Trần Trọng Nghĩa, cháu nội của Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân Trần Văn Lai (Mai Hồng Quế) là một người trẻ say mê tìm tòi, nghiên cứu về văn hóa xưa. Khi chọn chủ đề “Nguơn đán Nam Bộ-Tiếp cổ hòa kim”, anh Nghĩa muốn nối liền dòng chảy lịch sử với hiện tại. Anh Nghĩa mời nhiều đơn vị chuyên môn, các nhóm bạn trẻ yêu văn hóa xưa tại Thành phố Hồ Chí Minh cùng chung tay vẽ nên bức tranh Tết Nam Bộ xưa.
Chuỗi hoạt động được tổ chức tại quán Cà-phê Đỗ Phủ-Cơm tấm Đại Hàn, di sản của lực lượng Biệt động Sài Gòn-Gia Định, tọa lạc tại số 113A Đặng Dung, phường Tân Định. Nơi đây từng là một trạm giao liên bí mật của lực lượng biệt động, nằm ngay trong lòng địch, với hai căn hầm nổi và hai hộp thư bí mật, được ngụy trang khéo léo dưới hình thức quán cà-phê và quán cơm tấm phục vụ binh lính Đại Hàn thời bấy giờ. “Tôi mong chuỗi sự kiện này có thể trở thành cuốn cẩm nang giúp bạn trẻ hiểu rõ hơn và tương tác sâu hơn với Tết cổ truyền, nhất là văn hóa Tết của người Nam Bộ”, anh Nghĩa phấn khởi cho hay.
Chuỗi sự kiện gồm triển lãm, tọa đàm và hoạt động hướng dẫn làm bánh, chuẩn bị mâm trái cây hay tìm hiểu sâu hơn về văn hóa Tết xưa. Trong đó, triển lãm “Nguơn xuân tương hội” kể cho người trẻ nghe những câu chuyện lịch sử gắn liền với lực lượng Biệt động Sài Gòn. Nhiều bạn trẻ ngạc nhiên khi ngay giữa phố lại có một ngôi nhà vẫn giữ nguyên màu hoài niệm với những vật dụng cũ, không gian trưng bày các bộ sưu tập gốm xưa và những bàn thờ truyền thống theo nếp sinh hoạt bao đời của người Nam Bộ.
Tọa đàm “Nguơn đán Nam Bộ” mở ra hành trình khám phá giàu cảm xúc khi hội đủ bốn yếu tố “Sử-Văn-Thực-Nghệ”, những nét chính tạo nên một cái Tết đong đầy. Anh Nghĩa đảm trách phần “Sử”, kể cho khách nghe về lịch sử Biệt động Sài Gòn, những di tích trên mảnh đất Sài Gòn - di sản của thời kỳ cách mạng, kháng chiến. Anh say sưa nói về ký ức chiến khu nằm dưới từng viên gạch của đô thành Sài Gòn, những căn hầm bí mật, những huyền thoại đô thị, những trang sử hào hùng mà ông nội anh cùng các đồng đội đã tạo nên bằng sự hy sinh, lòng dũng cảm. Khách tham gia sự kiện phần lớn là người trẻ, họ say sưa lắng nghe câu chuyện, chăm chú dõi theo khi anh Nghĩa giới thiệu từng bức ảnh, hiện vật tại không gian trưng bày. Cả người kể lẫn người nghe đều xúc động.
Ở phần “Văn”, Tiến sĩ Đoàn Thành Lộc, nhà nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa Á Đông nói về văn hóa, phong tục, tín ngưỡng, nghi lễ thờ cúng của người Nam Bộ. Ông chọn lối kể và cách hướng dẫn gần gũi, dí dỏm để người trẻ hiểu rõ và thấy rằng việc nương theo nếp xưa hay chọn mâm ngũ quả ngày Tết, bày biện bàn thờ, bàn cúng giao thừa sao cho đúng thật ra không quá phức tạp. Miễn là người trẻ thích làm sẽ luôn được “cầm tay chỉ việc”. Ông còn khéo léo giải mã những giá trị đời sống tinh thần, từ cách cúng ông bà, dựng bàn thờ, đến phong tục tập quán của nếp nhà, nếp Tết miền nam được gìn giữ bao đời.
Là người đảm trách phần “Thực”, chị Nguyễn Minh Nguyệt, nhà sáng lập lò bánh quê “Cổ nghệ nguyệt niên” mang đến cho bạn trẻ nhiều câu chuyện thú vị về các loại bánh trái thường xuất hiện trong ngày Tết cổ truyền. Vì thương nhớ kỷ niệm mà ông bà trao tặng, nhiều năm qua, chị Nguyệt tìm cách giữ gìn những công thức làm bánh bình dị nhưng đậm vị quê nhà rồi gói ghém, gửi lại cho người cùng sở thích. Trong bộ áo dài truyền thống, chị Nguyệt ngồi trên tấm chiếu hoa, tay thoăn thoắt cắt lá, chuẩn bị bột và nguyên liệu, hướng dẫn bạn trẻ cách làm bánh Tết, xếp lá dừa.
Tại một góc của sự kiện, chị Nguyệt cùng cộng sự bày biện nhiều loại bánh trái quen thuộc trong dịp Tết xưa mời khách thưởng thức. Cạnh bên là không gian trưng bày những con vật bé xíu, đẹp mắt được xếp từ lá dừa. Ở đây, khách sẽ sử dụng đa giác quan để chậm rãi nghe, nhìn, chạm, trải nghiệm, tạo ra sản phẩm và thưởng thức cùng nhau giữa không gian ngập sắc xuân. “Không dễ để bạn trẻ thời hiện đại có cảm giác được quây quần bên gia đình những ngày giáp Tết, khi tất cả mọi người cùng làm chung một việc, kể chuyện cho nhau nghe bao chuyện đã qua. Vậy nên, tôi muốn các bạn đến đây, ngồi cạnh nhau, học làm những món ngon ngày Tết. Khi thật sự yêu thích, họ sẽ tìm cách giữ gìn”, chị Nguyệt chia sẻ.
Phần “Nghệ” khiến không gian trở nên sống động với tiếng đờn, câu ca, nhịp trống rộn ràng trong những mùa hội làng, ngày Tết miền nam. Đó là đờn ca tài tử, hát bội, cải lương - các hình thức diễn xướng dân gian sinh ra từ lao động, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng, do Nghệ nhân Ưu tú Phương Hậu cùng Ban đờn ca Tài tử phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện. Cùng bạn bè đến trải nghiệm sự kiện, Nguyễn Cảnh Hân Nhi (sinh viên Trường đại học RMIT) cho biết: Bản thân đã có góc nhìn sâu sắc hơn về ngày Tết cổ truyền của dân tộc. Nếu trước đây, những ngày giáp Tết, Nhi chỉ biết phụ các việc “không tên” trong gia đình khi ba mẹ yêu cầu mà chẳng biết ý nghĩa của chúng. Giờ đây, khi đã hiểu rõ hơn về các công đoạn chuẩn bị ngày Tết, Nhi thấy quý hơn những phút giây sum vầy, sửa soạn đón xuân sang.
