Theo nghiên cứu đánh giá nhanh về cung ứng dịch vụ công trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp, do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (HCMA) và Viện Nghiên cứu Phát triển Mekong (MDRI) thực hiện từ tháng 1 đến tháng 3/2026, kết quả khảo sát trên toàn quốc với gần 5.000 người dân, cùng các nghiên cứu điển hình được thực hiện tại hai tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên cho thấy sự ủng hộ rộng rãi của người dân đối với việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Nghiên cứu sâu cũng khẳng định mô hình mới sẽ góp phần tinh gọn bộ máy hành chính và nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công. Bên cạnh đó, các kết quả nghiên cứu cũng phản ánh những trải nghiệm ban đầu trong quá trình triển khai mô hình, đồng thời nhận diện những vấn đề trọng tâm cần ưu tiên trong giai đoạn 2026-2031.
Phát biểu ý kiến tại tọa đàm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh: “Một hệ thống tốt không phải là hệ thống không bao giờ có vướng mắc, mà là hệ thống phát hiện sớm các vướng mắc, phản ứng nhanh, sửa sai kịp thời và không để người dân phải gánh chi phí vì sự thiếu đồng bộ. Dịch vụ công tốt không phải chỉ là dịch vụ đúng quy trình mà là dịch vụ tạo ra kết quả ổn định, đáng tin cậy, dễ tiếp cận và làm cho người dân hài lòng”.
Đồng thời, nghiên cứu cũng ghi nhận trải nghiệm của người dân, cán bộ và công chức sau khi tinh gọn bộ máy, xóa bỏ tầng nấc hành chính trung gian. Mặc dù đa số người tham gia khảo sát hoan nghênh cải cách này, nhiều người cho biết họ cũng gặp không ít khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ công trong giai đoạn chính quyền địa phương hai cấp, nhất là cấp xã, đang bước đầu thích nghi với các nhiệm vụ mới.
Trưởng Đại diện Thường trú, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc tại Việt Nam, bà Ramla Khalidi cho rằng: “Việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Việt Nam mang tầm nhìn chiến lược, thể hiện cam kết mạnh mẽ của đất nước đối với công cuộc cải cách quản trị quốc gia. Đây không chỉ đơn thuần là việc sắp xếp bộ máy hành chính mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển con người bền vững".
Nâng cấp chương trình hợp tác về đào tạo cán bộ giữa Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và JICA
"Cốt lõi của cải cách là đưa chính quyền gần dân hơn, nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ ngay từ cấp cơ sở. Tiến trình này phải lấy người dân làm trung tâm; bảo đảm tính linh hoạt, thích ứng nhanh và năng lực đáp ứng trước một thế giới đang thay đổi không ngừng cũng như nhu cầu đa dạng của mỗi cá nhân, đặc biệt là các nhóm đối tượng yếu thế trên nhiều phương diện", bà Ramla Khalidi nhấn mạnh.
Hiện nay, với các thủ tục hành chính do chính quyền cấp xã xử lý, nhiều người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, tới nhiều “cửa” hay gặp nhiều người trong chính quyền mới hoàn thành thủ tục, thay vì cơ chế "một cửa" thực thụ.
Thực trạng này cho thấy tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực phản hồi nhanh và tinh thần hỗ trợ của đội ngũ công chức cấp cơ sở. Trải nghiệm chưa tích cực của một bộ phận người dân cũng cho thấy cần tiếp tục nâng cao năng lực phục vụ, hỗ trợ mang tính hệ thống nhằm nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ hành chính công của chính quyền địa phương.
Đại sứ Australia tại Việt Nam, bà Gillian Bird chia sẻ: Đánh giá do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc và các đối tác thực hiện đã đóng góp quan trọng vào các mục tiêu chung. Bằng việc phân tích trải nghiệm thực tế của đội ngũ công chức và người dân đối với cải cách chính quyền địa phương, nghiên cứu đã cung cấp những góc nhìn khách quan, dựa trên bằng chứng khoa học để hỗ trợ hiệu quả cho quá trình thực thi chính sách.
Kết quả khảo sát về việc tiếp cận Cổng Dịch vụ công quốc gia cho thấy, gần 22% số người được hỏi đã sử dụng cổng này kể từ ngày 1/7/2025. Tuy nhiên, còn tới 27% người dùng phản ánh gặp khó khăn trong quá trình sử dụng và 34% bày tỏ lo ngại liên quan bảo mật dữ liệu cá nhân. Qua đó, cần tiếp tục cải thiện dịch vụ công trực tuyến theo hướng lấy người dùng làm trung tâm trong lộ trình mở rộng dịch vụ công trên môi trường số.
Kết quả khảo sát về việc tiếp cận Cổng Dịch vụ công quốc gia cho thấy, gần 22% số người được hỏi đã sử dụng cổng này kể từ ngày 1/7/2025. Tuy nhiên, còn tới 27% người dùng phản ánh gặp khó khăn trong quá trình sử dụng và 34% bày tỏ lo ngại liên quan bảo mật dữ liệu cá nhân. Qua đó, cần tiếp tục cải thiện dịch vụ công trực tuyến theo hướng lấy người dùng làm trung tâm trong lộ trình mở rộng dịch vụ công trên môi trường số.
Kết quả khảo sát cũng nhấn mạnh tính cấp thiết của việc cải thiện tính bao trùm của dịch vụ công số, bởi chỉ có 6,4% người khuyết tật cho biết đã sử dụng Cổng Dịch vụ công quốc gia kể từ khi hợp nhất 63 cổng dịch vụ công cấp tỉnh.
Kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc kết hợp linh hoạt giữa dịch vụ số và các cơ chế hỗ trợ trực tiếp, hiện thực hóa cam kết về một nền hành chính công phục vụ, bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Bên cạnh đó, một số thách thức cũng được ghi nhận trong các dịch vụ công thiết yếu như y tế và giáo dục tiểu học. Kết quả khảo sát cho thấy nhiều người chọn vượt tuyến lên bệnh viện công cấp tỉnh thay vì đến trung tâm y tế khu vực hay trạm y tế cấp xã do lo ngại về chất lượng dịch vụ. Đối với giáo dục tiểu học công lập, tình trạng lớp học quá tải và thiếu hạ tầng hỗ trợ học sinh khuyết tật là những vấn đề cần sớm có giải pháp tháo gỡ.
Đồng thời, nghiên cứu điển hình tại hai tỉnh Bắc Ninh và Hưng Yên cũng cho thấy, để tối ưu hóa mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần bảo đảm sự đồng bộ giữa cơ chế, chính sách, nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và tài chính-ngân sách. Việc phân cấp, phân quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi năng lực thực thi của cấp cơ sở được tăng cường tương xứng với thẩm quyền mới, bảo đảm đơn giản hóa quy trình và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.
Thảo luận tại tọa đàm, các chuyên gia khuyến nghị cần kết hợp chặt chẽ giữa các điều chỉnh hành chính ngắn hạn với nỗ lực xây dựng hệ thống quản trị công bền vững, trọng tâm là phân bổ ngân sách hợp lý, phát triển nguồn nhân lực công vụ, nhất là ở cấp xã, và tiếp tục đầu tư nâng cấp hạ tầng số quốc gia và địa phương.
