Khi lịch sử hiện lên sống động
Thời gian gần đây, việc khai thác các yếu tố, nhân vật lịch sử và chuyển hóa thành chương trình biểu diễn hay sự kiện trải nghiệm sao cho phù hợp với công chúng đương đại là một xu hướng ngày càng nổi bật. Tuy nhiên, không dễ để kể một câu chuyện kéo dài hàng chục thế kỷ bằng ngôn ngữ sân khấu, lại càng khó hơn khi câu chuyện ấy gắn với những tầng sâu khảo cổ và ký ức cộng đồng, từ dấu tích cư trú tiền sử tại Thung Ui đến khi nước Đại Cồ Việt ra đời.
Lễ hội Đàn Kính Thiên năm 2026 với chủ đề "Huyền thiên cổ đàn" diễn ra trong khoảng 90 phút, thu hút hàng nghìn người xem trực tiếp và hàng triệu khán giả theo dõi trên nhiều nền tảng trực tuyến. Điểm khác biệt rõ nét của “Huyền thiên cổ đàn” không chỉ nằm ở quy mô hay số lượng đông đảo nghệ sĩ chuyên nghiệp, mà còn ở cách thay đổi vai trò của khán giả.
Lần đầu tiên, người xem không còn đứng ngoài câu chuyện mà trực tiếp “bước vào” không gian lịch sử theo đúng nghĩa đen, di chuyển qua các lớp cảnh trí và tham gia hành trình được thiết kế.
Mạch diễn mở ra từ không gian tiền sử tại Thung Ui với hình tượng “Chiến binh Bình Minh”, gợi nhắc dấu tích xuất hiện của con người cách đây hàng vạn năm. Từ điểm khởi đầu ấy, câu chuyện được dẫn dắt tới thời kỳ Đinh Bộ Lĩnh lập nước Đại Cồ Việt, tạo nên sự nối tiếp giữa “bình minh của con người” và “bình minh của quốc gia”.
Đồng thời với việc tái hiện, chương trình nghệ thuật thực cảnh tạo ra một trải nghiệm nhập vai rõ nét. Dưới sự dẫn dắt của các nhân vật kể chuyện như Vạn Thắng Vương Đinh Bộ Lĩnh và Thiền sư Ngô Chân Lưu, khán giả được hướng dẫn di chuyển, thực hành nghi thức và trở thành một phần của Nghi lễ Tế Thiên.
Trong không gian ấy, họ không chỉ là khách du lịch, là người quan sát, mà thực sự trở thành “thần dân bá tánh” chứng kiến đại lễ thiêng liêng. Chính sự thay đổi vai trò này tạo nên cảm nhận khác biệt.
Nhiều khán giả đã chia sẻ cảm nhận về chương trình: “Cảm giác như mình đang sống trong lịch sử, không chỉ là xem một show diễn”; hay “Hiếm có chương trình nào mà khán giả lại trở thành một phần của nghi lễ như vậy”.
Đại diện ê-kíp thực hiện Newday Media, Tổng đạo diễn chương trình Lê Hải Yến cho biết: “Tại Lễ hội Đàn Kính Thiên 2026, khán giả bước vào một cuộc hành hương trở về với cội nguồn của lịch sử dân tộc, quan sát câu chuyện từ những điểm nhìn đa chiều khi thì từ dưới lên, lúc thì từ trên xuống. Chính sự luân chuyển góc nhìn này sẽ xóa nhòa ranh giới giữa khán giả và nghệ sĩ, đưa khán giả hòa mình vào không gian và nhập vai vào bối cảnh thay vì chỉ đứng ngoài quan sát. Việc để khán giả di chuyển và tương tác trực tiếp là cách chúng tôi giúp di sản chạm đến cảm xúc của công chúng đương đại một cách tự nhiên và sâu sắc nhất”.
Hai sân khấu, một hành trình
Một điểm nhấn khác của chương trình là cấu trúc hai sân khấu nối tiếp trong cùng một đêm diễn, yếu tố mới mẻ so với các show thực cảnh trước đây. Sân khấu thứ nhất đặt trong lòng núi, tái hiện không gian tiền sử và các đại cảnh tập trận của quân đội Hoa Lư với quy mô lớn, tạo ấn tượng về sức mạnh và khí thế. Sân khấu thứ hai lại mở ra một thế giới khác: không gian nghi lễ với rước Long Giá, Tế Thiên, hội yến… nơi yếu tố tâm linh và cung đình được đẩy lên cao trào.
Sự chuyển động liên tục giữa hai không gian không chỉ mang lại hiệu ứng thị giác liền mạch mà còn tạo cảm giác “xuyên qua” các lớp thời gian. Khán giả vừa di chuyển, vừa theo dõi mạch câu chuyện, từ đó hình thành trải nghiệm không bị ngắt quãng. Sự kết hợp này giúp chương trình không đơn điệu đồng thời phản ánh đầy đủ hơn các khía cạnh của một di sản văn hóa có tầm vóc lớn lao.
Không ít khán giả chia sẻ nhờ chương trình mà lần đầu tiên họ biết đến Thung Ui với một nghi lễ linh thiêng và gắn với câu chuyện của vua Đinh Tiên Hoàng khai quốc. Rất nhiều người đã dành hàng giờ xếp hàng trước show diễn và nán lại để giao lưu với Tổng đạo diễn, ê-kíp nghệ sĩ, diễn viên sau khi chương trình khép lại.
Chị Nguyễn Thu Phương (phường Bích Đào, Ninh Bình) nhận xét: "Tôi thêm yêu vùng đất quê mình, thêm tự hào và hiểu về lịch sử Việt Nam. Tôi đã thực sự được học rất nhiều kiến thức văn hóa, lịch sử qua show diễn bởi sự chỉn chu đến từng chi tiết trang phục, đạo cụ của mỗi phần trình diễn".
Còn với gia đình du khách Hoàng Việt Dũng đến từ Hà Nội, ba thế hệ đã trải nghiệm chương trình và có những suy nghĩ, cảm xúc khác nhau, song đều có chung ấn tượng là chương trình hoành tráng, hấp dẫn, xứng đáng được nhiều người xem trong nước và quốc tế biết đến hơn.
Ở góc độ du lịch, đây là một thử nghiệm đáng chú ý. Khi khán giả không còn “ngồi xem” mà “tham gia”, sản phẩm văn hóa cũng chuyển từ dạng trình diễn, "đóng khung" sang dạng trải nghiệm, linh hoạt và giàu cảm xúc hơn. Điều này đặc biệt phù hợp với xu hướng du lịch hiện nay khi du khách tìm kiếm những giá trị sâu sắc có thể ghi nhớ và lan tỏa, thay vì chỉ vãn cảnh, check-in đơn thuần.
Trong bối cảnh nhiều điểm đến đang tìm cách tạo dấu ấn riêng, hướng đi này cho thấy một khả năng: di sản có thể trở thành nguồn lực mềm quan trọng khi được “kể lại” đúng cách. Và khi đó, những vùng đất như Ninh Bình không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan mà còn bởi câu chuyện mà nó mang theo - một câu chuyện đủ sâu để giữ chân người xem và đủ mới để khiến họ muốn quay trở lại.
