Hoàn thiện chính sách thúc đẩy khoa học xã hội

Chính sách giữ vai trò then chốt trong phát triển khoa học. Với khoa học xã hội - lĩnh vực có nhiều đặc thù, một khung chính sách phù hợp sẽ thúc đẩy nghiên cứu, nâng cao năng lực tư vấn, dự báo chiến lược quốc gia và gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thực tiễn.

Trao thưởng cho các sinh viên Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu khoa học.
Trao thưởng cho các sinh viên Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu khoa học.

Kết quả và tác động của khoa học xã hội thường trừu tượng, khó lượng hóa hơn khoa học tự nhiên và công nghệ, song vai trò của nó trong tạo nền tảng và phát triển bền vững đất nước là không thể phủ nhận.

Đảng và Nhà nước nhất quán quan điểm phát triển khoa học xã hội gắn với thực tiễn, phục vụ xây dựng đường lối, chính sách, nâng cao dân trí, phát huy giá trị văn hóa và con người Việt Nam. Trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, khi khoa học-công nghệ liên tục thay đổi đời sống, khoa học xã hội càng cần nghiên cứu sâu các vấn đề mới, đưa ra dự báo và giải pháp ứng phó kịp thời.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Phan Chí Hiếu, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, trong khi khoa học-công nghệ đã tiến rất xa thì khoa học xã hội và nhân văn còn chậm, thiếu những công trình lớn, mang tính khai phá và được xã hội quan tâm. Một nguyên nhân đáng kể là thể chế: Chính sách hỗ trợ, đầu tư cho khoa học xã hội còn bất cập, dàn trải, thiếu chiều sâu và chưa thật sự thiết thực.

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa họccông nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã mở ra định hướng chiến lược cho các ngành khoa học, trong đó có khoa học xã hội. Khoa học được xác định là quốc sách hàng đầu, điểm tựa cho phát triển kinh tế-xã hội trong kỷ nguyên mới. Một nội dung quan trọng của Nghị quyết là khẩn trương hoàn thiện thể chế, xóa bỏ mọi rào cản để biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh trong phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa họccông nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã mở ra định hướng chiến lược cho các ngành khoa học.

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025, đã cụ thể hóa Nghị quyết 57, quy định rõ chính sách phát triển khoa học xã hội. Nhà nước chú trọng nghiên cứu lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng đường lối, chính sách; đồng thời bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và con người Việt Nam.

Luật nhấn mạnh kết nối khoa học xã hội, nhân văn với các lĩnh vực khác, ưu tiên kinh phí cho nhiệm vụ liên ngành, đặc biệt trong công nghệ mới. Nhà nước khuyến khích nghiên cứu đánh giá tác động xã hội, đạo đức, văn hóa, tâm lý của công nghệ mới; đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, thử nghiệm để kiểm chứng hiệu quả, tính khả thi và tác động của mô hình, giải pháp, chính sách trước khi áp dụng rộng rãi. Các dự án nghiên cứu ứng dụng có định hướng giải quyết vấn đề xã hội được ưu tiên bố trí kinh phí và hỗ trợ kỹ thuật.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các tổ chức khoa học xã hội và nhân văn nâng cao năng lực nghiên cứu, phản biện xã hội, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo điều kiện để khoa học xã hội phát huy vai trò, đóng góp thiết thực vào sự phát triển đất nước.

Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - cơ quan nghiên cứu hàng đầu về khoa học xã hội, đang tích cực triển khai các chủ trương lớn của Đảng về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trên cơ sở Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025 cùng Nghị quyết 193 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc biệt, từ quý III/2025 quy chế hoạt động của Viện sẽ được sửa đổi toàn diện, chuyển từ quản lý thủ tục, định mức cứng nhắc sang quản lý theo sản phẩm và hiệu quả đầu ra.

Viện sẽ trao quyền tự chủ nhiều hơn cho tổ chức, cá nhân chủ nhiệm nhiệm vụ; tăng cường ứng dụng nền tảng số trong quản lý để bảo đảm minh bạch, hiệu quả; chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu; khuyến khích công trình có chuyển giao kết quả, công bố quốc tế và tiếp cận liên ngành. Đồng thời, Viện sẽ siết chặt giám sát chất lượng, bổ sung chế tài xử phạt vi phạm liêm chính khoa học.

