Mỗi năm, các nhà máy nhiệt điện than trên cả nước phát thải bình quân hơn 25 triệu tấn tro xỉ. Trước đây, lượng tro xỉ này chủ yếu đem chôn lấp, gây ô nhiễm môi trường và lãng phí tài nguyên, thì nay nhờ cơ chế, chính sách đồng bộ của Chính phủ, các bộ, ngành và nỗ lực của doanh nghiệp, tro xỉ đang dần được tái chế thành vật liệu, sản phẩm có giá trị.
Quá trình này không chỉ góp phần giải quyết bài toán môi trường mà còn đóng góp thiết thực vào mục tiêu thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.
Từ chất thải thành vật liệu
Theo Bộ Công thương, cả nước hiện có 31 nhà máy nhiệt điện than phát sinh tro xỉ. Tất cả các nhà máy đều đã xây dựng và triển khai Đề án xử lý, tiêu thụ theo đúng quy định. Tỷ lệ tiêu thụ tro xỉ tăng đều qua các năm, từ 37,5% năm 2018 lên 84% năm 2021. Giai đoạn 2022-2023, nhiều nhà máy đã tiêu thụ 100% lượng tro xỉ phát sinh hằng ngày, đồng thời xử lý thêm một phần đáng kể lượng tro xỉ tồn kho kéo dài nhiều năm.
Ông Vũ Ngọc Hưng, Trưởng phòng Bảo vệ môi trường công thương, Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công thương) cho biết, các cơ sở nhiệt điện than hiện nay đã cơ bản hoàn thành việc hợp chuẩn, hợp quy tro xỉ theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Nhờ đó, tro xỉ đủ điều kiện đưa vào sử dụng làm phụ gia xi-măng, vật liệu xây dựng, vật liệu san lấp hoặc phụ gia khoáng cho các sản phẩm bê-tông. Số liệu từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các đơn vị thành viên cũng nêu rõ, với các giải pháp đồng bộ, tỷ lệ tiêu thụ tro xỉ đã tăng rõ rệt qua từng năm, từ 33% năm 2015 lên 100% kể từ năm 2022 đến nay, thậm chí tiêu thụ cả lượng tro xỉ tồn lưu trong các bãi chứa.
Trong 8 tháng năm 2025, tổng khối lượng tro xỉ phát sinh đạt 4,57 triệu tấn, gồm 3,77 triệu tấn tro bay, 0,76 triệu tấn xỉ đáy lò và 43,7 nghìn tấn thạch cao. Lượng tiêu thụ đạt 5,31 triệu tấn, tương đương 116% khối lượng phát sinh, vượt mức tiêu thụ trung bình năm 2024. Các nhà máy nhiệt điện Hải Phòng, Phả Lại, Ninh Bình, Thái Bình, Uông Bí,… đã tiêu thụ gần như toàn bộ lượng phát sinh và tồn trữ. Bộ Xây dựng đánh giá, lượng tro xỉ nhiệt điện được tiêu thụ có xu hướng tăng mạnh, dần bắt kịp lượng phát sinh. Tính đến đầu năm nay, tổng lượng tro xỉ nhiệt điện tiêu thụ lũy kế trên cả nước đã vượt mốc 100 triệu tấn. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Đức Long, nguyên Viện trưởng Vật liệu xây dựng nhận định, tro xỉ các nhà máy nhiệt điện than, nếu được kiểm soát chặt chẽ, là nguồn nguyên liệu tốt cho sản xuất xi-măng, bê-tông và gạch không nung. Trong nhiều ứng dụng, đặc biệt là phụ gia khoáng, tro bay giúp tăng độ mịn, nâng cao cường độ, khả năng chống thấm của sản phẩm, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường.
Thực tế cho thấy, các doanh nghiệp tiêu thụ tro xỉ đều ghi nhận nhu cầu thị trường ổn định trong nhiều năm qua. Việc sử dụng tro xỉ làm nguyên liệu sản xuất không chỉ giúp tiết kiệm các tài nguyên thiên nhiên như cát, đá mà còn giảm đáng kể lượng chất thải chôn lấp. Đây được xem là một trong những minh chứng tiêu biểu cho mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực công nghiệp năng lượng và vật liệu xây dựng.
