Sáu tháng đầu năm 2026, kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, năng lượng, chi phí logistics đã tạo áp lực lên mặt bằng giá cả thế giới, trong đó có Việt Nam. Điểm tích cực là từ tháng 5, mặt bằng giá trong nước đã có xu hướng tăng chậm lại, nguồn cung hàng hóa dồi dào, không xảy ra thiếu hàng, tăng giá đột biến.
Lạm phát tiệm cận mục tiêu
Bộ Tài chính cho biết, bình quân sáu tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 4,38% so với cùng kỳ năm trước, lạm phát cơ bản tăng 4,12%. Áp lực tăng giá chủ yếu đến từ nhóm nhiên liệu do tác động của xung đột tại Trung Đông với mức tăng bình quân khoảng 19,13%, tác động làm tăng khoảng 1,35 điểm phần trăm CPI bình quân.
Đáng lưu ý, công tác điều hành giá những tháng đầu năm đã có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các giải pháp bảo đảm cân đối cung cầu hàng hóa. Nhờ đó, giá xăng dầu trong nước duy trì ở mức thấp hơn khoảng 10-15% so với các nước trong khu vực; giá điện cũng được giữ ổn định.
Theo Cục Thống kê, diễn biến lạm phát sáu tháng đầu năm chủ yếu chịu tác động của nhiều yếu tố đan xen. Việc điều hành linh hoạt giá xăng dầu và nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào đã góp phần hạn chế áp lực tăng giá. Ngược lại, việc tăng giá một số mặt hàng như điện sinh hoạt, vật liệu xây dựng, nhà ở, dịch vụ tiêu dùng do chi phí đầu vào tăng và nhu cầu tiêu dùng phục hồi đã gây áp lực lên lạm phát.
Bộ Tài chính cũng nhận định lạm phát bình quân sáu tháng đầu năm đã tiệm cận mục tiêu đề ra. Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam nhận định, nửa đầu năm, CPI vẫn trong tầm kiểm soát nhưng lạm phát cơ bản tăng khá sát với CPI bình quân cho thấy áp lực giá không chỉ đến từ những yếu tố có tính thời điểm như xăng dầu, lương thực, thực phẩm mà đã lan sang nhiều hàng hóa dịch vụ vốn có tính ổn định và áp lực lạm phát đã trở nên phức tạp hơn.
Khi lạm phát cơ bản tăng cao, dư địa điều hành chính sách tài khóa, tiền tệ sẽ bị thu hẹp. Nếu nới lỏng tài khóa, tiền tệ quá mạnh để phục vụ mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng sẽ có thể khiến áp lực giá tăng nhanh. Ngược lại, nếu thắt chặt quá mức để chống lạm phát có thể khiến doanh nghiệp thiếu vốn, cầu tiêu dùng suy giảm, ảnh hưởng đà tăng trưởng kinh tế.
“Khi lạm phát cơ bản tăng cao, dư địa điều hành chính sách tài khóa, tiền tệ sẽ bị thu hẹp. Nếu nới lỏng tài khóa, tiền tệ quá mạnh để phục vụ mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng sẽ có thể khiến áp lực giá tăng nhanh. Ngược lại, nếu thắt chặt quá mức để chống lạm phát có thể khiến doanh nghiệp thiếu vốn, cầu tiêu dùng suy giảm, ảnh hưởng đà tăng trưởng kinh tế”, ông Long phân tích.
Tại Diễn đàn thường niên về diễn biến thị trường, giá cả Việt Nam năm 2026, bà Phan Thị Thu Hoài, Viện Kinh tế-Tài chính nêu quan điểm: Bản chất lạm phát ở Việt Nam hiện đã thay đổi, không chỉ chịu sức ép từ bên ngoài mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố như giá năng lượng, tỷ giá, chi phí logistics, lương thực, chính sách tiền tệ và kỳ vọng của thị trường. Do đó, điều hành giá không thể chỉ dựa vào một công cụ mà cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, chủ động dự báo diễn biến thị trường...
Sức ép gia tăng về cuối năm
Vừa thúc đẩy tăng trưởng 2 con số trong những tháng cuối năm, vừa kiềm chế lạm phát cả năm tăng khoảng 4,5% là mục tiêu kép đầy thách thức, nhất là trong bối cảnh giá năng lượng, nguyên vật liệu, cước vận tải và tỷ giá còn nhiều biến động, cùng với rủi ro từ xung đột địa chính trị thế giới; trong khi nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn.
Theo các chuyên gia kinh tế, việc điều chỉnh tiền lương từ tháng 7/2026; chính sách giảm thuế đối với một số mặt hàng xăng dầu hết hiệu lực sau ngày 30/9; mục tiêu tăng trưởng cao kéo theo nhu cầu lớn hơn về tiêu dùng điện, nguyên liệu sản xuất, vật tư; đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và nhất là lộ trình tăng giá các hàng hóa, dịch vụ công-tất cả sẽ gây sức ép gia tăng lạm phát nửa cuối năm. Điều này đòi hỏi điều hành giá linh hoạt, không được chủ quan và luôn sẵn sàng các kịch bản ứng phó, đặc biệt là điều hành các mặt hàng do Nhà nước quản lý cần tiếp tục được phối hợp chặt chẽ về thời điểm và liều lượng để không cộng hưởng làm tăng kỳ vọng lạm phát.
Theo Tiến sĩ Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính-Tiền tệ quốc gia, bên cạnh những thách thức đang đặt ra, mục tiêu kiểm soát lạm phát cả năm vẫn có thể đạt được nhờ nhiều yếu tố thuận lợi: Áp lực từ bên ngoài đang có xu hướng giảm khi căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt; giá năng lượng ổn định hơn và kéo theo giá nhiều loại hàng hóa trên thế giới giảm biến động. Ở trong nước, nguồn cung hàng thiết yếu vẫn được bảo đảm, hạn chế nguy cơ tăng giá đột biến. Nhiều dự báo cho thấy kịch bản kiểm soát lạm phát thành công dưới 4,5% vẫn có thể đạt được nếu có yếu tố hỗ trợ từ bên ngoài là giá dầu tiếp tục giảm. Cùng với đó, chính sách hỗ trợ thuế đối với mặt hàng xăng dầu trong nước được tiếp tục kéo dài đến hết năm; giá điện chưa điều chỉnh, giá dịch vụ y tế và tỷ giá được giữ ổn định.
Cập nhật kịch bản điều hành mới, Bộ Tài chính cho biết, để kiểm soát lạm phát theo mục tiêu CPI cả năm tăng 4,5%, CPI bình quân mỗi tháng chỉ còn dư địa tăng khoảng 0,05% so với tháng trước. Một chỉ số đầu vào quan trọng khác là giá nhiên liệu bình quân cả năm tăng khoảng 11,85%, đồng thời chưa điều chỉnh tăng giá các mặt hàng thiết yếu như điện, dịch vụ y tế, giáo dục theo lộ trình. Cục Thống kê cho rằng, những tháng cuối năm cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến lạm phát, tỷ giá, lãi suất và thị trường tài chính để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn hệ thống.