Việc cấp kinh phí nghiên cứu không còn cào bằng mà dựa trên mức độ đóng góp của nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu. Tiêu chí đánh giá sản phẩm cũng đa dạng hơn, không chỉ dừng ở công bố, chuyên khảo, báo cáo chính sách mà còn tính đến mô hình ứng dụng, sổ tay hướng dẫn, cẩm nang hay các sản phẩm số hóa như bản đồ dữ liệu.

Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đang xây dựng khung pháp lý thành lập doanh nghiệp ứng dụng khoa học xã hội tại một số viện trực thuộc, nhằm gắn kết nghiên cứu cơ bản với thực tiễn và tăng cường tự chủ cho các đơn vị nghiên cứu. Dự kiến từ năm 2026 sẽ áp dụng các quy định mới về nghiên cứu khoa học và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Học viện Khoa học xã hội) cho rằng những đổi mới thể chế sẽ nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực cho khoa học xã hội, nhất là trong liên kết quốc tế, trao đổi chuyên gia, giảng viên và học liệu vốn là vấn đề khó khăn trước đây. Phát biểu tại Đại hội Đảng bộ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Thị Thúy Nga (Viện Nhà nước và Pháp luật) nhấn mạnh các nhà khoa học xã hội-nhân văn cần nắm vững, vận dụng hiệu quả pháp luật để nâng cao chất lượng nghiên cứu.

Với vai trò trung tâm nghiên cứu chiến lược, tư vấn chính sách quốc gia, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cũng cần đổi mới tư duy và phương thức cung cấp lý luận pháp lý theo tinh thần Nghị quyết 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.

Những đột phá trong hoàn thiện thể chế quản trị sẽ kích hoạt các nguồn lực, tạo môi trường thuận lợi cho nhà khoa học, đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp, qua đó phát huy mạnh mẽ vai trò nền tảng của khoa học xã hội trong phát triển đất nước thời kỳ mới.

Có thể bạn quan tâm

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ cung cấp)

Đưa hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam-Australia từ “chuyển giao” sang “cùng nghiên cứu, cùng phát triển”

Tại Diễn đàn Tech Connect Việt Nam-Australia 2026, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đề xuất hai nước chuyển từ trao đổi kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ, tạo tài sản trí tuệ và sản phẩm mới, hướng tới xây dựng hệ sinh thái hợp tác lâu dài.

Hướng dẫn thực hành phòng chống các đợt tấn công trên không gian mạng tại Đại học Phenikaa.

Đa dạng hóa các nguồn lực khoa học

Mô hình hợp tác “ba nhà” (Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp) đang mở ra cách tổ chức mới các nguồn lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhưng để tri thức thật sự đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường, ba chủ thể cần gắn kết chặt chẽ trong một cơ chế phối hợp thống nhất.

Công an Quảng Ninh vừa triệt phá thành công một đường dây tội phạm công nghệ cao lừa đảo, chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng. (Ảnh Quốc Xã)

Cảnh báo tình trạng thu thập, mua bán trái phép dữ liệu cá nhân để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản

Hiện nay, tình trạng tội phạm sử dụng công nghệ cao để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản tiếp tục chiếm tỷ lệ lớn, với các phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Đặc biệt, để thực hiện các vụ lừa đảo, “rửa tiền” thành công các đối tượng đã không ngừng thu thập, mua bán trái phép dữ liệu cá nhân, tài khoản ngân hàng, ví điện tử…

Toàn cảnh buổi làm việc. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ cung cấp)

Việt Nam-Australia thúc đẩy hợp tác về công nghệ cao, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo

Trong khuôn khổ chuyến công tác tại Australia, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm việc với Thượng nghị sĩ Tim Ayres, Bộ trưởng Công nghiệp, Khoa học và Tài nguyên Australia, trao đổi các định hướng thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo giữa hai nước.

Diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian tầm thấp

Diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian tầm thấp

6 mẫu UAV lưỡng dụng thuộc dòng H-X do các nhà khoa học, kỹ sư và doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, chế tạo được đưa vào diễn tập cùng hệ thống nhận diện, giám sát và tác chiến điện tử là minh chứng sống động cho năng lực làm chủ công nghệ lõi, làm chủ bầu trời tầm thấp của Việt Nam.

