Nghị định 46/2026/NĐ-CP (ngày 26/1/2026) và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP (ngày 27/1/2026) được ban hành trong bối cảnh Nhà nước tăng cường siết chặt quản lý an toàn thực phẩm. Cơ chế “tự công bố” chuyển dần sang quản lý theo quy chuẩn kỹ thuật chặt chẽ hơn.
Phản ứng kịp thời
Ngay sau khi nhận được phản hồi của doanh nghiệp, Thủ tướng Chính phủ đã ký Công điện số 08/CĐ-TTg ngày 3/2 yêu cầu tập trung tháo gỡ vướng mắc trong triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP, khẩn trương giải tỏa ách tắc tại một số cửa khẩu, bảo đảm thông quan kịp thời thực phẩm, hàng hóa xuất nhập khẩu.
Tiếp đó, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2026 chiều 4/2, Thủ tướng đã chỉ đạo khẩn trương ban hành nghị quyết để xử lý dứt điểm các khó khăn liên quan nghị định này và nhấn mạnh yêu cầu văn bản quy phạm pháp luật phải có điều khoản chuyển tiếp rõ ràng, điều hành không được “giật cục”.
Ngày 4/2, Chính phủ đã ban hành ngay Nghị quyết số 09/2026/NĐ-CP tạm ngưng hiệu lực và điều chỉnh thời hạn áp dụng Nghị định 46/2026/NĐ-CP về hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27/1/2026 của Chính phủ về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm.
Chia sẻ ở góc độ vĩ mô, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng: “Trước đây, cũng có những văn bản vừa ban hành đã gây ách tắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhưng để có quyết định tạm dừng gỡ cho doanh nghiệp không dễ, không nhanh, thậm chí rất khó. Nghị quyết 09 của Chính phủ thể hiện tinh thần cầu thị, lắng nghe và đồng hành với doanh nghiệp, góp phần bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn trong cao điểm cận Tết”.
Dù việc tạm ngưng hiệu lực một số quy định đến ngày 15/4 đã giúp giảm áp lực trước mắt, song cộng đồng doanh nghiệp vẫn bày tỏ lo ngại khó khăn có thể tái diễn khi chính sách được áp dụng trở lại. Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực - Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, vướng mắc phát sinh thời gian qua không chỉ do yếu tố thời điểm mà còn xuất phát từ cách tiếp cận quản lý và thiết kế quy định. Nhiều nội dung chưa sát thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, đồng thời chưa tiệm cận thông lệ quản lý quốc tế.
Tập trung gỡ vướng từ gốc
Tại Hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm”, Tiểu ban Thực phẩm - Dinh dưỡng EuroCham (Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam) cho biết, nhiều quy định tại Nghị định 46 đang làm gia tăng đáng kể gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp. Tần suất kiểm tra nhà nước tăng mạnh trong khi số cơ sở kiểm nghiệm hạn chế; quy trình chuyển từ 2 lên 3 cấp khiến thời gian thông quan kéo dài. Một số yêu cầu mới cũng bị cho là chồng lấn khi doanh nghiệp đã có các chứng chỉ quốc tế như ISO, HACCP, FSSC.
Ông Nguyễn Hồng Uy, Trưởng nhóm kỹ thuật Tiểu ban Thực phẩm - Dinh dưỡng EuroCham cho rằng: An toàn thực phẩm cần chuyển sang mô hình quản lý theo rủi ro hệ thống, tăng hậu kiểm, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế và số hóa dữ liệu để phục vụ truy xuất nguồn gốc, thay cho tiền kiểm dàn trải. Chính sách mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả bảo vệ an toàn thực phẩm và không gây gián đoạn chuỗi cung ứng, đồng thời cần bảo đảm nguồn lực thực thi thống nhất tại địa phương.
Theo Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã bỏ quy định miễn thủ tục và miễn kiểm tra an toàn thực phẩm đối với nguyên liệu nhập khẩu chỉ dùng để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu hoặc phục vụ sản xuất nội bộ. Thay đổi này tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp khi năng lực hệ thống kiểm nghiệm trong nước chưa đáp ứng kịp.
Đối với nhóm hàng có nguồn gốc động, thực vật vừa thuộc diện kiểm dịch vừa phải kiểm tra an toàn thực phẩm, hiện chưa có hướng dẫn thống nhất. Điều này có thể dẫn đến chồng chéo thủ tục, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian thông quan.
Ông Trần Việt Huy, Trưởng ban Hải quan & Thuận lợi hóa thương mại (VLA) cho rằng: “Quá trình triển khai Nghị định 46 cho thấy nhiều quy định chưa sát thực tiễn, tạo áp lực lớn cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối nhập khẩu thực phẩm và nông sản. Thời gian kiểm tra chất lượng kéo dài 9-12 ngày là không phù hợp đặc thù hàng tươi sống. Yêu cầu công bố lại hồ sơ trên diện rộng, bao gồm cả các nhà máy đã có chứng nhận quốc tế, khiến khối lượng thủ tục tăng đột biến. Với doanh nghiệp quy mô trung bình, số bộ hồ sơ phải xử lý có thể lên tới hàng chục nghìn, kéo theo gánh nặng chi phí và nguồn lực rất lớn”.
Ngày 10/2 tới, Bộ Tư pháp sẽ tiến hành lấy ý kiến đóng góp sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Đạo luật quan trọng này dự kiến sẽ được Chính phủ trình Quốc hội ngay kỳ họp đầu tiên của năm 2026.
Qua đối chiếu với quy định hiện hành, Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 có nhiều điểm thay đổi đáng chú ý so với Nghị định 15, tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp thực phẩm. Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao chỉ ra hàng loạt điểm khác biệt: Trước hết, phạm vi kiểm tra được mở rộng sang toàn bộ thực phẩm nhập khẩu, kể cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì dùng cho sản xuất nội bộ, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm tự công bố.
Hình thức kiểm tra cũng siết chặt hơn, tăng tỷ lệ kiểm tra thường và bổ sung kiểm nghiệm chỉ tiêu. Hồ sơ, giấy tờ và biểu mẫu phát sinh nhiều hơn, yêu cầu công bố hoặc đăng ký hợp quy với cả nguyên liệu và vật liệu tiếp xúc thực phẩm. Quy trình kiểm tra chuyển từ 2 cấp sang 3 cấp, làm thủ tục phức tạp và kéo dài thời gian thông quan.
Đăng ký sản phẩm được tách thành hai cơ chế song song, có trường hợp doanh nghiệp phải xin hai loại giấy phép. Thành phần hồ sơ tăng mạnh, thời gian thẩm định kéo dài gấp nhiều lần so với trước. Các giấy phép hiện hành bị rút ngắn thời hạn hiệu lực. Đồng thời, quy định mới bổ sung nghĩa vụ về truy xuất dữ liệu số và siết điều kiện quảng cáo thực phẩm bổ sung.
Từ thực tế quá trình xây dựng và ban hành Nghị định 46, bà Hạnh kiến nghị khôi phục cơ chế tham vấn rộng rãi với các hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp và giới chuyên môn, đồng thời sớm hình thành một đầu mối điều phối việc tổng hợp, phản biện chính sách nhằm góp ý hoàn thiện Luật An toàn thực phẩm, góp phần ổn định môi trường kinh doanh.
