trưởng, mà còn góp phần tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh trong ngành thực phẩm. Việc các sản phẩm của công ty ông được kiểm tra và truy xuất nguồn gốc dễ dàng đã khiến các doanh nghiệp khác cũng phải cải thiện chất lượng sản phẩm và công khai thông tin, từ đó nâng cao tính cạnh tranh lành mạnh trong ngành chế biến thực phẩm.

Bảo vệ người tiêu dùng, góp phần minh bạch thị trường

Đại diện Bộ KH&CN, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, cho biết: “Chúng tôi đã triển khai một số giải pháp mạnh mẽ để ứng phó với tình trạng hàng giả, thực phẩm không an toàn, đặc biệt là vào dịp Tết Nguyên đán. Một trong những công cụ quan trọng trong công tác quản lý an toàn thực phẩm là sử dụng các công nghệ hiện đại như mã QR code và hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm”.

Theo ông Ngọc, từ năm 2025, Bộ KH&CN đã phối hợp cùng các cơ quan chức năng triển khai kiểm tra và giám sát chặt chẽ nguồn gốc thực phẩm thông qua các hệ thống truy xuất nguồn gốc, trong đó QR code đóng vai trò trung tâm. Mới đây, Bộ KH&CN cũng đã triển khai một dự án xây dựng hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, trong đó các sản phẩm thực phẩm sẽ được gắn mã QR để dễ dàng kiểm tra thông tin về quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm và chứng nhận an toàn thực phẩm.

“Ứng dụng QR code giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra nguồn gốc sản phẩm, đồng thời giúp chúng tôi giám sát chặt chẽ và phát hiện sớm các sản phẩm kém chất lượng, hàng giả, thực phẩm bẩn. Công nghệ này cũng giúp tăng cường tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”, ông Ngọc nhấn mạnh.

Dù có nhiều lợi ích rõ rệt, nhưng việc áp dụng công nghệ QR Code trong kiểm soát an toàn thực phẩm vẫn còn một số thách thức cần vượt qua.

Thứ nhất, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ năng lực và tài chính để triển khai hệ thống QR Code một cách đầy đủ. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong việc đầu tư công nghệ và duy trì hệ thống này.

Thứ hai, một số người tiêu dùng chưa quen với việc sử dụng công nghệ để kiểm tra sản phẩm, đặc biệt là những người thuộc nhóm tuổi trung niên và cao tuổi. Việc thiếu sự phổ biến trong sử dụng các công nghệ như smartphone để quét mã QR cũng là một yếu tố làm hạn chế hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ này.

Tuy nhiên, Bộ KH&CN cũng đã có kế hoạch khắc phục những điểm hạn chế nêu trên, bao gồm việc hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa áp dụng công nghệ mới và tổ chức các chiến dịch tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về lợi ích của việc sử dụng mã QR trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm.

Việc ứng dụng công nghệ QR Code trong kiểm soát an toàn thực phẩm là một bước đi quan trọng để nâng cao chất lượng quản lý thực phẩm tại Việt Nam. Dù còn nhiều thách thức phía trước, nhưng những câu chuyện thực tế từ người tiêu dùng và doanh nghiệp cho thấy rằng, công nghệ có thể đóng vai trò lớn trong việc tạo ra một thị trường thực phẩm minh bạch và an toàn hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững ngành công nghiệp thực phẩm.