Khả năng hồi sinh của những virus cổ xưa

Nhiệt độ ấm lên ở Bắc Cực làm tan chảy băng vĩnh cửu, có khả năng làm hồi sinh loại virus đã ngủ yên hàng chục nghìn năm, đe dọa thế giới trước một đợt bùng phát đại dịch mới.
Các loại virus cổ đại có thể thức tỉnh khi băng tan và lây nhiễm cho động vật tại Bắc Cực. Ảnh: ALASKA CONSERVATION
Các loại virus cổ đại có thể thức tỉnh khi băng tan và lây nhiễm cho động vật tại Bắc Cực. Ảnh: ALASKA CONSERVATION

Cảnh báo nguy hiểm

Theo The Guardian, các nhà khoa học thế giới mới đây phát đi cảnh báo, nhân loại có khả năng phải đối mặt với một mối đe dọa đại dịch mới do virus cổ đại. Cụ thể, hiện tượng Trái đất ấm lên với tốc độ nhanh chóng sẽ làm tan băng, khiến các loại virus cổ xưa bị “nhốt” trong lớp băng vĩnh cửu ở Bắc Cực được giải phóng, từ đó làm bùng phát một đại dịch mới. Chính vì khả năng hồi sinh sau khi đã ngủ yên hàng nghìn đến chục nghìn năm mà các loại virus này được gọi là “zombie” (tạm dịch là “xác sống”).

Trước tình hình này, các nhà khoa học đã bắt đầu lên kế hoạch cho một mạng lưới giám sát Bắc Cực nhằm xác định chính xác các trường hợp sớm mắc bệnh do vi sinh vật cổ đại gây ra. Ngoài ra, kế hoạch này cũng sẽ bảo đảm cung cấp các cơ sở cách ly và điều trị y tế chuyên nghiệp cho những người nhiễm bệnh nhằm ngăn chặn dịch bệnh bùng phát và ngăn chặn những người nhiễm bệnh rời khỏi khu vực cách ly.

Nhà di truyền học Jean-Michel Claverie thuộc Trường đại học Aix-Marseille (Pháp) cho biết: “Hiện tại, các phân tích về mối đe dọa của đại dịch tập trung vào các bệnh có thể xuất hiện ở các khu vực nhiệt đới tại Nam bán cầu và sau đó lan rộng về phía bắc. Ngược lại, người ta ít chú ý đến một đợt bùng phát có thể xuất hiện ở Bắc Cực xa xôi, sau đó lan xuống Nam bán cầu và tôi tin rằng đó là một sự sơ suất. Có những loại virus ở khu vực Bắc Cực có khả năng lây nhiễm sang người và gây ra một đợt bùng phát dịch bệnh mới”.

Đồng quan điểm, nhà virus học Marion Koopmans thuộc Trung tâm Y tế Erasmus ở Rotterdam (Hà Lan) nhận định: “Chưa biết loại virus nào đang ẩn náu trong lớp băng vĩnh cửu, song tôi cho rằng nguy cơ về một loại virus có khả năng gây ra dịch bệnh, chẳng hạn như một dạng bệnh bại liệt cổ xưa, là hoàn toàn có khả năng. Chúng ta phải chuẩn bị cho điều gì đó tương tự có thể xảy ra”.

Trước đó, năm 2014, một nhóm nhà khoa học do nhà di truyền học Jean-Michel Claverie dẫn đầu đã tìm thấy 13 loại virus cổ đại bị đóng băng trong lớp băng vĩnh cửu ở Siberia. Trong quá trình phân lập virus, các nhà khoa học phát hiện chúng vẫn có thể lây nhiễm sang các sinh vật đơn bào, mặc dù chúng đã bị chôn vùi trong lớp băng vĩnh cửu hàng nghìn năm. Nghiên cứu sâu hơn được công bố năm 2022 cho thấy, một số chủng virus được tìm thấy từ bảy địa điểm khác nhau ở Siberia có khả năng lây nhiễm sang các tế bào nuôi cấy. Trong đó, đáng kể, mẫu virus có niên đại lên tới 48.500 năm.

Ông Claverie cho biết: “Các loại virus mà chúng tôi phân lập được chỉ có khả năng lây nhiễm amip và không gây nguy hiểm cho con người. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là các loại virus khác - hiện bị đóng băng trong lớp băng vĩnh cửu - có thể không có khả năng gây bệnh ở người. Thí dụ, chúng tôi đã xác định được dấu vết bộ gen của poxvirus và herpesvirus, những mầm bệnh phổ biến ở người”.

