"Bản nhiều không" đã sáng điện
Sau khi vượt qua nhiều đoạn thác đầy rẫy thân cây gãy và các phiến đá lởm chởm, chiếc xuồng nhỏ của ông Lô Văn Nghĩa chở chúng tôi mới vào đến Cha Nga (xã Mỹ Lý). Bản nằm ở phía thượng nguồn sông Nậm Nơn, sát biên giới Việt Nam-Lào, là một trong những bản khó khăn nhất của Nghệ An. Lâu nay, bản Cha Nga được biết đến với cái tên “bản nhiều không”: Không điện, không đường, không sóng điện thoại. Thiếu thốn về hạ tầng cơ bản khiến kinh tế-xã hội nơi đây chậm phát triển, đời sống sinh hoạt, sản xuất của người dân gặp rất nhiều khó khăn.
Bản Cha Nga hiện có 92 hộ dân đồng bào dân tộc Thái định cư từ nhiều đời. Trước đây, đường vào bản nhiều đoạn có thể di chuyển được bằng xe máy, tuy nhiên, sau đợt mưa lũ lịch sử xảy ra hồi tháng 7/2025, tuyến đường bộ duy nhất để vào bản đã bị cuốn trôi. Đường sông là lựa chọn bắt buộc để đi từ Cha Nga ra bên ngoài, hoặc từ ngoài vào bản. Tất nhiên, phải có những “tay lái” xuồng cừ khôi, nhiều kinh nghiệm trên dòng sông này. “Nguy hiểm lắm, ban ngày mới dám đi. Chỉ cần lơ đễnh một chút là lật thuyền ngay. Mấy ngày nay, bên điện lực vận chuyển máy móc, thiết bị vượt thác, vượt ghềnh vào đây rất vất vả”, ông Nghĩa nói.
Trưởng bản Cha Nga Lương Văn Nhưn cho biết, cuộc sống của người dân nơi đây gặp muôn vàn khó khăn khi thiếu thốn nhiều thứ, nhất là điện. Không có điện, phần lớn các hộ dân phải dùng đèn dầu, nến để thắp sáng. Một số gia đình dùng điện chập chờn từ tua-bin tự chế đặt ở khe, suối. Tuy nhiên, đợt mưa lũ lịch sử cũng đã cuốn trôi hết số tua-bin này. Có nhà lắp đèn năng lượng mặt trời, nhưng vào những ngày trời âm u, ánh sáng không đủ để sinh hoạt. Được sử dụng điện lưới quốc gia là mong mỏi bấy lâu nay, nên khi ngành điện huy động lực lượng để đưa điện về bản, nhân dân rất mừng. Mọi người chung sức với cán bộ, nhân viên ngành điện để gánh những thiết bị nặng hàng trăm ki-lô-gam đi qua ghềnh đá, vượt sông vào bản.
Thử thách lớn nhất khi triển khai dự án điện ở hai bản Cha Nga và Xốp Dương (xã Mỹ Lý) là khâu vận chuyển vật tư, thiết bị. Đường vào các bản vốn đã khó đi, lại càng khó đi hơn do bị lũ cuốn trôi, sạt lở nặng nề. Không chỉ kỹ sư, công nhân, tập thể lãnh đạo Công ty Điện lực Nghệ An đều có mặt ở các bản từ ngày đầu tiên. Những chỉ đạo, giải pháp được đưa ra ngay bên sườn núi, bên bờ suối, hay trong bữa cơm ăn vội.
Ông Phạm Công Thành, Giám đốc Công ty Điện lực Nghệ An chia sẻ: “Công tác đưa điện về các bản rẻo cao miền tây Nghệ An rất gian nan. Đặc biệt, việc vượt thác, ngược dòng sông Nậm Nơn để đưa thiết bị vào bản Xốp Dương và Cha Nga là thử thách khắc nghiệt nhất. Thiết bị có trọng lượng lớn, địa hình phức tạp, nhiều lúc tưởng chừng như không thể thực hiện được. Khó khăn là vậy, nhưng anh em không hề chùn bước, nỗ lực tìm phương án khắc phục. Cùng với sự hỗ trợ nhiệt tình của dân bản và cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Nghệ An, việc vận chuyển thiết bị được thực hiện thành công. Mỗi chuyến xuồng chở thiết bị vượt thác an toàn là một lần chúng tôi thở phào nhẹ nhõm”.
