Cách hỗ trợ thiết thực, hiệu quả nhất để giúp người dân nâng cao nhận thức, bỏ hành vi phá rừng chính là tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư sinh sống gần rừng.
Những ngày qua, người dân ở các thôn Lũng Viền, Tân Ý 2, Bản Chang, Bản Liềng (xã Ngân Sơn) và Phiêng Sảng (xã Nà Phặc) phấn khởi khi được hỗ trợ gần 55.000 cây lâm nghiệp; 5,5 tấn phân bón để trồng rừng cùng 78 triệu đồng kinh phí chăm sóc. Nguồn hỗ trợ này sẽ phủ xanh 34ha đất trống, đồi trọc tại các thôn này.
Theo Hạt Kiểm lâm số 03 (Chi Cục Kiểm lâm Thái Nguyên), đây là những địa bàn đông đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống còn khó khăn, thiếu sinh kế bền vững. Từ việc được hỗ trợ cây giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc, người dân sẽ có điều kiện làm kinh tế, từng bước cải thiện đời sống đi đôi với bảo vệ rừng phòng hộ và rừng tự nhiên trên địa bàn.
Hạt Kiểm lâm số 03 đang quản lý hơn 37.900ha rừng, trong đó có gần 20.000ha rừng tự nhiên trên địa bàn các xã Bằng Vân, Ngân Sơn và Nà Phặc ở phía bắc tỉnh Thái Nguyên.
Với diện tích được giao quản lý trải dài, diện tích rừng tự nhiên chiếm tỷ lệ lớn, nhiều khu vực người dân còn nghèo, giao thông nhiều khu vực còn khó khăn, thông tin liên lạc tại một số khu vực còn hạn chế… công tác quản lý bảo vệ rừng luôn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức; rừng tự nhiên tiềm ẩn nguy cơ bị xâm hại cao.
Hạt trưởng Đoàn Việt Hưng cho biết, bên cạnh đẩy mạnh tuyên truyền, trong năm 2025, đơn vị đã thực hiện chính sách trợ cấp hơn 93 tấn gạo cho 587 hộ gia đình; nghiệm thu bảo vệ rừng với diện tích hơn 8.888ha. Tổng số tiền hỗ trợ cho các hộ gia đình, cộng đồng dân cư là hơn 7,2 tỷ đồng. Qua đó góp phần nâng cao nhận thức của người dân về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, từng bước cải thiện sinh kế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân gắn với bảo vệ rừng.
Nhờ được tuyên truyền, hỗ trợ nên thời gian qua, trên địa bàn các xã Bằng Vân, Nà Phặc và Ngân Sơn không để xảy ra cháy rừng; số vụ vi phạm Lâm luật giảm; diện tích trồng rừng vượt kế hoạch giao.
Nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng, thời gian qua, Thái Nguyên đã tích cực triển khai chính sách giao khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng, hộ gia đình. Đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện khoán bảo vệ hơn 115.230ha rừng với các mức kinh phí khoán theo quy định của pháp luật.
Việc giao khoán không chỉ giúp nâng cao trách nhiệm của người dân trong công tác bảo vệ rừng mà còn tạo thêm nguồn thu nhập ổn định, góp phần giảm áp lực khai thác rừng trái phép.
Không chỉ dừng lại ở giao khoán, việc hỗ trợ cộng đồng dân cư vùng đệm các khu rừng đặc dụng theo Nghị định 58/2024/NĐ-CP cũng được Thái Nguyên xem là giải pháp quan trọng, mang tính lâu dài.
Với tổng kinh phí hơn 7,2 tỷ đồng, 145 cộng đồng dân cư vùng đệm trong tỉnh đã được hỗ trợ để phát triển sinh kế, nâng cao nhận thức và tăng cường năng lực bảo vệ rừng. Cùng với nguồn lực tài chính, người dân còn được tạo điều kiện tham gia các dự án hỗ trợ sản xuất, các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc cây lâm nghiệp và cây dược liệu dưới tán rừng.
Theo Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Lường Quốc Hải, đơn vị đã triển khai các hợp đồng giao khoán bảo vệ rừng đặc dụng với diện tích hơn 800ha cho cộng đồng thôn, bản, qua đó huy động sự tham gia tích cực của người dân. Các chương trình hỗ trợ phát triển cộng đồng vùng đệm được thực hiện hiệu quả với hơn 900 hộ dân ở 9 thôn, bản được hưởng lợi.
Trong quá trình triển khai, lực lượng kiểm lâm đóng vai trò quan trọng trong đồng hành, hướng dẫn người dân xây dựng và phát triển các mô hình sinh kế phù hợp. Từ việc lựa chọn giống cây, quy trình trồng, chăm sóc đến bảo vệ rừng gắn với phát triển kinh tế, đều có sự hỗ trợ trực tiếp của kiểm lâm địa bàn. Nhờ đó, các mô hình không chỉ bảo đảm hiệu quả kinh tế mà còn tuân thủ các quy định về bảo vệ rừng, góp phần duy trì hệ sinh thái bền vững.
Trong đó, các mô hình phát triển dưới tán rừng đã và đang khẳng định hiệu quả. Người dân được hướng dẫn, hỗ trợ phát triển các mô hình trồng dược liệu với các loài cây khôi nhung tía, trà hoa vàng… Cây khôi nhung tía với giá bán từ 15.000-20.000 đồng/kg lá tươi và 180.000-200.000 đồng/kg lá khô. Đối với trà hoa vàng, từ năm thứ 4 đã có thể thu hoạch lá, với giá bán khoảng 300.000 đồng/kg lá khô…, mang lại nguồn thu ổn định cho người dân.
Tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo các địa phương, đơn vị thời gian tới tăng cường các giải pháp phát triển rừng gắn với sinh kế bền vững cho người dân, khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ rừng thông qua các mô hình giao khoán, chi trả dịch vụ môi trường rừng và phát triển kinh tế dưới tán rừng; hướng tới quản lý rừng bền vững và phát triển du lịch sinh thái.