Hình ảnh virus có niên đại 48.500 năm trong lớp băng vĩnh cửu. Ảnh: IGS

Hình ảnh virus có niên đại 48.500 năm trong lớp băng vĩnh cửu. Ảnh: IGS

Băng tan nhanh kỷ lục

CNN cho hay, giới khoa học đã nhiều lần khuyến cáo không thể xem nhẹ nguy cơ lây lan dịch bệnh từ quá khứ xa xôi dù khả năng này rất thấp. Chất thải hóa học và phóng xạ từ thời Chiến tranh lạnh (1947-1991) có khả năng gây hại cho động vật hoang dã và gây rối loạn hệ sinh thái, cũng có thể được giải phóng khi đất đóng băng tan chảy. “Có nhiều thứ đáng ngại trong đất đóng băng vĩnh cửu, cho thấy lý do giữ gìn nhiều đất đóng băng vĩnh cửu hết mức có thể là điều cực kỳ quan trọng”, Kimberley Miner, nhà khoa học khí hậu làm việc cho Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) nhấn mạnh.

Trong khi đó, lớp băng vĩnh cửu chiếm một phần năm diện tích bắc bán cầu, từ lâu đã hỗ trợ vùng lãnh nguyên Bắc Cực và các khu rừng phương bắc ở Alaska, Canada và Nga. Các lớp băng này hoạt động như một loại viên nang thời gian, giúp bảo quản xác ướp của một số sinh vật đã tuyệt chủng cũng như các loại virus cổ xưa. Chia sẻ với tờ Observer, ông Claverie cho biết: “Điểm quan trọng của lớp băng vĩnh cửu là lạnh, tối và thiếu oxy, điều kiện hoàn hảo để bảo quản vật liệu sinh học. Bạn có thể đặt sữa chua vào lớp băng vĩnh cửu và nó vẫn có thể ăn được sau 50.000 năm. Nhưng lớp băng vĩnh cửu của thế giới đang thay đổi. Các tầng trên của nguồn dự trữ chính của hành tinh ở Canada, Siberia và Alaska đang tan chảy do biến đổi khí hậu ảnh hưởng không cân đối đến Bắc Cực”.

Theo nghiên cứu đăng tải trên Scientific Reports, khu vực này đang ấm lên nhanh hơn nhiều lần so tốc độ gia tăng trung bình của hiện tượng Trái đất ấm lên. Trái đất đã ấm hơn 1,2oC so thời kỳ tiền công nghiệp và các nhà khoa học dự đoán Bắc Cực có thể không còn băng vào mùa hè những năm 2030. Không chỉ vậy, giới khoa học cũng cảnh báo tốc độ băng tan đang ngày một nhanh chóng. Cụ thể, khi đo lượng băng thông qua dữ liệu vệ tinh mỗi tháng, các nhà khoa học của Phòng thí nghiệm Sức đẩy phản lực của Viện Công nghệ California và Phòng thí nghiệm Vật lý ứng dụng của Trường đại học Washington (Mỹ) đã nhận thấy, băng biển Bắc Cực mỏng đi 1,5 m trong khoảng thời gian từ năm 2018 đến năm 2021. Theo các nhà khoa học, lượng băng ở biển Bắc Cực đã giảm một phần ba trong hai thập kỷ qua.

Trước việc băng ở Bắc Cực tan nhanh chóng, ông Claverie cho rằng: “Điều này cho phép tăng cường vận chuyển, giao thông và phát triển công nghiệp ở Siberia. Các hoạt động khai thác quy mô lớn đang được lên kế hoạch và sẽ tạo ra những hố lớn vào lớp băng vĩnh cửu sâu để khai thác dầu và quặng. Những hoạt động đó sẽ giải phóng một lượng lớn mầm bệnh vẫn phát triển mạnh ở đó. Thợ mỏ sẽ hít phải virus. Hậu quả có thể rất khôn lường”.

Đối mặt những nguy cơ tiềm tàng, thế giới tìm cách làm giảm tốc độ băng tan. Thời gian qua, các nhà khoa học đến từ Trường đại học Hamburg (Đức) đã khuyến nghị tăng cường những loài động vật như hươu, nai, ngựa, bò rừng, tuần lộc… lên sống ở vùng băng tuyết Bắc Cực. Tiến sĩ Christian Beer, trưởng nhóm nghiên cứu cho biết, cường độ dậm chân của các loài động vật trên có thể giúp nén chặt tuyết xuống mặt đất, qua đó giữ cho lớp băng vĩnh cửu ổn định, không bị tan. Không chỉ vậy, khi những loài động vật sinh sống tại đây, việc chúng di chuyển thường xuyên sẽ giúp trải đều tuyết khắp khu vực.