Chiều đông, mặc cái lạnh của thời tiết biên thùy, các thành viên tổ xung kích Điện lực Nghệ An vẫn miệt mài kéo dây, lắp đặt từng chiếc đồng hồ, giúp dân bản sử dụng thiết bị điện. Anh Lương Văn Tuân, một người dân bản cho biết, do giao thông cách trở, nên anh phải vượt sông ra trung tâm xã mua một số thiết bị, tranh thủ khi đang có nhân viên của Công ty Điện lực Nghệ An ở đây nhờ lắp đặt. Cô giáo Vi Thị Tới, người nhiều năm qua gắn bó với điểm trường bản Cha Nga (Trường mầm non Mỹ Lý 2) chia sẻ, công tác dạy và học, chăm sóc các cháu sẽ thuận lợi, hiệu quả hơn khi có điện. Bản thân cô và các giáo viên cũng yên tâm cắm bản trong hành trình gieo chữ…
Xóa tình trạng "trắng điện, trắng sóng"
Thông tin từ Sở Công thương cho biết, hiện nay, Nghệ An còn 21 thôn, bản và Đảo Mắt chưa được cấp điện, gồm 17 thôn, bản trên địa bàn các xã: Mỹ Lý, Mường Lống, Tri Lễ, Mường Quàng, Mường Chọng, Chiêu Lưu, Hữu Kiệm và Đảo Mắt đã được Ủy ban nhân dân tỉnh báo cáo Bộ Công thương đề xuất chủ trương đầu tư xây dựng.
Theo bà Lê Thị Thu Hường, Trưởng Phòng Quản lý năng lượng, Sở Công thương, hiện nay, đối với 17 thôn, bản chưa có điện đã thuộc danh mục các dự án thuộc Tiểu hợp phần 1, Chương trình Chuyển đổi năng lượng bền vững Việt Nam-EU (SETP) được Bộ Công thương báo cáo trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Khi có ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Công thương, Sở Công thương sẽ tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh thực hiện. Đối với bốn thôn, bản được đề xuất bổ sung cấp điện gồm: Tổ Đ1 (thuộc bản Na Niếng, xã Tri Lễ); bản Khe Nằn nhánh 2 (xã Chiêu Lưu); cụm dân cư Khe Bô (xã Mường Quàng); cụm 2 bản Huồi Dốc (xã Hữu Kiệm) đã được Ủy ban nhân dân tỉnh báo cáo Bộ Công thương để đề xuất chủ trương đầu tư xây dựng. Ngày 5/12/2025 vừa qua, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã có văn bản gửi Bộ Công thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam về đề xuất chủ trương đầu tư cấp điện.
Do địa hình các bản Cha Nga, Xốp Dương, Nhọt Lợt, Phá Chiếng (xã Mỹ Lý) và bản Huồi Máy (xã Mường Quàng) phức tạp, đường giao thông bị hư hỏng nặng nề, chưa thể triển khai được việc lắp đặt hệ thống cột, nên trong khi chờ đường giao thông được đầu tư xây dựng, trước mắt, Công ty Điện lực Nghệ An thực hiện theo phương án đầu tư hệ thống hạ thế, kéo dây, lắp công-tơ và sử dụng nguồn điện máy phát. Đơn vị đã huy động nhân lực, phương tiện, vượt qua điều kiện địa hình hiểm trở, thời tiết phức tạp để triển khai thi công. Sau nhiều ngày thi công với tinh thần “vượt nắng, thắng mưa”, đến ngày 13/12/2025, công tác cấp điện tạm thời cho các bản này đã được hoàn thành trong sự vui mừng, phấn khởi của người dân.
Trước đó, kết luận buổi làm việc với lãnh đạo 12 xã, gồm: Mường Xén, Hữu Kiệm, Chiêu Lưu, Mường Típ, Na Ngoi, Huồi Tụ, Mường Lống, Nậm Cắn, Bắc Lý, Mỹ Lý, Na Loi, Keng Đu và các sở, ngành địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải bày tỏ trăn trở khi một số địa bàn vẫn chưa được cấp điện và phủ sóng viễn thông.
“Không có điện, không có mạng thì chuyển đổi số thế nào!”, ông Hải nhấn mạnh. Từ nhu cầu cấp thiết đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An yêu cầu ngành điện phải vượt qua mọi khó khăn, quyết tâm bảo đảm cung cấp điện cho các thôn, bản. Những dự án kéo điện trước đây do các huyện làm chủ đầu tư trước đây, cần được rà soát và có thể chuyển giao cho ngành điện để triển khai. Tương tự, đối với viễn thông, người đứng đầu chính quyền tỉnh giao nhiệm vụ các sở, ngành cần phối hợp với các nhà mạng để xóa 18 điểm vùng lõm chưa có sóng, bảo đảm người dân được kết nối thông suốt, phục vụ chuyển đổi số và phát triển kinh tế-xã hội.