Đưa AI vào giáo dục phổ thông, chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai. (Ảnh do AI thiết kế)

Từ sử dụng đến làm chủ AI: Những bước chuẩn bị cho thế hệ công dân số

Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu vừa ký Quyết định số 1528/QĐ-TTg ngày 11/8/2026 phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Theo đó, sẽ hình thành hệ thống giáo dục tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) ở tất cả các cấp học và trình độ đào tạo.

Ông Wichet Chuchaeu, Giám đốc Điều hành Khu vực Việt Nam, ngành xi-măng và vật liệu xây dựng, Tập đoàn SCG, kiêm Phó Chủ tịch SCG Việt Nam phát biểu tại sự kiện ESG Company Tour 2026.

SCG đồng hành cùng SME giải bài toán chuyển đổi xanh

Với gần 35 năm triển khai phát triển bền vững trong hoạt động sản xuất kinh doanh tại Việt Nam, SCG đang từng bước chuyển những kinh nghiệm thực tiễn thành nguồn lực hỗ trợ cộng đồng SME thông qua sáng kiến Go Together.

Các đại biểu cắt băng khánh thành Không gian trình diễn công nghệ và đổi mới sáng tạo thành phố Daegu. (Ảnh: Công Vinh)

Đà Nẵng và thành phố Daegu thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Sáng 18/8, trong khuôn khổ Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thành phố Đà Nẵng-SURF 2026 đã diễn ra Lễ ra mắt Không gian trình diễn công nghệ và đổi mới sáng tạo thành phố Daegu (Hàn Quốc) tại Đà Nẵng. Đây là hoạt động hợp tác quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo thành phố.

Mô hình kho dữ liệu và trung tâm công nghệ cao tại Hòa Lạc, Hà Nội. (Ảnh: HNV)

Làn sóng đầu tư vào AI và các trung tâm dữ liệu đang mở rộng sang Việt Nam

Thêm 7,1GW vào nguồn cung tương lai và 1,4GW công suất mới đưa vào vận hành khu vực châu Á-Thái Bình Dương (APAC). Đông Nam Á chiếm khoảng 50% tổng công suất đang được xây dựng của khu vực. Làn sóng đầu tư vào AI và các trung tâm dữ liệu quy mô cực lớn đang mở rộng hoạt động sang các thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam.

EU chính thức triển khai dự án IRIS². (Ảnh: TELECOM REVIEW EUROPE)

EU củng cố chủ quyền số

Việc Ủy ban châu Âu (EC) vừa chính thức ký thỏa thuận triển khai chòm sao vệ tinh IRIS² với liên danh SpaceRISE đánh dấu một cột mốc lịch sử đối với không gian số và địa chính trị của Liên minh châu Âu (EU). Dự án là bước đi quan trọng nhất của EU trong thập niên này nhằm thiết lập tự chủ chiến lược và bảo vệ chủ quyền số.

Bên trong Văn phòng phần cứng Google tại Đài Loan (Trung Quốc). (Ảnh: Google)

Trải nghiệm có trách nhiệm với những công nghệ “tỷ đô”

Tháng 8/2026 đánh dấu một cột mốc mang tính biểu tượng trong lịch sử công nghệ thông tin toàn cầu. Trí tuệ nhân tạo (AI) đã chính thức trở thành một phần thiết yếu của đời sống con người với những con số biết nói và những thách thức an ninh chưa từng có.

Giới thiệu thiết bị công nghệ của các startup tại sự kiện Demo Day 2026. (Ảnh: VIỆT LAN)

Tạo không gian thử nghiệm cho đổi mới sáng tạo

Từ phát triển sản phẩm mẫu, thử nghiệm trong môi trường thực tế đến kết nối thị trường, một số chương trình và chính sách hỗ trợ khởi nghiệp đang chú trọng hơn tới khâu kiểm chứng công nghệ. Điều này đặt ra yêu cầu hình thành những không gian giúp ý tưởng được thử nghiệm, hoàn thiện và từng bước đi vào thực tiễn.