Hạ tầng xuống cấp, công nghệ xử lý lạc hậu và áp lực ngày càng lớn từ chất thải sinh hoạt đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải thay đổi phương thức xử lý, hướng tới những giải pháp bền vững hơn.
Nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường
Lượng rác thải sinh hoạt trên địa bàn tỉnh Quảng Trị liên tục gia tăng trong những năm gần đây đã tạo áp lực lớn đối với hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải. Trong khi hạ tầng xử lý chưa được đầu tư đồng bộ, nhiều bãi chôn lấp đã vượt công suất thiết kế nhưng vẫn phải tiếp nhận lượng rác phát sinh hằng ngày, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Bãi rác tập trung xã Gio Linh được đưa vào sử dụng từ năm 2014 với hai hố chôn lấp. Bãi rác từng tiếp nhận rác thải sinh hoạt của 17 xã, thị trấn thuộc huyện Gio Linh (trước đây). Hiện nay, dù thuộc quản lý của xã Gio Linh, nơi đây vẫn tiếp nhận rác của bốn xã Gio Linh, Cồn Tiên, Cửa Việt và Bến Hải.
Trung bình mỗi ngày có khoảng 40 tấn rác được đưa về bãi rác này. Trong khi đó, hệ thống xử lý nước rỉ rác, đường nội bộ, hàng rào, nhà bảo vệ,... đều đã xuống cấp, không phát huy hiệu quả, gây nhiều khó khăn cho công tác quản lý và xử lý môi trường.
Một người dân ở gần khu vực này cho biết, bãi rác này đáng lẽ phải đóng cửa từ nhiều năm trước. Thế nhưng, rác thải trên địa bàn các xã vẫn phải mang về đây, quá tải nên rác ùn ứ thành núi cao.
Ông Trương Tuấn Vượng, Giám đốc Trung tâm môi trường và dịch vụ công ích xã Gio Linh cho biết, đơn vị thường xuyên sử dụng nguồn kinh phí hoạt động để san ủi rác, phủ đất, phun chế phẩm khử mùi, diệt ruồi và trồng cây xanh nhằm hạn chế ô nhiễm. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, nếu không mở rộng thêm hố chôn lấp hoặc di dời bãi rác, nguy cơ ô nhiễm sẽ ngày càng gia tăng.
Không chỉ riêng Gio Linh, tình trạng quá tải đang diễn ra tại nhiều khu xử lý rác trên địa bàn tỉnh. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện toàn tỉnh có bảy bãi chôn lấp rác thải sinh hoạt đã quá tải, phân bố tại các xã, phường Đông Hà, Quảng Trị, Triệu Phong, Gio Linh, Vĩnh Linh, Trường Phú và Quảng Trạch. Lò đốt rác tại đặc khu Cồn Cỏ cũng đã hư hỏng nặng, không còn khả năng vận hành.
Tại các bãi rác này, chiều cao các ô chôn lấp đã vượt từ 1,5 đến 3,5m so với thiết kế ban đầu, trong khi hệ thống thu gom, xử lý nước rỉ rác xuống cấp hoặc không còn phát huy hiệu quả. Mặc dù đã quá tải, các bãi rác vẫn phải tiếp nhận lượng rác phát sinh mỗi ngày, trong đó, bãi rác Đông Hà khoảng 101 tấn, Vĩnh Linh hơn 55 tấn, Triệu Phong khoảng 35,6 tấn và Gio Linh khoảng 32 tấn.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phan Xuân Hào cho biết, nguyên nhân chủ yếu là hệ thống xử lý chất thải được đầu tư từ nhiều năm trước, công nghệ chủ yếu vẫn là chôn lấp truyền thống, trong khi lượng rác phát sinh ngày càng tăng. Nguồn lực dành cho nâng cấp, mở rộng các khu xử lý còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Đẩy nhanh chuyển đổi công nghệ xử lý rác
Trước áp lực ngày càng lớn từ công tác xử lý rác thải, lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị đã trực tiếp kiểm tra nhiều bãi rác, khu xử lý chất thải trên địa bàn để đánh giá thực trạng và chỉ đạo các giải pháp trước mắt cũng như lâu dài.
Các sở, ngành và địa phương được yêu cầu tăng cường quản lý công tác thu gom, vận chuyển rác, không để xảy ra tình trạng tồn đọng kéo dài; đồng thời triển khai các phương án xử lý phù hợp, bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả quỹ đất và tiết kiệm chi phí. Cùng với đó, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân phân loại rác tại nguồn nhằm giảm áp lực cho hệ thống xử lý chất thải.
Đối với một số bãi rác đã quá tải, Ủy ban nhân dân tỉnh cho phép mở rộng thêm một số ô chôn lấp để bảo đảm hoạt động thu gom rác sinh hoạt không bị gián đoạn. Đồng thời, Nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt huyện Quảng Trạch và thị xã Ba Đồn của Công ty trách nhiệm hữu hạn Môi trường xanh miền trung được mở rộng phạm vi tiếp nhận rác và xử lý lượng rác tồn đọng tại bãi rác Quảng Trạch.
Một giải pháp khác đang được triển khai là thí điểm xử lý lượng rác tồn lưu tại bãi rác Gio Linh theo hình thức xã hội hóa do Công ty cổ phần Môi trường T-Tech Quảng Trị thực hiện. Doanh nghiệp dự kiến áp dụng công nghệ đốt rác bằng lò đốt khép kín. Nếu mô hình đạt hiệu quả, đây sẽ là cơ sở để nhân rộng tại các bãi rác quá tải khác. Theo định hướng của Ủy ban nhân dân tỉnh, thời gian tới sẽ đẩy nhanh tiến độ dự án xử lý chất thải rắn bằng công nghệ đốt rác phát điện tại xã Nam Trạch.
Đây được kỳ vọng sẽ trở thành cơ sở xử lý chất thải hiện đại, góp phần giảm lượng rác phải chôn lấp và tận dụng nguồn năng lượng từ chất thải. Tỉnh đẩy mạnh kêu gọi đầu tư xây dựng hai nhà máy xử lý rác với tổng công suất dự kiến từ 400-600 tấn/ngày. Đồng thời, tỉnh Quảng Trị đang lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan để làm cơ sở xem xét chấp thuận chủ trương đầu tư dự án xử lý chất thải rắn bằng công nghệ đốt rác phát điện tại xã Nam Trạch.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Hoàng Nam, xử lý rác thải là một trong những lĩnh vực ưu tiên của tỉnh trong bối cảnh phần lớn lượng rác hiện nay vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Tuy nhiên, việc lựa chọn nhà đầu tư cần bảo đảm tính khả thi, phù hợp với nhu cầu xử lý thực tế, tránh chồng chéo với các dự án đang triển khai.
Quan điểm của tỉnh là ưu tiên các công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường, giảm dần phụ thuộc vào chôn lấp truyền thống, hướng đến mô hình xử lý chất thải bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài và bảo vệ sức khỏe người dân.
