Tuy nhiên, để mô hình này ngày càng vận hành hiệu quả, việc chỉ ra điểm nghẽn để hoàn thiện về thể chế cho “trúng” đang được đặt ra.
Những "trái ngọt" ban đầu
Kết quả đánh giá sơ bộ của nhiều địa phương sau gần một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy, bộ máy được tinh gọn hơn; nhiều nhiệm vụ, quyền hạn được giao trực tiếp cho cấp cơ sở; quy trình, thủ tục giải quyết công việc được rút ngắn; việc phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng thuận lợi. Tại nhiều địa phương, trong đó có tỉnh Bắc Ninh, nhiều quy định pháp luật còn chồng chéo, vướng mắc đã được kịp thời chỉ đạo rà soát, tháo gỡ đáp ứng yêu cầu thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp thực hiện các thủ tục hành chính.
Tại thành phố Cần Thơ, sau gần một năm chính thức đi vào vận hành ổn định mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã xóa bỏ các tầng nấc trung gian không cần thiết, quy trình xử lý văn bản hành chính và thông tin chỉ đạo, điều hành thông suốt hơn. Khi được giao nhiều nhiệm vụ và quyền hạn hơn trong quản lý kinh tế-xã hội, quản lý đô thị, đất đai, an sinh xã hội..., chính quyền cơ sở đã chủ động đề xuất các giải pháp phù hợp thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Việc tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đã tạo môi trường thuận lợi hơn cho đầu tư, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Sau sắp xếp, lượng tài liệu (văn bản giấy) lưu trữ trên địa bàn tỉnh Tây Ninh rất lớn, trong đó mới chỉnh lý được khoảng 22%. Xác định rõ, khi chuyển đổi mô hình chính quyền, tất cả số hồ sơ, dữ liệu, tài liệu lưu trữ này không chỉ là tài sản hành chính mà còn là “trí nhớ” của bộ máy chính quyền để phục vụ người dân, doanh nghiệp hiệu quả, tỉnh Tây Ninh đã ban hành kế hoạch chỉnh lý, số hóa tài liệu của cấp huyện đã kết thúc hoạt động. Đến nay, toàn tỉnh đã số hóa hơn 39 triệu trang tài liệu, đồng thời ban hành kế hoạch số hóa tài liệu lưu trữ có giá trị vĩnh viễn giai đoạn 2026-2029 và phê duyệt chủ trương dự án số hóa tài liệu lưu trữ cấp huyện.
Những kết quả triển khai chính quyền địa phương 2 cấp tại nhiều nơi cho thấy tính đúng đắn của chủ trương và quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ và kiến tạo phát triển. Tiến sĩ Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam khẳng định, việc chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương từ ba cấp sang 2 cấp là một cuộc cách mạng sâu sắc về phương thức quản trị công.
Pháp lý hóa toàn diện quy trình quản trị không giấy tờ
Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận từ nỗ lực của cả hệ thống chính trị, thực tiễn triển khai cũng xuất hiện một vài điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ. Từ thực tiễn một số địa phương cho thấy, số lượng văn bản quy phạm pháp luật sau sắp xếp đơn vị hành chính các cấp là rất lớn trong khi quá trình rà soát, hoàn thiện còn chưa theo kịp, dẫn đến lúng túng trong áp dụng; chưa có hành lang pháp lý đầy đủ cho việc quản trị dữ liệu, kết nối và chia sẻ dữ liệu liên thông giữa các cơ quan nhà nước, gây khó khăn trong triển khai chính quyền số và cải cách thủ tục hành chính. Đặc biệt là hạn chế về năng lực số của một bộ phận công chức cấp xã khiến phương thức thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới chưa phát huy tương xứng với kỳ vọng…
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Công Giao, Trường đại học Luật Hà Nội, vẫn còn khoảng cách giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện thực hiện, đặc biệt ở cấp xã - nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân và doanh nghiệp với khối lượng công việc rất lớn mỗi ngày.
Để vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trơn tru, hiệu quả, góp phần giải phóng toàn bộ nguồn lực phát triển, Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau đề xuất hoàn thiện chiến lược quản trị số thông qua việc pháp lý hóa toàn diện quy trình quản trị không giấy tờ trong cơ quan nhà nước. Đây là chìa khóa để xóa bỏ hoàn toàn rào cản về khoảng cách địa lý, đặc biệt có ý nghĩa đối với vùng sông nước của Cà Mau.
Theo Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Công Thanh, cần xác định rõ hơn thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật; trong đó phát huy tối đa vai trò của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ trong xử lý ngay khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật, tạo cơ sở pháp lý để kịp thời khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế, đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh.
Cùng với đó, cần quy định cụ thể hơn việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, áp dụng trường hợp đặc biệt để vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn vừa bảo đảm yêu cầu chất lượng trong xây dựng, ban hành văn bản, hạn chế tối đa việc lạm dụng trình tự, thủ tục rút gọn hoặc trường hợp đặc biệt khi có điều kiện để thực hiện đầy đủ các bước, các khâu theo trình tự, thủ tục thông thường.
Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Trịnh Xuân An cho rằng: Cần quy định về phân cấp, phân quyền triệt để hơn để tăng tính chủ động của địa phương theo đúng tinh thần địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm; đặc biệt chú trọng đến chuyển đổi số và khoa học-công nghệ vì đây sẽ là trợ thủ đắc lực cho tổ chức quản trị chính quyền trong bối cảnh hiện nay.
Thực tiễn cho thấy, hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là tinh giản tổ chức, mà còn là đổi mới phương thức quản trị quốc gia từ cơ sở, không chỉ là giảm đầu mối, mà còn là tăng trách nhiệm, không chỉ là phân quyền, mà còn là bảo đảm quyền lực được thực thi minh bạch, hiệu quả, có kiểm soát, không chỉ là chuyển đổi số về kỹ thuật, mà còn là chuyển đổi tư duy phục vụ.
Tiếp tục kiên trì phương châm lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo, lấy dữ liệu và kỷ cương làm nền tảng, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ ngày càng góp phần quan trọng vào xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ, liêm chính, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong thời gian tới.
