Qua thống kê, cả nước có khoảng 175.000km kênh cấp 3 và kênh mương nội đồng. Hệ thống kênh mương nội đồng và các công trình thủy lợi đầu mối, công trình vừa và lớn bảo đảm tưới cho hơn 6,8 triệu ha đất trồng lúa, hơn 1,1 triệu ha cây trồng cạn, rau màu, cấp nước cho gần 690 nghìn ha nuôi trồng thủy sản.
Phó Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Hồng Khanh cho biết: “Thủy lợi nội đồng quyết định hiệu quả đưa nước từ công trình đầu mối đến từng thửa ruộng, vùng sản xuất, qua đó tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, tỷ lệ kênh mương nội đồng được kiên cố hóa còn thấp với khoảng 45.000km (chiếm 25,8%).
Vì vậy, làm gia tăng thất thoát, giảm khả năng dẫn, điều tiết nước, gây khó khăn tưới khi xảy ra hạn hán, thiếu nước và tiêu thoát khi mưa lớn, ngập úng. Hơn nữa, kênh mương nội đồng đầu tư trước đây chủ yếu phục vụ tưới lúa nên không đáp ứng yêu cầu sản xuất nông nghiệp theo phương thức canh tác tiên tiến. Trong khi đó, nguồn lực cho công tác duy tu, bảo dưỡng còn hạn chế, dẫn đến tình trạng xuống cấp diễn ra ở nhiều địa phương. Ngoài ra, cả nước có hơn 16.000 tổ chức thủy lợi cơ sở, gồm: Hợp tác xã, tổ hợp tác và ủy ban nhân dân xã trực tiếp quản lý với hơn 85.500 người nhưng chỉ 19% được đào tạo chuyên môn, dẫn đến hạn chế trong vận hành, bảo dưỡng công trình”.
Qua thống kê, cả nước có khoảng 175.000km kênh cấp 3 và kênh mương nội đồng. Hệ thống kênh mương nội đồng và các công trình thủy lợi đầu mối, công trình vừa và lớn bảo đảm tưới cho hơn 6,8 triệu ha đất trồng lúa, hơn 1,1 triệu ha cây trồng cạn, rau màu, cấp nước cho gần 690 nghìn ha nuôi trồng thủy sản.
Theo Phó Chi cục trưởng Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai (Sở Nông nghiệp và Môi trường) tỉnh Quảng Trị Lê Xuân Đàn: “Toàn tỉnh có 4.580km kênh mương nội đồng với nhiệm vụ tưới, tiêu cho khoảng 102.400ha lúa/năm, hơn 2.993ha rau màu và hơn 3.471ha nuôi trồng thủy sản. Đến nay, trên địa bàn có 2.676km kênh mương được kiên cố giúp khai thác hiệu quả, tiết kiệm nguồn nước, hạn chế rò rỉ, tổn thất nước, giảm chi phí quản lý, vận hành và thiệt hại do thiên tai gây ra. Đồng thời rút ngắn thời gian tưới, chủ động nước, bảo đảm canh tác 2 vụ lúa/năm. Nhưng qua thống kê, hiện có khoảng 53,4km bị hư hỏng, xuống cấp gây cản trở dòng chảy trong quá trình dẫn nước từ công trình đầu mối đến ruộng, ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng cây trồng, thu nhập của người dân”.
Trao đổi về vấn đề này, Bí thư Đảng ủy xã Tuyên Hóa (Quảng Trị) Mai Văn Minh cho biết: “Trên địa bàn xã, kinh tế của nhân dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Toàn xã có khoảng 10 km kênh mương nội đồng phục vụ tưới, tiêu cho 500 ha đất sản xuất. Tuy nhiên, hệ thống kênh mương này phần lớn làm từ lâu và không bài bản cho nên có khoảng một nửa đang bị xuống cấp, bồi lắng ảnh hưởng đến cung cấp nước tưới, tiêu thoát nước cho cây trồng”.
Tương tự tại tỉnh Nghệ An, những năm qua hệ thống kênh mương nội đồng đang đóng vai trò quan trọng bảo đảm nước tưới, tiêu cho sản xuất nông nghiệp. Trưởng phòng Quản lý công trình thủy lợi và Nước sạch nông thôn (Chi cục Thủy lợi, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An) Nguyễn Kim Thủy chia sẻ: Toàn tỉnh có khoảng 6.400 kênh mương nội đồng phục vụ nước tưới cho 250 nghìn ha đất sản xuất nông nghiệp mỗi năm. Nhưng do phần lớn được làm từ lâu, qua quá trình khai thác, tác động bởi thiên tai nên có từ 30 đến 50% số kênh mương bị xuống cấp, bồi lắng. Mặc dù, hằng năm tỉnh luôn dành kinh phí sửa chữa hệ thống kênh mương xuống cấp nhưng nguồn lực hạn hẹp cho nên chưa đáp ứng được nhu cầu. Vì vậy, mỗi khi vào vụ sản xuất, các địa phương luôn tổ chức làm thủy lợi nội đồng để nạo vét, khơi thông dòng chảy, sửa chữa những nơi bị hư hỏng bảo đảm nguồn nước tưới, tiêu cho cây trồng.
Nguyên nhân dẫn đến việc xuống cấp hệ thống kênh mương nội đồng là do phần lớn là kênh đất, thường xuyên chịu tác động bởi thiên tai, mưa lũ, hạn hán, biến đổi khí hậu, trong khi nguồn lực cho duy tu, bảo dưỡng hạn chế; một số nơi hệ thống thủy lợi nội đồng chưa được xây dựng đồng bộ theo quy hoạch, thiếu tính tổng thể.
Phó Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi Nguyễn Hồng Khanh cho rằng: “Nhằm khắc phục tình trạng này, năm 2026, Cục sẽ tập trung tổng kết, đánh giá toàn diện kết quả thực hiện kế hoạch phát triển thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng giai đoạn 2021-2025 trên cả nước. Từ đó, tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành kế hoạch phát triển thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng giai đoạn 2026-2030 bảo đảm phù hợp yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội trong thời kỳ mới.
Bên cạnh đó, Cục sẽ tiếp tục phối hợp các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp, trọng tâm là hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển thủy lợi nhỏ, thủy lợi nội đồng và tưới tiên tiến, tiết kiệm nước”. Cùng với đó, các địa phương cần sử dụng tốt nguồn kinh phí hỗ trợ của Trung ương và địa phương, ưu tiên cho kiên cố hóa kênh mương nội đồng; củng cố, kiện toàn tổ chức thủy lợi cơ sở bảo đảm năng lực quản lý; tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân trong tham gia đầu tư xây dựng, quản lý, khai thác và bảo vệ công trình, góp phần hạn chế xuống cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng lâu dài của hệ thống kênh mương nội đồng; hằng năm, dành kinh phí để duy tu, bảo dưỡng các công trình thủy lợi bảo đảm cấp nước phục vụ sản xuất.