Ngoài ra, thế giới cũng đang tiến hành những cam kết hành động vì khí hậu nhằm hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu. Dù vậy, giới phân tích cho rằng, những kế hoạch vẫn cần có thời gian để biến thành “hành động”, do đó các nước trên thế giới vẫn cần chuẩn bị cho những kịch bản xấu trước những diễn biến khó lường của biến đổi khí hậu.

Có thể bạn quan tâm

Thành phố Osaka là một trong những đặc trưng của vùng Kansai. Ảnh: TENKUIJAPAN

Đặc trưng văn hóa Kansai

Vùng Kansai của Nhật Bản nổi bật với sự giao thoa đặc sắc giữa truyền thống cổ kính (Kyoto, Nara) và hiện đại sôi động (Osaka, Kobe). Văn hóa nơi đây đặc trưng bởi tính cách người dân cởi mở, thẳng thắn, hài hước; phương ngữ Kansai-ben độc đáo, ẩm thực đường phố phong phú và là cái nôi của các nghề thủ công truyền thống.

Trụ sở Tòa nhà Quốc hội Mỹ tại Washington D.C. Ảnh: ABC News

Chiến dịch “Mạng lưới tài năng” của chính quyền Mỹ

Chính quyền Mỹ, dưới sự chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, đã phát động chiến dịch quy mô mang tên “Mạng lưới tài năng” vào cuối tháng 3/2026 nhằm thu hút thế hệ Gen Z (những người sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012) vào bộ máy liên bang. 

Một trang trại điện gió ngoài khơi nước Anh. Ảnh: GETTYIMAGES

Giải pháp điện gió của nước Anh

Tăng trưởng ấn tượng từ điện gió đang giúp nước Anh tránh khỏi những ảnh hưởng nặng nề từ cuộc chiến ở Trung Đông, vốn đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu suốt thời gian qua.

Máy quang khắc tiên tiến từ Tập đoàn ASML của Hà Lan. Ảnh: THE ECONOMIST

Chiến lược tự chủ công nghệ của EU

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt và công nghệ trở thành yếu tố quyết định sức mạnh kinh tế - địa chính trị của các quốc gia, Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược tự chủ công nghệ như một thành tố cốt lõi của khái niệm tự chủ chiến lược.

Tàu vũ trụ được phóng trong sứ mệnh Artemis II. Ảnh: REUTERS

Bước mở đầu cho cuộc đua không gian mới

Sau hơn nửa thế kỷ kể từ chuyến bay cuối cùng của Chương trình Apollo (1972), nhân loại một lần nữa chứng kiến khoảnh khắc lịch sử khi Mỹ đưa con người trở lại vùng lân cận Mặt trăng.

Tòa án Hà Lan cấm Grok tạo hình ảnh nhạy cảm không có sự đồng ý. Ảnh: GETTY

EU siết chặt quản lý công nghệ AI

Nghị viện châu Âu (EP) đang siết chặt quản lý các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng tạo ra hình ảnh nhạy cảm mà không có sự đồng ý của cá nhân. Động thái cho thấy EP đẩy mạnh kiểm soát AI có tính rủi ro cao, trong bối cảnh công nghệ này ngày càng gây nhiều lo ngại về quyền riêng tư và an toàn trực tuyến.

Học sinh tại Ghana sử dụng máy đọc sách điện tử. Ảnh: NEWS GHANA

Chiến dịch “đọc sách kỹ thuật số” ở châu Phi

Trong bối cảnh châu Phi đang đối mặt những thách thức lớn về giáo dục và tiếp cận tri thức, các chiến dịch đọc sách kỹ thuật số nổi lên như một giải pháp sáng tạo, tận dụng công nghệ để vượt qua rào cản địa lý và kinh tế.

