Những gốc mai vàng, bonsai được chăm sóc, uốn tỉa, tạo dáng kỳ công hay các linh vật 12 con giáp sống động được các nghệ nhân lặng lẽ chăm chút hằng ngày, trở thành các tác phẩm nghệ thuật khiến nhiều người trầm trồ, thán phục trước khả năng sáng tạo...
Những nghệ nhân kiên trì tạo dáng cây cảnh
Tại ấp Phú Hội, xã Vĩnh Thành, ông Trần Văn Thanh, Chủ nhiệm Hội quán Mai vàng-bonsai Cái Mơn là một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào sinh vật cảnh địa phương. Gắn bó hơn 30 năm với nghề, ông Thanh không chỉ là nghệ nhân giàu kinh nghiệm mà còn là người kết nối, dẫn dắt cộng đồng người làm mai vàng và bonsai trong vùng.
Hội quán Mai vàng-bonsai Cái Mơn hiện có 43 hội viên, trong đó 42 hội viên là nghệ nhân sinh vật cảnh. Mỗi hội viên sở hữu từ 150-800 sản phẩm mai tàng và bonsai ghép, với hơn 70 giống mai khác nhau như tứ quý, cúc hoa hồng, cúc quý phi, cúc hoàng hậu, huỳnh tỷ, giảo Thủ Đức...
Đáng chú ý là giống mai mới “siêu Bình Lợi” đang được thị trường ưa chuộng nhờ hoa lớn, đường kính khoảng 7 cm, cánh tròn đều, màu vàng tươi và thời gian lưu hoa lâu.
Không dừng lại ở việc nhân giống, ông Trần Văn Thanh dành nhiều tâm huyết sáng tạo thế dáng mai và bonsai mang đậm triết lý phương Đông. Các thế trực quân tử, trực huyền châm, trực tùng thập được ông lựa chọn nhằm tượng trưng, tôn vinh phẩm chất ngay thẳng, kiên cường, hài hòa của con người.
Những cây mai tàng được tạo tán dày, nhánh nhiều để hoa nở rộ mỗi dịp Tết, đồng thời được tạo dáng hình thông, tàng đào hay phễu lật ngửa, vừa mang tính thẩm mỹ vừa có giá trị phong thủy...
Ông Thanh chia sẻ: “Ở lĩnh vực bonsai, nghệ nhân đặc biệt chú trọng bộ rễ, yếu tố được xem là “linh hồn” của tác phẩm. Từ những rễ cây nhỏ, nghệ nhân phải uốn nắn, chăm sóc suốt vài năm để hình thành các bộ rễ mang dáng thú hoặc hình người một cách tự nhiên. Hiện khu vườn của Hội quán có khoảng 40 cây bonsai với bộ rễ hình kỳ lân, rùa, voi hay gốc cổ thụ”.
Theo ông Thanh, thị trường tiêu thụ mai vàng hiện chủ yếu ở miền bắc, chiếm khoảng 70%, phần còn lại là khách hàng miền nam. Mỗi năm, hàng trăm cây mai và bonsai từ Vĩnh Long được đưa đi hàng nghìn cây số để phục vụ nhu cầu chơi kiểng dịp Tết của người dân.
Ông Nguyễn Văn Nên, một khách hàng lâu năm ở đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang), chia sẻ: “Nhiều năm nay, tôi đều đặt mua mai cảnh của ông Trần Văn Thanh. Tôi thích nhất là mai tàng dáng trực, nhiều bông, lâu rụng cánh. Bonsai của ông cũng rất đẹp, đặc biệt là bộ rễ tạo hình lạ mắt”.
Nghệ nhân Nguyễn Thanh Hùng, ấp Trung Hiệp, xã Hưng Khánh Trung, là người dành trọn tâm huyết cho nghệ thuật bonsai. Với hơn 20 năm kinh nghiệm, ông hiện sở hữu khoảng 20.000 sản phẩm bonsai mai vàng trên diện tích 10.000 m²; sản phẩm của ông đã được công nhận OCOP 3 sao.
