Không để "chậm nhịp" trong cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính

Muốn đơn giản hóa phải sửa hàng trăm văn bản pháp luật

Báo cáo số 679/BC-BTP của Bộ Tư pháp cho biết, về rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ, đến tháng 10/2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Phương án cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của 14 bộ, cơ quan, dự kiến cắt giảm, đơn giản hóa 3.064/4.888 thủ tục hành chính liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh (đạt 62,7%); cắt giảm 2.263/6.974 điều kiện kinh doanh thuộc ngành, nghề kinh doanh có điều kiện (đạt 32%), vượt chỉ tiêu Nghị quyết số 66/NQ-CP của Chính phủ đặt ra trong năm 2025 (30%).

Theo đó, cần sửa đổi, bổ sung 484 văn bản quy phạm pháp luật để thực thi các phương án cắt giảm đơn giản hóa. Trong đó, 6 bộ, cơ quan đã sửa đổi, bổ sung theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành đối với 12 văn bản quy phạm pháp luật để thực thi phương án đơn giản hóa 73 thủ tục hành chính, bãi bỏ 16 thủ tục hành chính và cắt giảm 24 điều kiện kinh doanh.

Từ tháng 10 đến nay, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành thêm một số văn bản phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo dự thảo Nghị quyết cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh do Bộ Tư pháp được giao chủ trì xây dựng, sẽ điều chỉnh nội dung của 327 thủ tục hành chính (gồm 323 thủ tục hành chính thực hiện theo phương án và 4 thủ tục hành chính có sự điều chỉnh so với phương án), 64 điều kiện kinh doanh quy định tại 65 văn bản (14 luật, 46 nghị định, 5 quyết định).

Qua tổng hợp kết quả thống kê, rà soát thủ tục hành chính ở 3 cấp chính quyền cho thấy, việc triển khai thống kê, rà soát và chuẩn hóa thủ tục hành chính đã được các bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm túc, đồng bộ, bám sát yêu cầu của Ban Chỉ đạo Trung ương, qua đó đạt được nhiều kết quả quan trọng. Nổi bật, đã xác định được số lượng thủ tục hành chính theo từng lĩnh vực, theo thẩm quyền ban hành và thẩm quyền giải quyết ở cả cấp bộ, cấp tỉnh và cấp xã (tính đến ngày 15/12/2025).

Số liệu thống kê cho thấy hệ thống thủ tục hành chính hiện hành có quy mô lớn, với tổng số 5.896 thủ tục hành chính. Kết quả xác định 1.800 thủ tục hành chính có thành phần hồ sơ có thể khai thác từ các cơ sở dữ liệu và 1.740 trường thông tin thuộc 21 cơ sở dữ liệu đã sẵn sàng chia sẻ cho thấy việc cắt giảm giấy tờ, đơn giản hóa thành phần hồ sơ và đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến là xu thế tất yếu. Hiện tại, các bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương đang tập trung chuẩn hóa mẫu đơn, tờ khai, quy trình nội bộ và xây dựng biểu mẫu điện tử (eForm) gắn với việc xây dựng Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung.

Cần chỉ rõ bất cập, nguy cơ tiêu cực từ thủ tục hành chính

Tuy nhiên, qua rà soát, đối chiếu số liệu thống kê của các bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương và số liệu trên cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính, Bộ Tư pháp nhận thấy, số liệu thủ tục hành chính do các cơ quan Trung ương ban hành thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương trong cùng một lĩnh vực có sự chênh lệch lớn giữa các địa phương.

Đối với thủ tục hành chính do địa phương ban hành, còn thực trạng văn bản Trung ương giao quy định chi tiết nhưng tại một số địa phương chưa thực hiện việc quy định chi tiết thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, việc ban hành thủ tục hành chính tại địa phương chưa gắn với công tác theo dõi, kiểm tra, giám sát việc ban hành thủ tục hành chính theo lĩnh vực quản lý nhà nước của các Bộ, ngành tại Trung ương.

