Giữ khoảng cách an toàn trên cao tốc: Nghiêm minh, không máy móc

Từ ngày 27/8, lực lượng Cảnh sát giao thông tăng cường xử lý hành vi không tuân thủ khoảng cách an toàn với xe chạy liền trước trên trục cao tốc Pháp Vân-Cầu Giẽ-Cao Bồ-Mai Sơn-Quốc lộ 45-Nghi Sơn.

Việc xử lý nghiêm hành vi tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn liên hoàn là cần thiết. Tuy nhiên, từ thực tế lưu thông, nhiều lái xe cho rằng để quy định được thực hiện thống nhất, thuyết phục, cần làm rõ tiêu chí xác định vi phạm, xử lý phù hợp các tình huống phát sinh và tiếp tục hoàn thiện hệ thống báo hiệu.

Không thể xem nhẹ những “khoảng trống” an toàn

Theo Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), từ ngày 27/8/2026, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 3 chính thức xử phạt tài xế vi phạm lỗi “không tuân thủ quy định về khoảng cách an toàn với xe chạy liền trước” trên tuyến Pháp Vân - Cầu Giẽ-Cao Bồ-Mai Sơn-Quốc lộ 45-Nghi Sơn.

Đây không phải quy định mới. Thông tư số 38/2024/TT-BGTVT về tốc độ và khoảng cách an toàn, cùng các chế tài tại Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, đã có hiệu lực từ ngày 1/1/2025. Mốc 27/8 là thời điểm lực lượng chức năng chính thức tăng cường xử lý trên trục cao tốc nêu trên.

Trước đó, sáng 26/8, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 3 đã lập biên bản hai lái xe khách 24 chỗ trên cao tốc Mai Sơn-Quốc lộ 45.

Theo Điều 11 Thông tư số 38/2024/TT-BGTVT, trong điều kiện mặt đường khô ráo, không có sương mù, không trơn trượt, địa hình bằng phẳng, đường thẳng và tầm nhìn bảo đảm, xe chạy ở tốc độ 60km/giờ phải giữ khoảng cách tối thiểu 35m; hơn 60 đến 80km/giờ là 55m; hơn 80 đến 100km/giờ là 70m; hơn 100 đến 120km/giờ là 100m. Khi chạy dưới 60km/giờ, người lái phải chủ động giữ khoảng cách phù hợp với mật độ phương tiện và tình hình giao thông. Trong điều kiện bất lợi, khoảng cách phải lớn hơn trị số trên biển báo hoặc trị số quy định.

Theo Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển ô-tô không tuân thủ khoảng cách an toàn trên cao tốc bị phạt từ 4 đến 6 triệu đồng và trừ hai điểm giấy phép lái xe; nếu gây tai nạn, mức phạt từ 20 đến 22 triệu đồng và trừ 10 điểm.

Cục Cảnh sát giao thông cho biết, hơn 30% tổng số vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng trên các tuyến cao tốc xuất phát trực tiếp từ nguyên nhân không bảo đảm khoảng cách an toàn. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay, trên tuyến Pháp Vân-Nghi Sơn xảy ra tám vụ do nguyên nhân này, làm một người chết, 18 người bị thương, 34 ô-tô hư hỏng, thiệt hại tài sản hơn 2 tỷ đồng.

Điển hình, khoảng 12 giờ 10 phút ngày 19/7, tại Km279+500 cao tốc Mai Sơn-Quốc lộ 45, một xe đầu kéo va chạm xe phía trước, sau đó dẫn tới tai nạn liên hoàn, làm 11 ô-tô hư hỏng, hai người bị thương nặng, thiệt hại khoảng 650 triệu đồng. Nguyên nhân bước đầu được xác định do người điều khiển xe đầu kéo không giữ khoảng cách an toàn.

Ở tốc độ cao, khoảng cách không chỉ là con số tính bằng mét mà còn là quỹ thời gian để người lái phản ứng, xử lý nguy cơ. Cục Cảnh sát giao thông phân tích, xe chạy 100km/giờ di chuyển khoảng 28m mỗi giây. Tuy nhiên, trong tuyên truyền cần phân biệt rõ thí dụ minh họa về khoảng trống an toàn với ngưỡng pháp lý cụ thể. Theo Thông tư số 38, xe chạy đúng 100km/giờ thuộc nhóm hơn 80 đến 100km/giờ, khoảng cách tối thiểu là 70m; mức 100m áp dụng khi tốc độ hơn 100 đến 120km/giờ.

Thực thi nghiêm minh gắn với thực tiễn giao thông

Phản hồi của nhiều lái xe cho thấy, phần lớn không phủ nhận sự cần thiết phải giữ khoảng cách an toàn. Điều họ băn khoăn là cách áp dụng trong dòng giao thông luôn biến động, với nhiều tình huống phát sinh trong quá trình lưu thông.

Anh Nguyễn Trí Dũng, thường xuyên di chuyển trên tuyến cao tốc Hà Nội-Thanh Hóa, cho biết, trong thực tế không ít lần xe đang giữ khoảng cách thì phương tiện khác chuyển làn, chen vào khoảng trống phía trước hoặc xe đi trước bất ngờ giảm tốc. Khi đó, lái xe phải chủ động giảm tốc để tạo lại khoảng cách an toàn. Theo anh Dũng, với những xe không có hệ thống hỗ trợ, việc ước lượng chính xác các mốc 35m, 55m, 70m hay 100m trong lúc đang lưu thông cũng không dễ.

