Với chủ đề “Bình minh cõi Phật - Tam Chúc khai xuân 2026”, lễ hội được tổ chức trang trọng với những nghi lễ truyền thống như: thỉnh chuông-trống khai hội, lễ dâng hương cầu quốc thái dân an, lễ rước nước lên chùa Ngọc...; mang ý nghĩa mở đầu cho một năm mới trong tinh thần trang nghiêm, thanh tịnh, hướng thiện và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.
Đọc Thông điệp khai hội, Thượng tọa Thích Minh Quang, Phó Trụ trì chùa Tam Chúc khẳng định: Đây là lễ hội đầu tiên kể từ khi sáp nhập 3 tỉnh (Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình). Hội Xuân không chỉ là hoạt động văn hóa tâm linh truyền thống, mà còn là dịp để lan tỏa những giá trị tốt đẹp của đạo Phật, gìn giữ bản sắc dân tộc và khẳng định Tam Chúc như một điểm đến của hòa bình, nhân văn và di sản.
Chùa Tam Chúc là vùng đất linh thiêng thuộc địa bàn phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình, là nơi giao hòa giữa thiên nhiên hùng vĩ, lịch sử ngàn năm và đời sống tâm linh sâu sắc của dân tộc Việt Nam. Từ những dấu tích khảo cổ được phát hiện dưới lòng hồ Tam Chúc như: Cột gỗ lim, chân tảng đá hình hoa sen..., và các câu chuyện dân gian còn được lưu truyền tại địa phương cho thấy, cách đây hơn một nghìn năm trước, nơi đây là vùng đất Phật linh thiêng đan xen với các tín ngưỡng dân gian kỳ bí.
Hằng năm vào dịp đầu Xuân, nhân dân trong vùng lại long trọng tổ chức lễ hội và rước nước để cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và đây cũng là chốn hội tụ để tu tập của tăng ni, tín đồ Phật tử thập phương.
Ngày nay, Tam Chúc không chỉ là trung tâm văn hóa-tâm linh lớn của miền bắc mà còn giữ vai trò quan trọng trong hành trình kết nối các không gian di sản đặc sắc của vùng châu thổ Bắc Bộ, liên kết với Quần thể danh thắng Tràng An-Cố đô Hoa Lư, chùa Hương (Hà Nội) và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, tạo nên một trục hành hương và du lịch di sản mang tầm quốc gia và quốc tế.
Hội xuân Tam Chúc 2026 được tổ chức với định hướng tôn vinh giá trị văn hóa-tâm linh trong không gian di sản; gia tăng nhận diện thương hiệu điểm đến Tam Chúc ở tầm quốc gia; kết nối hoạt động tín ngưỡng truyền thống với các chương trình nghệ thuật đương đại và góp phần thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa bền vững.
Hội xuân Tam Chúc năm nay có ý nghĩa hơn, sau khi Danh lam thắng cảnh và khảo cổ Quần thể Tam Chúc (phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình) được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt, theo Quyết định ngày 11/9/2025. Điều này được kỳ vọng góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, nâng tầm vị thế của Việt Nam về du lịch hành hương và khảo cổ trên thế giới.