Việc công bố lại thủ tục hành chính ở địa phương còn chậm và chưa thống nhất (cùng một lĩnh vực nhưng có nơi công bố nhiều thủ tục hành chính, có nơi lại rất ít). Do vậy, việc thực hiện chủ trương thống nhất Hệ thống thông tin thủ tục hành chính dùng chung tại các bộ, ngành là rất phù hợp; đồng thời, trong thời gian tới, cần thực hiện việc công bố thủ tục hành chính theo hướng các thủ tục hành chính do cơ quan Trung ương ban hành và công bố thống nhất trên cả nước thì địa phương không thực hiện công bố lại; địa phương chỉ công bố đối với thủ tục hành chính do địa phương chủ động ban hành hoặc được giao quy định chi tiết.

Thực tế cho thấy, nhiều nơi chưa quyết liệt tái cấu trúc quy trình, thay thế hồ sơ giấy bằng dữ liệu điện tử; cán bộ vẫn yêu cầu nộp bản giấy dù thông tin đã có trên hệ thống. Tâm lý e ngại khi sử dụng giấy tờ điện tử vì lo lắng tính chính xác trong việc kết nối, đồng bộ dữ liệu, tiếp tục là rào cản lớn đối với chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính. Đặc biệt, còn tình trạng cán bộ, công chức, viên chức khi tiếp nhận hồ sơ vẫn yêu cầu người dân cung cấp bản giấy mà không sử dụng dữ liệu, giấy tờ điện tử.

Theo Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh, cần chỉ rõ bất cập, nguy cơ tiêu cực từ thủ tục hành chính, nhất là trong lĩnh vực đất đai, tài sản. Cục Kiểm soát thủ tục hành chính (Bộ Tư pháp) phải xây dựng quy trình số hóa thủ tục hành chính, xác định rõ khâu có thể số hóa ngay và khâu cần lộ trình, qua đó tham mưu giải pháp phù hợp, nhất là đối với các thủ tục phức tạp như đất đai, tài sản. Đồng thời, nghiên cứu phương án xây dựng nền tảng dùng chung cho địa phương nhằm thống nhất về pháp lý và quy trình, hạn chế tình trạng mỗi nơi triển khai một kiểu, nhưng vẫn phải bảo đảm tính đặc thù.

Đối với lĩnh vực bất động sản, Thứ trưởng Tư pháp Đặng Hoàng Oanh đề nghị làm rõ hơn việc chưa thực thi phương án đơn giản hóa đối với 30 thủ tục hành chính liên quan cấp lại chứng chỉ hành nghề môi giới bất động sản. Việc chờ sửa đổi Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản dự kiến đến năm 2026-2027 mới có hiệu lực là thời gian khá dài; cần đánh giá việc tiếp tục duy trì các thủ tục hiện hành có thực sự phù hợp chủ trương triệt để cắt giảm, tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp theo Nghị quyết số 66 hay không?

“Cần tiếp tục hoàn thiện quy định về thành phần hồ sơ theo hướng chấp nhận bản sao, bản sao điện tử và khai thác dữ liệu; không yêu cầu nộp lại giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Cơ quan có thẩm quyền phải trực tiếp tra cứu, xác thực thông tin, phù hợp các quy định về cơ chế một cửa và chuyển đổi số, nhất là đối với dữ liệu về đăng ký doanh nghiệp, đầu tư, đất đai, lý lịch tư pháp, dân cư, bảo hiểm, môi trường”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Có thể thấy, cắt giảm thủ tục hành chính không chỉ là rà soát trên giấy, mà phải gắn với sửa văn bản quy phạm pháp luật, chuẩn hóa dữ liệu và thay đổi thực chất quy trình giải quyết; nếu không, cải cách sẽ tiếp tục “chậm nhịp” so với yêu cầu phát triển của đất nước và công cuộc chuyển đổi số quốc gia.