Báo Nhân Dân cuối tuần đã có cuộc phỏng vấn chuyên gia kinh tế, Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long chung quanh vấn đề này.
Sử dụng hiệu quả các công cụ tài chính
- Giá xăng dầu trong nước bắt đầu bị ảnh hưởng từ tình hình xung đột ở Trung Đông, việc giảm thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) một số mặt hàng xăng dầu về 0% sẽ có tác động thế nào đối với giá bán lẻ trong nước cũng như đến đời sống kinh tế-xã hội, thưa ông?
- Điều đáng lo ngại nhất hiện nay không chỉ là giá dầu tăng, mà là nguy cơ giá dầu kéo theo một chuỗi điều chỉnh chi phí trên diện rộng. Khi xăng dầu tăng mạnh, tác động không dừng ở trạm xăng mà lan sang vận tải, logistics, nguyên vật liệu, thực phẩm, dịch vụ và cuối cùng là kỳ vọng lạm phát. Nếu không chặn sớm, nền kinh tế rất dễ bước vào trạng thái “thiết lập mặt bằng giá mới” - tức giá đầu vào tăng một lần nhưng giá đầu ra tăng nhiều vòng, làm xói mòn sức mua và gây khó hơn cho mục tiêu kiểm soát chỉ số giá tiêu dùng (CPI).
Trong số các công cụ tài chính đang được đặt ra, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP điều chỉnh giảm thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) về 0% đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu xăng dầu là bước đi đúng hướng và có thể coi đó là biện pháp phòng ngừa lạm phát từ gốc, vì lạm phát do thiếu hàng luôn nguy hiểm hơn lạm phát do chi phí tăng thuần túy. Nếu doanh nghiệp có thể linh hoạt nhập khẩu từ nhiều nguồn hơn, thị trường sẽ có thêm lớp đệm để chống sốc, qua đó hạn chế việc giá bán lẻ tăng quá mạnh hoặc tăng vì tâm lý.
- Ông đánh giá thế nào về dư địa chính sách điều hành cho mục tiêu kiềm chế lạm phát thông qua việc sử dụng các công cụ tài chính khác?
- Chính sách giảm thuế cần triển khai nhanh để giữ nguồn cung nhưng với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, cách tiếp cận phải rất thận trọng. Quỹ này không nên được sử dụng như một công cụ “neo giá bằng mọi giá”, mà chỉ nên dùng để làm phẳng những cú tăng đột biến, ngắn hạn và có nguy cơ gây sốc tâm lý. Theo tôi, chỉ nên xả Quỹ bình ổn ở thời điểm hội đủ điều kiện. Bản chất của Quỹ bình ổn là chống “đột biến”, chứ không thể chống lại một xu hướng giá tăng kéo dài do xung đột địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng.
Giữ nhịp sản xuất, kinh doanh
- Chúng ta đã có những kinh nghiệm thành công trong kiểm soát lạm phát ở giai đoạn biến động do cuộc chiến Nga-Ukraine năm 2022 và bối cảnh hiện nay cần chú ý đến những vấn đề gì trong việc áp dụng những bài học đó, thưa ông?
- Bối cảnh năm 2026 khác với nhiều giai đoạn trước vì bắt đầu từ năm nay, Việt Nam kiên định mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên. Mà muốn tăng trưởng cao, không thể để chi phí đầu vào tăng quá mạnh làm bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp, co hẹp sức mua và kéo tụt động lực đầu tư. Vì thế, giải pháp tài chính lúc này không chỉ là “chống tăng giá”, mà còn phải “giữ nhịp sản xuất”.
Từ góc độ đó, cần tính tới một số giải pháp mới. Trước hết, giảm thuế nhập khẩu xăng dầu cần được triển khai nhanh, nhưng phải đi cùng cơ chế giám sát để bảo đảm phần giảm thuế thật sự chuyển hóa thành tăng nguồn cung và giảm áp lực giá, chứ không chỉ dừng lại ở khâu trung gian. Bên cạnh đó, cần xây dựng nguyên tắc công khai hơn về việc sử dụng Quỹ bình ổn, đồng thời có thể xem xét giãn thời điểm điều chỉnh một số giá, phí do Nhà nước quản lý nếu trùng với chu kỳ xăng dầu tăng mạnh, tránh cộng hưởng nhiều đợt tăng giá vào cùng một thời điểm. Cách làm này không phải để “nén giá” một cách hành chính, mà để dàn nhịp điều chỉnh, giảm cú sốc tâm lý đối với thị trường. Ngoài ra, cũng cần có cơ chế tín dụng lưu động ngắn hạn cho các ngành chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu và logistics như vận tải, thủy sản, chế biến xuất khẩu, kho lạnh. Khi chi phí vốn tăng cùng lúc với chi phí năng lượng, nguy cơ đứt dòng tiền của doanh nghiệp sẽ lớn hơn nhiều so với mức tăng giá đầu vào đơn thuần. Trong dài hạn, phải coi cú sốc lần này là lời nhắc mạnh mẽ về yêu cầu giảm phụ thuộc vào biến động năng lượng nhập khẩu. Đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu năng lượng, sử dụng hiệu quả nhiên liệu trong nước, đa dạng hóa nguồn cung và củng cố các công cụ dự trữ là giải pháp căn cơ để tăng sức chống chịu của nền kinh tế.
Trong điều hành kinh tế vĩ mô, nguy hiểm nhất không phải là một cú tăng giá đơn lẻ, mà là để cú tăng ấy ăn sâu vào kỳ vọng và trở thành mặt bằng giá mới của nền kinh tế. Xung đột Trung Đông đang đặt ra một phép thử mới đối với năng lực điều hành của Việt Nam. Giữ lạm phát dưới 4,5% trong khi vẫn phấn đấu tăng trưởng hai con số là mục tiêu rất khó, nhưng hoàn toàn có thể đạt được nếu công cụ được dùng đúng lúc, đúng mức và đúng trọng tâm.
- Xin trân trọng cảm ơn ông! ■
Trong điều hành kinh tế vĩ mô, nguy hiểm nhất không phải là một cú tăng giá đơn lẻ, mà là để cú tăng ấy ăn sâu vào kỳ vọng và trở thành mặt bằng giá mới của nền kinh tế”.