Hiện nay, nhiều địa phương đã sử dụng tro xỉ nhiệt điện làm vật liệu san lấp và nhìn chung không phát sinh vướng mắc về mặt kỹ thuật. Tính đến cuối năm 2024, tổng lượng tro xỉ nhiệt điện tiêu thụ lũy kế trên cả nước đạt hơn 100 triệu tấn; trong đó, khối lượng sử dụng cho san lấp chiếm khoảng 55%, tương đương 55 triệu tấn. Việc ứng dụng tro xỉ cho san lấp trên quy mô lớn không chỉ góp phần giảm áp lực cho các bãi chứa mà còn mở ra hướng tiêu thụ ổn định, bền vững.
Hướng tới tiêu thụ 100% tro xỉ
Thực tế tại các nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải cho thấy, tro xỉ đang từng bước trở thành hàng hóa có giá trị. Các bãi chứa tro xỉ được quản lý chặt chẽ theo quy trình kỹ thuật, chia ô, lu lèn, chống thấm, trồng cây và phun nước chống bụi, bảo đảm an toàn môi trường trước khi thu hồi làm nguyên liệu sản xuất. Lãnh đạo Công ty Nhiệt điện Duyên Hải, đơn vị đang quản lý 3 nhà máy gồm Duyên Hải 1, Duyên Hải 3 và Duyên Hải 3 mở rộng cho biết, hiện tỷ lệ tiêu thụ tro xỉ của đơn vị đã đạt khoảng 99%. Để hướng tới mục tiêu tiêu thụ 100% tro xỉ vào năm 2026, công ty phối hợp với Viện Khoa học Công nghệ xây dựng duy trì việc lấy mẫu, đánh giá và thử nghiệm theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với tro xỉ nhiệt điện than làm vật liệu san lấp; hoàn thiện việc hợp quy tro bay dùng cho bê-tông, vữa xây và xi-măng. Doanh nghiệp tiếp tục theo dõi, triển khai hiệu quả các hợp đồng đã ký và chủ động tìm kiếm thêm đối tác tiêu thụ.
Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, song việc tiêu thụ tro xỉ đang đối mặt với không ít thách thức, do nguồn cung biến động theo mùa vận hành, thiếu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết cho một số ứng dụng như san lấp, làm nền đường, lấn biển; cùng với tâm lý dè dặt của một số chủ đầu tư, dù sản phẩm tro xỉ đã được hợp chuẩn, hợp quy; nhu cầu sử dụng tro xỉ cho san lấp chưa đồng đều. Một số phương án tiêu thụ khối lượng lớn như san lấp khu công nghiệp, cảng, làm nền đường hoặc lấn biển vẫn đang trong quá trình thẩm định, phê duyệt. Khoảng cách xa giữa nhà máy và nơi sử dụng cũng làm gia tăng cước phí vận chuyển.
Theo đánh giá của các chuyên gia, trong thời gian tới, cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, tạo hành lang pháp lý đầy đủ, thống nhất cho doanh nghiệp và các chủ đầu tư yên tâm sử dụng. Nhiều doanh nghiệp cũng kiến nghị Chính phủ, các bộ, ngành nghiên cứu cơ chế hỗ trợ chi phí vận chuyển và khuyến khích mở rộng các ứng dụng của tro xỉ. Theo ông Vũ Ngọc Hưng, Bộ Công thương đang tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp môi trường, trong đó ưu tiên hỗ trợ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm tái chế từ tro xỉ phù hợp định hướng của Nghị quyết số 55-NQ/TW của Bộ Chính trị và Luật Bảo vệ môi trường. Khi các rào cản về kỹ thuật, vận chuyển và cơ chế, chính sách dần được tháo gỡ, tro xỉ sẽ thật sự trở thành “nguồn tài nguyên thứ cấp”, đóng góp quan trọng cho ngành vật liệu xây dựng và mục tiêu giảm phát thải
![[Video] Tiền gửi ngân hàng lập kỷ lục](https://cdn.nhandan.vn/images/AFGUXNWdXbQ2IMTKAyr7cnXtgds9B1pQsC_9omkdrH7A0RU-fLSkzkDnMz5Upr3I/6.png.avif)