Bạn đọc Trần Long Giang cho rằng, việc giữ khoảng cách cần trở thành thói quen của người lái, chứ không chỉ nhằm tránh bị xử phạt. Tuy nhiên, trong những thời điểm mật độ phương tiện cao, việc xe khác liên tục chuyển làn, chen vào khoảng trống phía trước khiến người đang giữ đúng khoảng cách cũng phải thường xuyên giảm tốc để bảo đảm an toàn.

Cục Cảnh sát giao thông trước đó cũng đã làm rõ, khi mật độ phương tiện tăng cao hoặc ùn tắc khiến tốc độ xuống dưới 60km/giờ, không áp dụng các mức 35m, 55m, 70m hay 100m; người điều khiển phải chủ động duy trì khoảng cách phù hợp tình hình thực tế. Quy định này cũng phù hợp Điều 11 Thông tư số 38/2024/TT-BGTVT đối với phương tiện chạy dưới 60km/giờ.

Trao đổi với phóng viên, Thượng tá Nguyễn Mạnh Thắng, Đội trưởng Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 3, cho biết, việc tăng cường xử lý không nhằm áp dụng máy móc với mọi trường hợp khoảng cách giữa hai xe bị thu hẹp. Lực lượng chức năng tập trung phát hiện, xử lý những trường hợp cố tình bám đuôi, duy trì khoảng cách không bảo đảm an toàn, tiềm ẩn nguy cơ va chạm, tai nạn.

Theo Thượng tá Nguyễn Mạnh Thắng, giao thông trên cao tốc luôn phát sinh các tình huống chuyển làn, nhập dòng hoặc phương tiện khác đi vào khoảng trống phía trước; việc xác định vi phạm phải căn cứ diễn biến thực tế, thay vì chỉ nhìn vào một thời điểm khoảng cách bị thu hẹp.

Trao đổi với phóng viên, luật sư Nguyễn An Bình cho rằng: “Cần phân biệt trường hợp người lái chủ động bám sát xe phía trước dù có điều kiện giữ khoảng cách với tình huống khoảng cách bị thu hẹp trong thời gian ngắn do phương tiện khác chuyển làn, nhập dòng. Việc xác định đúng hành vi vi phạm vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa tránh áp dụng máy móc trong những tình huống giao thông cụ thể”.

Về phương tiện phát hiện vi phạm, Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định số 61/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định danh mục phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ được sử dụng để phát hiện vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, trong đó có “phương tiện đo khoảng cách giữa hai phương tiện giao thông đang chạy”.

Khi sử dụng thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để xác định lỗi không giữ khoảng cách, điều người dân quan tâm là chứng cứ phải phản ánh được diễn biến của phương tiện trong từng tình huống cụ thể, nhất là khi có xe khác chuyển làn hoặc nhập vào khoảng trống phía trước. Việc làm rõ căn cứ xác định vi phạm không chỉ giúp người điều khiển phương tiện hiểu vì sao mình bị xử lý, mà còn hạn chế những tranh luận có thể phát sinh trong quá trình thực thi, luật sư Bình phân tích.

Tăng cảnh báo, hỗ trợ người lái chủ động phòng ngừa

Ghi nhận thực tế ngày 26/8 trên cao tốc Cầu Giẽ-Ninh Bình cho thấy, tại một số đoạn tuyến đã bố trí biển “Giữ khoảng cách an toàn - Safe stopping distance”, đi kèm các mốc 0m, 50m, 100m… giúp người điều khiển phương tiện có thêm căn cứ trực quan để ước lượng khoảng cách với xe phía trước.

Thượng tá Nguyễn Mạnh Thắng, Đội trưởng Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 3, cho biết, cùng với kiểm tra, xử lý vi phạm, tại những đoạn tuyến, vị trí có nguy cơ cao hoặc thường xảy ra tai nạn giao thông, lực lượng chức năng sẽ tăng cường cảnh báo để người lái chủ động nhận biết, điều chỉnh tốc độ và giữ khoảng cách phù hợp.

Cách tổ chức thực hiện này cho thấy, xử phạt không phải là biện pháp duy nhất. Trên cao tốc, nơi tốc độ phương tiện lớn và hậu quả của một va chạm có thể nhanh chóng phát triển thành tai nạn liên hoàn, việc nhận diện sớm nguy cơ, cảnh báo tại các vị trí cần thiết và hướng dẫn người lái chủ động phòng tránh có ý nghĩa không kém việc xử lý hành vi vi phạm.

Quan trọng hơn, mục tiêu của việc tăng cường kiểm soát khoảng cách an toàn cần hướng tới hình thành thói quen lái xe an toàn, thay vì chỉ làm cho người điều khiển phương tiện quan tâm đến mức phạt. Khi người lái nhận thức được rằng khoảng trống phía trước chính là quỹ thời gian để xử lý tình huống, việc giữ khoảng cách sẽ trở thành yêu cầu tự thân trong quá trình tham gia giao thông.

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ xác định mọi hành vi vi phạm phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử lý nghiêm minh; đồng thời, hoạt động bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ phải công khai, minh bạch và thuận lợi cho người dân. Hai yêu cầu này cần được thực hiện đồng thời.

Bởi vậy, xử lý nghiêm những trường hợp cố tình bám đuôi, không bảo đảm khoảng cách an toàn là cần thiết; nhưng cùng với chế tài phải là tuyên truyền, cảnh báo và tổ chức giao thông phù hợp để người dân có điều kiện chủ động phòng tránh nguy cơ.

Thực thi nghiêm minh nhưng không máy móc, lấy phòng ngừa tai nạn và bảo vệ tính mạng người tham gia giao thông làm mục tiêu cao nhất, cũng là cách để quy định nhận được sự đồng thuận và đi vào thực tiễn một cách bền vững.