Công nghệ tưới tiêu nhỏ giọt trên sa mạc của Israel. Ảnh: AP

Kỹ thuật phục hồi sa mạc của Israel

Israel là một trong những quốc gia thành công nhất thế giới trong việc phục hồi đất khô hạn và khắc phục tình trạng sa mạc hóa, đặc biệt tại sa mạc Negev Desert - nơi chiếm hơn 60% diện tích lãnh thổ.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở Eo biển Hormuz. Ảnh: GETTYIMAGES

Vai trò quan trọng của Eo biển Hormuz

Là “cánh cổng” trên biển duy nhất nối vịnh Ba Tư với đại dương, nơi hơn 20% sản lượng dầu mỏ thế giới đi qua mỗi ngày, Eo biển Hormuz sở hữu vị trí địa lý đặc biệt quan trọng. Đây là nơi trung chuyển năng lượng trung tâm của thế giới, những cũng là điểm nghẽn với nguồn cung nhiên liệu cho thế giới khi xung đột xảy ra.

OPEC hiện là thực thể quyền lực nhất thế giới về dầu mỏ. Ảnh: GETTYIMAGES

Thực thể quyền lực trên thị trường dầu mỏ

Ra đời năm 1960, Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), hiện nay gồm các đối tác (OPEC+), là thực thể quyền lực số một trên bản đồ dầu mỏ nói riêng và năng lượng thế giới nói chung. Tuy nhiên, nhiều quốc gia đang ngày càng “quay lưng” với loại nhiên liệu hóa thạch này nhằm hướng tới phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Các quốc gia Trung Đông nỗ lực biến nước biển thành nước ngọt. Ảnh: AP

Bài toán nguồn nước ở Trung Đông

Trong nhiều thế kỷ qua, Trung Đông luôn thiếu nước ngọt. Sự ra đời của hệ thống nhà máy khử mặn ở Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Oman… đã phần nào xử lý điều đó. Cùng với dầu mỏ, nước ngọt là “chìa khóa sự sống” ở khu vực này.

Lăng Lenin tại Thủ đô Moscow.

Quần thể kiến trúc độc đáo trên Quảng trường Đỏ

Tồn tại ở Thủ đô Moscow của nước Nga gần một thế kỷ, lăng Lenin là một phần không thể thiếu của quần thể Quảng trường Đỏ, một trong những công trình kiến trúc đẹp và còn là biểu tượng của một thời đại Xô-viết.

Drone thực hiện nhiệm vụ giao thức ăn tại Trung Quốc. Ảnh: AP

Xu hướng phát triển “kinh tế tầm thấp”

Nền kinh tế tầm thấp đang trở thành xu hướng mới trên thế giới. Từ những lợi ích thực tế, mỗi quốc gia đều đưa ra những chính sách riêng biệt để phát triển nền kinh tế này.

Hoàng đế Shah Alam chuyển giao quyền thu thuế cho đại diện Công ty Đông Ấn Anh. Ảnh: BENJAMIN WEST

Đế chế thương mại khổng lồ

Từ một tổ chức buôn bán, Công ty Đông Ấn Anh đã hình thành một đế chế, tập đoàn thương mại lớn nhất lịch sử, có quân đội, lãnh thổ hùng mạnh riêng. Ở đỉnh cao, tổ chức này chiếm 50% thương mại toàn cầu.

Có hàng chục nghìn mảnh vỡ đang trôi nổi trên quỹ đạo Trái đất. Ảnh: GETTYIMAGES

Hiểm họa từ rác vũ trụ

Hàng chục nghìn mảnh rác vũ trụ, chủ yếu là các mảnh vỡ nhân tạo bao gồm vệ tinh ngừng hoạt động, tầng tên lửa và mảnh vụn do va chạm giữa các vệ tinh, đang quay quanh Trái đất. Các mảnh vỡ đe dọa an toàn không gian và nguy cơ gây ra chuỗi va chạm liên tiếp, khiến việc quản lý rác vũ trụ trở thành thách thức cấp bách.

Chương trình nghị sự mới cũng đưa ra các biện pháp bảo vệ người dân tại không gian công cộng. Ảnh: GETTY

Chương trình chống khủng bố của EU

Trước các mối đe dọa khủng bố ngày càng tinh vi trong kỷ nguyên số, Ủy ban châu Âu (EC) đã ra mắt chương trình nghị sự ProtectEU nhằm tăng cường năng lực dự báo, phòng ngừa và ứng phó với chủ nghĩa cực đoan trên toàn châu Âu.

Trụ sở của Google tại Mỹ. Ảnh: AP

Trái phiếu kỳ hạn đặc biệt của Google

Tập đoàn Alphabet - công ty mẹ của Google - đang phát hành trái phiếu có kỳ hạn lên tới 100 năm, bước đi cho thấy quy mô đầu tư khổng lồ mà công ty công nghệ này dành cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Alphabet dự kiến huy động khoảng 20 tỷ USD, trong đó một phần đáng kể đến từ các trái phiếu đáo hạn vào tháng 2/2126.

