Kết nối và hợp lực giữa đầu tư nước ngoài và trong nước: Chìa khóa cho “FDI thế hệ mới”

Sau gần 40 năm Đổi mới, khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Từ những dự án sản xuất thâm dụng lao động trong giai đoạn đầu mở cửa, đến nay nhiều tập đoàn đa quốc gia đã hiện diện sâu rộng, không chỉ xây dựng nhà máy mà còn phát triển trung tâm nghiên cứu, hệ sinh thái cung ứng và chuỗi sản xuất có giá trị gia tăng cao.

Lũy kế đến nay, Việt Nam có hơn 46.500 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 543 tỷ USD, vốn thực hiện đạt khoảng 357,6 tỷ USD. Khu vực FDI hiện đóng góp hơn 20% GDP, khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.

Đáng chú ý, trong bối cảnh dòng vốn FDI toàn cầu suy giảm tại nhiều khu vực, Việt Nam vẫn duy trì vị trí trong nhóm quốc gia thu hút FDI hàng đầu châu Á. Điều này phản ánh niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp quốc tế đối với môi trường đầu tư, sự ổn định chính trị xã hội cũng như triển vọng phát triển dài hạn của Việt Nam.

Từ thế mạnh nguồn nhân lực giá rẻ đến điểm đến giá trị gia tăng

Phát biểu chỉ đạo tại diễn đàn với chủ đề “Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và kinh tế tư nhân trong nước hợp lực tạo sức bật tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới”, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao hơn, chất lượng hơn, bền vững hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động của khu vực và toàn cầu.

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch sâu sắc với nhiều biến động nhanh, phức tạp và khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn gia tăng; xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu và công nghệ chiến lược đang làm thay đổi căn bản phương thức cạnh tranh và hợp tác toàn cầu.

Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư chủ yếu đến từ chi phí lao động thấp hay ưu đãi đầu tư, thì nay các nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn đến chất lượng thể chế, tính ổn định của chính sách, hạ tầng chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lượng xanh, hạ tầng dữ liệu và năng lực đổi mới sáng tạo.

“Chúng tôi không chỉ quan tâm nhà đầu tư mang bao nhiêu vốn vào Việt Nam mà quan trọng hơn là mang công nghệ gì, tạo ra giá trị gia tăng gì, đào tạo nguồn nhân lực ra sao, kết nối được bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, đóng góp như thế nào cho chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Thông điệp này cho thấy sự chuyển dịch rõ nét trong tư duy điều hành, từ thu hút FDI đại trà sang hợp tác đầu tư có chọn lọc, chất lượng, hiệu quả và bền vững hơn. Theo đó, “FDI thế hệ mới” không chỉ đến Việt Nam để sản xuất hay khai thác thị trường, mà cần cùng Việt Nam tạo ra giá trị mới, năng lực mới và vị thế mới trong chuỗi giá trị toàn cầu. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Chính phủ xác định 5 định hướng lớn trong thu hút đầu tư nước ngoài thời gian tới.

Năm định hướng cho “thế hệ FDI mới”

Theo Phó Thủ tướng, trước hết Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ phát triển. Việc cắt giảm thực chất thủ tục hành chính, thúc đẩy số hóa toàn diện, nâng cao tính minh bạch và khả năng dự báo của chính sách sẽ tiếp tục được đẩy mạnh.

Thứ hai, Việt Nam chuyển mạnh sang thu hút đầu tư có chọn lọc, lấy chất lượng công nghệ, đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng, hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường và khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước làm tiêu chí chủ đạo.

Những lĩnh vực ưu tiên gồm bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, công nghệ sinh học, dược phẩm, năng lượng sạch, logistics hiện đại, dịch vụ tài chính và các ngành công nghệ chiến lược.

Thứ ba là phát triển doanh nghiệp trong nước và công nghiệp hỗ trợ để nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đây được xác định là nhiệm vụ chiến lược dài hạn, nhằm hình thành đội ngũ doanh nghiệp Việt Nam có khả năng trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 cho các tập đoàn đa quốc gia. Bên cạnh đó, Chính phủ tiếp tục đầu tư mạnh vào hạ tầng chiến lược, logistics, hạ tầng số, năng lượng và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các ngành công nghệ mới.

Cùng với thu hút đầu tư, hiệu quả quản lý nhà nước đối với khu vực FDI cũng được đặt ra với yêu cầu cao hơn, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân; đồng thời kiên quyết xử lý các hành vi chuyển giá, gian lận thương mại, vi phạm môi trường hoặc sử dụng công nghệ lạc hậu.

Tạo “sức bật” tăng trưởng mới

Một trong những vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam lần thứ 6 (VCF 2026) là làm sao để khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước không phát triển trên hai quỹ đạo tách biệt, mà có sự liên kết thực chất trong chuỗi giá trị. Thực tế cho thấy, dù FDI đóng góp lớn vào tăng trưởng và xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn tham gia ở phân khúc giá trị gia tăng thấp; tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành còn hạn chế, trong khi năng lực hấp thụ công nghệ chưa theo kịp yêu cầu của các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tinh thần “hợp lực” giữa khu vực FDI và kinh tế tư nhân trong nước cũng được phản ánh tại Chương trình Rồng Vàng 2026 (Golden Dragon Awards), sự kiện đánh dấu 25 năm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp FDI tại Việt Nam. Nếu trước đây thành công của FDI thường được đo bằng quy mô vốn và sản lượng xuất khẩu, thì hiện nay những tiêu chí như chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và mức độ liên kết với doanh nghiệp nội địa đang ngày càng trở thành thước đo quan trọng.

Là doanh nghiệp nằm trong nhóm tiên phong chuyển đổi xanh được vinh danh tại Golden Dragon Awards 2026, đại diện LOTTE MART cho rằng điều kiện tiên quyết để tạo “sức bật” giữa khu vực FDI và doanh nghiệp Việt Nam là xây dựng niềm tin và mục tiêu phát triển chung.

Theo ông Shin JuBack, Tổng Giám đốc LOTTE MART Việt Nam, FDI không chỉ là nguồn vốn mà còn là cầu nối về công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn vận hành và thị trường quốc tế. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam có thế mạnh về hiểu biết thị trường, khả năng thích ứng và tinh thần đổi mới. LOTTE MART cho biết đang tích hợp phát triển bền vững vào toàn bộ chuỗi giá trị bán lẻ, từ lựa chọn nhà cung cấp đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến tối ưu logistics, giảm lãng phí và thúc đẩy tiêu dùng xanh. Việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam nâng cao tiêu chuẩn sản phẩm, hoàn thiện quy trình vận hành và đáp ứng tiêu chí môi trường cũng được xem là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để đón nhận làn sóng đầu tư mới trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng cơ hội chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng nếu dòng vốn FDI không dừng ở quy mô đăng ký, mà tạo ra được tri thức, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và những mối liên kết đủ sâu với nền kinh tế trong nước. Trong hành trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, bài toán FDI vì thế không còn là thu hút được bao nhiêu vốn, mà là thu hút được bao nhiêu giá trị cho tương lai phát triển của đất nước.