Họa sĩ kể chuyện mối “lương duyên” giữa tranh minh họa và báo chí

Tranh minh họa là một phần không thể thiếu của báo chí, đặc biệt là trong mảng báo chí văn hóa, văn nghệ, hoặc dành cho các lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng. Song song cùng triển lãm “Nghệ thuật minh họa báo chí và xuất bản toàn quốc 2023” do Chi hội Đồ họa 2, Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức, cuộc tọa đàm về vẽ tranh minh họa báo chí đã diễn ra với sự tham gia của đông đảo các họa sĩ tên tuổi.
Họa sĩ kể chuyện mối “lương duyên” giữa tranh minh họa và báo chí

Những cây đa cây đề của làng tranh minh họa báo

Trong lịch sử, lĩnh vực tranh minh họa từng thu hút rất nhiều tên tuổi lớn và để lại những dấu ấn, phong cách riêng. Họa sĩ Bùi Dũng chia sẻ, ông từng kinh qua công việc vẽ tranh minh họa ở nhiều tờ báo, như Phụ nữ Việt Nam, Văn nghệ, Điện ảnh, Phụ nữ Thủ đô…

Ông cũng từng được tiếp xúc, chứng kiến những bức tranh minh họa của các bậc “cây đa cây đề” trong làng nghệ thuật như họa sĩ Bùi Xuân Phái, nhạc sĩ Văn Cao. “Xem các cụ vẽ, có những điều rất hay. Thí dụ như cụ Phái vẽ ký họa rất nhiều, khi gặp những đối tượng nào đó, khi uống nước chè, hay khi ra ngoài, hoặc ngồi chơi là cụ lấy giấy bút ra vẽ. Xem tranh minh họa của cụ duyên dáng và rất đẹp, các chi tiết đắt và rất chính xác. Còn cụ Văn Cao thì vẽ theo hướng dùng trí nhớ. Cụ nhìn, quan sát, bắt được cái thần, cái cốt cách của nhân vật, câu chuyện và vẽ theo. Có khi vẽ, cụ chỉ đưa vài chi tiết vào, nhưng lại mang cốt cách của nhân vật rất rõ” - họa sĩ Bùi Dũng chia sẻ.

Một số tác phẩm minh họa báo chí trưng bày tại triển lãm.

Một số tác phẩm minh họa báo chí trưng bày tại triển lãm.

Họa sĩ Lê Tâm, người từng vẽ cho báo Nhi Đồng, Văn nghệ, Văn nghệ Công an lại kể câu chuyện về họa sĩ lão làng Tạ Lựu: “Họa sĩ Tạ Lựu vẽ cho thiếu nhi rất khác so với các họa sĩ cùng thời. Từ những năm 70, cách vẽ của bác rất gần với thế giới, giống với cách vẽ trong hoạt hình. Đến nay, tranh của họa sĩ Tạ Lựu không còn nhiều, chỉ còn lưu lại ở một số sách báo cũ. Có lần tôi hỏi bác, tại sao nhuận bút của báo Nhi Đồng thấp mà bác vẫn vẽ đẹp thế. Bác bảo, tôi dặn anh một câu, anh phải vẽ đẹp ngay từ bây giờ, đừng chờ đến ngày mai mới vẽ đẹp. Bất kỳ tranh nào cũng phải vẽ đẹp”.

Họa sĩ Lê Tiến Vượng, Chi hội trưởng Chi hội Đồ họa 2, Hội Mỹ thuật Việt Nam chia sẻ thêm về họa sĩ Tạ Lựu: “Họa sĩ Tạ Lựu thường có thói quen vẽ minh họa báo chí luôn trên giấy can, và chuyển thẳng giấy can sang nhà in để in báo. Chính vì thế, những bức vẽ của họa sĩ đến nay gần như không còn”.

Tranh minh họa báo chí - Thế giới riêng

Hầu hết các họa sĩ đều từng cộng tác, làm việc trong lĩnh vực vẽ tranh minh họa cho các báo ít hoặc nhiều lần. Tranh minh họa có đặc điểm là có mang dấu ấn cá nhân, cá tính của họa sĩ, nhưng lại không phải là thể loại được tự do sáng tác, mà phải vẽ dựa trên chủ đề của bài báo, truyện ngắn hoặc thơ… đăng báo.

Họa sĩ Bùi Dũng chia sẻ, vẽ minh họa không phải chỉ là làm rõ ràng thêm cho một tác phẩm văn học, mà còn phải có cả cảm xúc khi đọc những áng văn thơ, và cảm nhận mặt thẩm mỹ của áng văn thơ ấy. Từ đó, họa sĩ tạo nên những bức tranh đẹp đồng hành cùng văn chương trong cảm xúc về mỹ thuật, tạo nên vẻ đẹp của tác phẩm được kết hợp từ thi ca, văn học, chữ nghĩa và mỹ thuật.

Vẽ minh họa không chỉ là làm rõ ràng thêm cho một tác phẩm văn học, mà còn phải có cả cảm xúc và cảm nhận thẩm mỹ của áng văn thơ ấy. Từ đó, họa sĩ tạo nên những bức tranh đẹp đồng hành cùng văn chương trong cảm xúc về mỹ thuật, tạo nên vẻ đẹp của tác phẩm được kết hợp từ thi ca, văn học, chữ nghĩa và mỹ thuật.

