Những người thầy tâm huyết
Mặc dù chuẩn bị bước vào năm học 2025-2026 nhưng tại chùa Cà Nhung, xã Định Hòa vẫn vang vọng tiếng dạy và học chữ Khmer. Khoảng 70 học sinh được nghỉ hè ở các trường tiểu học, trung học cơ sở về đây học tập. Đại đức Danh Dô, Phó Trụ trì chùa Cà Nhung, người trực tiếp giảng dạy cho biết, cứ mỗi hè, các em về chùa học đánh vần, viết chữ Khmer theo sự hướng dẫn của các vị sư.
"Chúng tôi dạy đọc, viết, giao tiếp bằng tiếng Khmer để truyền đạt ngôn ngữ của dân tộc, lưu giữ văn hóa dân tộc. Cụ thể, chúng tôi lồng ghép những bài giảng về đạo làm con, lễ nghĩa trong gia đình và quy tắc ứng xử như chào bằng việc chắp hai tay trước ngực, biết vâng lời người lớn tuổi, kính trọng ông bà, cha mẹ", Đại đức Danh Dô chia sẻ.
Thầy Danh Sầm Bách (47 tuổi), giáo viên Trường tiểu học Nam Thái 2, xã Đông Thái có nhiều năm dạy chữ Khmer tại chùa Thứ Ba, xã An Biên. Thầy Bách thường xuyên tham gia tập huấn, tìm hiểu phương pháp dạy để giúp các em tiếp cận chữ viết, tiếng nói Khmer một cách hiệu quả và nhanh nhất. Mặc dù là giáo viên thể dục, nhưng từ năm 1999, thầy Bách tình nguyện dạy chữ Khmer tại chùa Thứ Ba vào mỗi dịp hè. “Thầy dạy rất tận tình, nắn em từng nét chữ. Nhờ thầy, em mới hiểu và yêu tiếng nói của dân tộc mình hơn”, em Danh Thanh Huy, khu phố 4, xã An Biên chia sẻ.
Thầy Bách vận động người dân, phật tử trên địa bàn cho con em đến lớp học vào dịp hè, sẵn sàng đưa đón một số em không có phương tiện đến chùa để học. “Cha mẹ em đi làm thuê nên thầy Bách đến đưa, rước nên em được đi học cùng các bạn. Thầy còn tận tình hướng dẫn giúp em học tốt chữ và tiếng nói Khmer”, em Thị Phương Nga, khu phố 4, xã An Biên bộc bạch.
Hè năm nào cũng vậy, ông Danh Nghe (62 tuổi) đều phối hợp chùa Cỏ Khía cũ ở ấp Hòa Lễ, xã Định Hòa vận động, duy trì lớp học chữ Khmer gồm khoảng 20 em. “Hằng năm, sau khi sắp kết thúc năm học ở trường, tôi và nhà chùa kiểm tra lại phòng, bàn ghế, sách vở chuẩn bị dạy chữ Khmer. Mặc dù đây là thời điểm mưa nhiều, nhưng năm nào cũng có cha mẹ gửi các em đến học. Đó là sự động viên để tôi dạy 25 năm qua”, ông Nghe bày tỏ.
Cách nay gần 50 năm, ông Nghe được cha mẹ cho vào chùa Thứ Năm ở xã Đông Thái để tu và học chữ Khmer. Nhờ vậy, ông thông thạo đọc và viết chữ Khmer, có thể dạy các phép tính bằng chữ Khmer từ lớp 1 đến lớp 5.
Giữ gìn bản sắc dân tộc
Tại chùa Cỏ Khía cũ, hơn 20 học sinh (từ lớp 1 đến lớp 5) đến học từ khoảng 8 giờ sáng. Trong căn phòng nhỏ, đơn sơ, các em ngoan ngoãn, chăm chỉ đọc, viết, làm phép tính theo hướng dẫn của ông Nghe. Giữa giờ học, các em vui chơi, tìm hiểu bản sắc văn hóa dân tộc mình trên những hoa văn, kiến trúc. “Các trường học không có chương trình dạy chữ Khmer. Phật tử gửi con em mình đến đây học chữ Khmer để biết đọc và viết chữ Khmer là muốn giữ cái hồn cốt, bản sắc của dân tộc mình”, Trụ trì chùa Cỏ Khía cũ Danh Ên cho biết.
Những ngày qua, trời mưa nhưng tại chùa Thứ Ba vẫn có nhiều em đến học. Hằng năm, ngôi chùa mở từ 10-15 lớp học chữ Khmer cho khoảng 400 học sinh là đồng bào dân tộc Khmer và duy trì truyền thống này hơn 30 năm qua. Ngoài điểm chính tại chùa, còn có các điểm phụ tại ấp, khu phố đông đồng bào Khmer, với hơn 10 người tham gia hỗ trợ giảng dạy. Theo Đại đức Danh Song, Phó Trụ trì chùa Thứ Ba, bên cạnh tu học, chùa đã thường xuyên phối hợp các thầy giáo người Khmer tổ chức dạy chữ Khmer để truyền đạt văn hóa tôn sư trọng đạo, tinh thần hiếu đạo, sự lễ phép… “Các em không chỉ được các thầy, như thầy Danh Sầm Bách dạy cách viết từng con chữ mà còn lồng ghép những câu chuyện dân gian, truyền thuyết, phong tục, lễ nghi của người Khmer, giúp các em thấm dần tình yêu với tiếng nói và bản sắc văn hóa của dân tộc mình”, Đại đức Danh Song cho biết.
Chùa Cà Nhung duy trì dạy chữ Khmer cả trăm năm qua. Trước đây, lớp học thu hút hơn 300 học viên, nay chỉ còn vài chục em theo học. Theo Đại đức Danh Thuyền, Phó Trụ trì chùa Cà Nhung, nhịp sống hiện đại khiến việc duy trì truyền dạy ngôn ngữ Khmer gặp khó khăn, nhiều gia đình ưu tiên mưu sinh hơn là cho con em học chữ Khmer như trước. “Nhân dịp lễ hội, cúng dường, nhà chùa vận động phụ huynh đưa con em đến lớp; vận động nhà hảo tâm hỗ trợ tặng tập, viết cho học sinh. Từ những lớp học này, đến nay nhiều em ra ngoài xã hội làm tốt ở những nơi cần thông dịch tiếng Khmer, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ...”, Đại đức Danh Thuyền cho biết.
An Giang sau sáp nhập là tỉnh có đông đồng bào dân tộc Khmer. Đồng bào Khmer luôn ý thức giữ gìn ngôn ngữ, điệu múa và tiếng dân tộc mình thông qua các lễ hội truyền thống, Tết cổ truyền… “Bên cạnh tiếng Việt phổ thông, tôi cho con học chữ Khmer vào dịp hè. Biết tiếng mẹ đẻ, thế hệ sau sẽ lưu truyền, phát huy nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc”, ông Danh Diễn, ấp Hòa Hớn, xã Định Hòa cho biết.
