Những ngày này, người dân trong làng bánh chưng Thủy Đường, thuộc phường Thủy Nguyên (trước đây là xã Thủy Đường, huyện Thủy Nguyên), thành phố Hải Phòng tất bật chuẩn bị bánh chưng cung ứng cho thị trường.
Những tháng giáp Tết, cả làng nhộn nhịp hơn ngày thường, các cụ già, em nhỏ cặm cụi bên thúng gạo, giá đỗ, lá dong, lạt, thịt lợn… để làm ra những chiếc bánh chưng ngon nhất cho người tiêu dùng.
Làng bánh chưng Thủy Đường nổi tiếng với nghề truyền thống gói bánh chưng đã tồn tại hàng trăm năm. Xưa kia, cả làng đều làm bánh, nhưng đến nay chỉ còn khoảng 20 hộ gia đình tiếp tục gắn bó với nghề.
Những người giữ lửa chủ yếu là các bậc trung niên và cao tuổi, bởi tình yêu và niềm tự hào với nghề cha, ông để lại.
Trong khi đó, lớp trẻ ít theo nghề hơn vì công việc vất vả mà thu nhập không cao. Dẫu vậy, mỗi dịp Tết đến, làng nghề lại rộn ràng, tất bật chuẩn bị đơn hàng để cung cấp bánh chưng cho người dân ở nhiều vùng miền trên cả nước.
Những người có kinh nghiệm lâu năm trong làng cho biết, để có chiếc bánh chưng ngon cần làm cẩn thận từ khâu chọn nguyên liệu, gói đến khi luộc.
Thành phần chủ yếu của bánh chưng là gạo, đỗ, thịt, hạt tiêu, muối, gia vị. Lá gói bánh thường là lá dong, lá chuối được lựa chọn cẩn thận và rửa sạch.
Gạo phải là nếp cái hoa vàng thơm dẻo, đãi sạch, ngâm trong nước khoảng 1 giờ 30 phút. Thịt làm nhân phải là loại thịt ba chỉ vừa nạc vừa mỡ để tạo độ béo ngậy của bánh.
Đỗ xanh phải là loại ngon, đãi sạch vỏ, đồ chín. Bánh chưng được người làng gói chặt tay, vuông thành sắc cạnh, gạo, nhân bánh, đỗ phải được chia theo tỷ lệ thích hợp.
Bánh sau khi gói xong được buộc bằng lạt giang cẩn thận rồi cho vào nồi ninh suốt 12 giờ để bánh dẻo thơm, để được lâu ngày.
Bà Phạm Thị Thơi, làng Thủy Đường, phường Thủy Nguyên, đã nhiều đời gói bánh chưng cho biết, những ngày gần Tết, lượng khách đặt bánh tăng cao so với ngày bình thường gấp nhiều lần.
Chính vì vậy, gia đình bà đã phải huy động thêm người để đáp ứng nhu cầu của khách. Tuy nhiên, bà cũng chỉ dám nhận đơn hàng từ đầu tháng 12 Âm lịch đến 25 tháng Chạp vì sợ không làm kịp.
Bà Thơi cho biết, lượng bánh chưng năm nay có giảm hơn mọi năm do giá nguyên liệu đầu vào tăng cao hơn. Mỗi chiếc bánh chưng trừ chi phí chỉ cho lãi từ 5 -7 nghìn đồng/cái.
Ông Nguyễn Tất Lớ, làng Thủy Đường, phường Thủy Nguyên chia sẻ, tại gia đình ông, nguyên liệu làm bánh chưng phải được lựa chọn cẩn thận, thịt lợn phải lấy phần mông, lấy phần ngon không lấy phần tạp, thịt lợn phải bảo đảm tươi; khi luộc bánh phải đảm bảo đủ thời gian thì bánh mới dẻo và thơm đạt chuẩn như các cụ truyền lại. Tất cả các công đoạn làm bánh phải theo truyền thống.
Người dân Thủy Đường không dùng nước máy, nước giếng khoan hay nước sông để luộc bánh, mà chỉ dùng nước mưa hoặc nước ao làng trong, ngọt. Chính điều này đã tạo hương vị riêng cho bánh chưng nơi đây.
Ông Nguyễn Văn Điệp, chuyên viên Phòng văn hóa phường Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng cho biết, những năm trước đây, cả làng từ người trẻ đến người già đều gói bánh chưng, tuy nhiên hiện nay, chủ yếu là người già và trung niên, số người trẻ còn gắn bó với nghề còn lại rất ít.
Dịp Tết, khách hàng đặt bánh chưng tăng mạnh, chính quyền địa phương đã phối hợp với các cơ quan chức năng tăng cường tuyên truyền, kiểm tra về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Phường xây dựng kế hoạch và thành lập các đoàn kiểm tra về an toàn vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như ký cam kết với các hộ sản xuất bánh chưng.
Dịp Tết năm nay, ngoài lượng khách đặt bánh chưng đi các nơi, một số công ty, doanh nghiệp còn phối hợp với các hộ sản xuất tổ chức các chương trình trải nghiệm làm bánh ngay tại công ty để các công nhân có dịp trải nghiệm nghề truyền thống này.
Giá bánh chưng năm nay cũng cao hơn mọi năm, trung bình từ 80 đến 120 nghìn/cái; nhiều gia đình mỗi ngày cung ứng ra thị trường lên tới hàng nghìn chiếc bánh chưng.
Bánh chưng Thủy Đường không chỉ nổi tiếng trong nước mà còn đem hương vị của Tết cổ truyền quê hương tới cộng đồng người Việt sinh sống tại nước ngoài.
Càng gần Tết, những chiếc bánh chưng Thủy Đường lại tỏa đi khắp nơi. Tiếng thơm bánh chưng Thủy Đường cùng với hương vị đặc trưng khiến người ăn một lần là nhớ mã với hương vị nếp dẻo, đỗ bùi, thịt béo ngậy.
Nghề truyền thống bánh chưng Thủy Đường không chỉ góp phần đưa hương vị Tết cổ truyền đến với mọi nhà, mà còn mang theo tình cảm của người dân nơi đây cho một mùa Xuân mới đầm ấm và hạnh phúc.