Động đất đã gây ra tình trạng sạt lở tại Guerrero. Ảnh: AFP

Vùng đứt gãy Guerrero và rủi ro địa chấn

Bắc Mỹ là một trong những khu vực hoạt động địa chấn mạnh mẽ nhất thế giới, trong đó vùng đứt gãy Guerrero ở Mexico nổi lên như một “khoảng trống địa chấn” đầy lo ngại.

BYD đã thống trị ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc kể từ năm 2015. Ảnh: IZVESTIA

Cuộc “cách mạng xanh” tại Trung Quốc

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, cuộc cách mạng xanh đang định hình lại ngành công nghiệp ô-tô với trọng tâm là xe điện (EV). Trung Quốc, từ một quốc gia nhập khẩu công nghệ, vươn lên trở thành trung tâm của sự chuyển dịch này.

Công nhân Tập đoàn PDVSA khai thác dầu tại Vành đai Orinoco. Ảnh: ELESTIMULO

Mỏ dầu lớn nhất thế giới của Venezuela

Venezuela, quốc gia Nam Mỹ nằm ven bờ biển Caribe, từ lâu được biết đến như một “siêu cường dầu mỏ” nhờ sở hữu trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới. Theo các báo cáo từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela hiện nắm giữ khoảng 303 tỷ thùng dầu thô đã được chứng minh, chiếm 17% tổng trữ lượng toàn cầu.

Cuộc họp của FED tại Washington D.C tháng 12/2025. Ảnh: BLOOMBERG

Nhiệm vụ kép của FED

Cục Dự trữ Liên bang (FED) là ngân hàng trung ương của Mỹ - tổ chức tài chính được trao quyền kiểm soát đặc biệt đối với việc sản xuất và phân phối tiền tệ, tín dụng quốc gia. FED đóng vai trò quyết định trong việc điều tiết nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ đó tạo ra những tác động dây chuyền đến tài chính toàn cầu.

Những hải nữ nổi tiếng đảo Jeju hầu hết đã bước qua tuổi trung niên. Ảnh: CNN

Di sản của biển sâu

Trên đảo Jeju (Hàn Quốc), những “haenyeo” - nữ thợ lặn tự do - đã bám biển suốt hơn một thiên niên kỷ để mưu sinh, bảo vệ nguồn lợi đại dương và duy trì một cấu trúc xã hội đặc biệt, nơi nữ giới là trụ cột.

Tuyết biến các con phố thành những khối tuyết dày đặc ở Nga. Ảnh: RIA NOVOSTI

Mùa đông khắc nghiệt tại nước Nga

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, mùa đông 2025-2026 tại Nga chứng kiến những hiện tượng thời tiết cực đoan, từ bão tuyết kỷ lục ở vùng Viễn Đông đến những đợt lạnh giá kéo dài ở Siberia và Thủ đô Moscow.

Sa mạc hóa đe dọa vùng Caatinga ở phía đông Brazil. Ảnh: IAN CHEIBUB

Vùng Caatinga đối mặt tình trạng sa mạc hóa

Thiên nhiên Brazil không chỉ có rừng mưa Amazon, quốc gia này còn sở hữu một vùng đất sinh học đặc biệt mang tên Caatinga. Tuy nhiên, khu vực này đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi tình trạng sa mạc hóa.

Đấu trường La Mã ngày nay. Ảnh: GETTYIMAGES

Kỳ quan kỹ thuật của Đế chế La Mã

Được xây gần 2.000 năm trước, đấu trường Colosseum là niềm tự hào, biểu tượng của Đế chế La Mã. Đây là công trình hiếm hoi của giai đoạn đó còn tồn tại và tới nay vẫn đón khách du lịch sau nhiều biến động lịch sử.

Greenland nằm ở vị trí quan trọng ở Bắc Cực. Ảnh: REUTERS

Cạnh tranh chiến lược tại Greenland

Greenland, hòn đảo lớn nhất thế giới nằm giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, từ lâu không chỉ là vùng đất băng giá mà còn là biểu tượng của những cuộc tranh giành địa - chính trị. Với vị trí chiến lược về quân sự và sở hữu nguồn tài nguyên phong phú, Greenland đang trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.