Họa sĩ Bùi Dũng

Họa sĩ Hải Nam chia sẻ về những kỷ niệm nhọc nhằn của mình khi cộng tác với các báo hoặc nhà xuất bản: “Tôi từng bị từ chối tranh minh họa đến 7 lần khi vẽ cho Nhà xuất bản Kim Đồng. Với tôi, vẽ minh họa thường rất nặng, không phải về trọng lượng mà về độ khó trong cảm nhận để tạo nên bức tranh và để được duyệt tranh. Nắm bắt được tinh thần của bài báo, câu chuyện, bài thơ rất khó. Tôi phải cảm ơn những lần bị chê vẽ xấu, từ đó tôi mới có động lực để cố gắng hơn. Tôi cũng cảm ơn công việc vẽ tranh minh họa vì nhờ đó mà tôi được đọc, được tiếp xúc với các tác phẩm văn học”.

Vẽ tranh minh họa báo chí còn đòi hỏi tốc độ nhanh, ứng phó kịp thời. Các họa sĩ chia sẻ, nhiều khi phải túc trực ngay tại nhà in để “ứng tác” kịp thời cho việc “lấp chỗ trống” trên trang báo khi cần.

Họa sĩ Đặng Tiến kể lại: “Ngày xưa, thời công nghệ còn lạc hậu, anh em họa sĩ vẽ minh họa cho báo thường phải trực dưới nhà in, lúc nào cũng cầm một cây bút, khi nào trang báo trống quá thì phải bổ sung ngay tranh minh họa, phải vẽ nhanh, vẽ ngay tại chỗ rồi chuyển cho bộ phận làm kẽm để họ xử lý”.

Họa sĩ Lê Tiến Vượng chia sẻ, họa sĩ minh họa là luôn chữa cháy. Có khi tòa soạn bị chậm bài, truyện, hoặc có việc gì đó gọi điện đến là bất cứ việc gì đang làm cũng phải bỏ dở để vẽ.

Chính vì thế, các họa sĩ vẽ minh họa đã gần như rèn luyện mình cho phong cách sáng tác nhanh, khẩn cấp. Làm mới mình, tạo phong cách riêng là điều bắt buộc đối với nhiều họa sĩ khi đảm đương công việc vẽ minh họa.

Họa sĩ Nguyễn Minh Đạt chia sẻ, vẽ minh họa từ trước đến nay rất nhiều người vẽ, nhưng phong cách riêng thì rất hiếm. Hầu hết là na ná giống nhau, chưa có sự riêng biệt và chưa rõ ràng về phong cách. Minh họa để tạo ra được phong cách là vô cùng khó, bởi vì phải tư duy trong một thời gian rất vội, phải theo yêu cầu của tác phẩm, của xuất bản. Họa sĩ phải có phong cách riêng, có sự chuẩn mực và riêng biệt, và luôn phải vươn lên.

Họa sĩ Phạm Hà Hải cho rằng, làm minh họa báo chí một thời gian cũng thấy công việc cần có những giai đoạn đổi mới: “Cứ làm mãi một kiểu, không đổi mới cũng sẽ “buông rèm” sớm”.

Còn họa sĩ Lê Tiến Vượng đúc kết: “Tác phong báo chí của họa sĩ vẽ minh họa có được là do cập nhật, làm việc và cộng hưởng, cộng tác với báo chí. Chúng ta phải tự học, tự ép mình. Khi các báo tuyển dụng, sẽ chọn các họa sĩ có khả năng ứng tác tốt để phù hợp, kịp thời với tờ báo của mình và làm sang cho tờ báo của mình”.

Tranh minh họa với báo chí như một “mối lương duyên” gắn bó sâu bền. Báo chí trân trọng họa sĩ, họa sĩ tuân thủ các yêu cầu của báo chí và đầu tư tâm huyết cho sản phẩm của mình. Người hái quả ngọt là bạn đọc, khi ngày càng được thưởng thức những tác phẩm kết hợp giữa cái đẹp của câu từ và hình ảnh, cùng những cảm xúc cộng hưởng giữa người viết và người vẽ.

Có thể bạn quan tâm

Thiết kế Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026. (Ảnh: Ban tổ chức DIFF 2026)

Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 sẽ có nhiều điểm mới về công nghệ trình diễn

Theo Ban tổ chức Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 (DIFF 2026), với chủ đề “Da Nang-United Horizons-Những chân trời kết nối”, lần đầu tiên sân khấu DIFF có hệ vòm nâng hạ khổng lồ cùng tổ hợp ánh sáng-LED-laser đa tầng được đưa vào vận hành, hứa hẹn tạo nên những đại cảnh bùng nổ bên sông Hàn.

Quang cảnh khai mạc Lễ hội chùa Long Đọi Sơn năm 2026.

Ninh Bình: Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội chùa Long Đọi Sơn

Chùa Long Đọi Sơn tọa lạc trên núi Đọi linh thiêng, thuộc phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi Đọi, trong khuôn viên 2ha vườn rừng. Hằng năm, Lễ hội chùa Long Đọi Sơn được tổ chức từ ngày 18-21/3 âm lịch, với các nghi lễ truyền thống và nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao.

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.