Ông Hùng cho hay: “Một tác phẩm bonsai đạt giá trị cao phải hội tụ đủ bốn yếu tố: rễ, thân, cành và hoa. Trong đó, bộ rễ giữ vai trò quan trọng hàng đầu, không chỉ giúp cây hút dinh dưỡng mà còn tạo nên vẻ vững chãi, cổ kính. Rễ bonsai thường được tạo hình lộ thiên, xòe rộng, gân guốc, đôi khi mô phỏng hình 12 con giáp hay hình người, đòi hỏi kỹ thuật cao và thời gian dài chăm sóc. Thân cây phải khỏe, uốn lượn tự nhiên theo các dáng thế truyền thống; cành phân bố hài hòa, tuân thủ quy luật nghệ thuật; hoa phải nở đúng dịp, nhất là Tết Nguyên đán. Từ mai vàng, hoa giấy, linh sam đến lộc vừng, mộc hương..., mỗi loài cây đều mang ý nghĩa thẩm mỹ và phong thủy riêng”.
Theo thống kê, trên địa bàn huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre (cũ) nay là một xã, thuộc tỉnh Vĩnh Long có hơn 6.000 hộ chuyên trồng hoa, cây cảnh, với 2.500 hội viên Hội sinh vật cảnh gồm khoảng 700 nghệ nhân cấp tỉnh và bảy nghệ nhân cấp quốc gia. Làng nghề có nhiều nghệ nhân chuyên làm sản phẩm cây cảnh hình thú từ các loại cây như si, quất, mẫu đơn... rất đẹp mắt và được xem là sản phẩm “độc quyền” dịp Tết của người dân nơi đây.
Nắm bắt kịp thời nhu cầu thị trường
Một hướng đi độc đáo khác là nghệ thuật bonsai bông giấy của nghệ nhân Hà Văn Khị (68 tuổi, xã Phước Mỹ Trung) chuyên sử dụng bông giấy Mỹ làm gốc ghép nhờ thân và rễ phát triển mạnh, dễ tạo hình. Nhiều bộ rễ bông giấy được ông tạo dáng rất đẹp, nâng cao giá trị nghệ thuật của tác phẩm.
Hiện ông Khị trồng khoảng 1.200 cây bông giấy Mỹ trên diện tích 2.000 m², mỗi năm bán ra khoảng 200 bộ rễ với giá từ 3-15 triệu đồng. Sản phẩm được thương lái trong và ngoài tỉnh, nhất là miền bắc, đặt mua từ sớm. Ông đang nhân rộng giống bông giấy Cẩm Thạch tím tuyết nhờ thời gian trổ hoa dài, phù hợp nhu cầu thị trường.
Nghệ nhân Nguyễn Văn Công (ông Năm Công, xã Hưng Khánh Trung) là người nổi danh với nghề tạo hình thú, đặc biệt là rồng qua gần 50 năm nghiên cứu, sáng tạo các linh vật từ cây sanh, cây si.
Từ năm 2000 đến nay, mỗi năm ông Năm Công cung ứng khoảng 200 sản phẩm kiểng thú lớn nhỏ, có tác phẩm dài đến 55m. Năm 2013, các tác phẩm rồng của ông được xuất khẩu sang Singapore, Australia, Campuchia theo đơn đặt hàng. Để bảo đảm chất lượng, ông trực tiếp sang nước bạn lắp ráp và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc.
Bên cạnh tạo dáng cây hình con rồng, ông còn sản xuất đủ 12 con giáp, nhà mát, lộc bình, cá hóa rồng... Nhiều tác phẩm được trao giải thưởng cao, xác lập kỷ lục quốc gia và được báo chí trong nước, quốc tế giới thiệu.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân nhận định, các nghệ nhân sinh vật cảnh đã góp phần quan trọng tạo nên thương hiệu cây kiểng địa phương. Sản phẩm không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn thể hiện bản sắc văn hóa, tinh thần lao động sáng tạo của người dân Vĩnh Long.
Hiện, nhiều sản phẩm mai vàng, bonsai của tỉnh đã đạt OCOP 3 sao. Với đà phát triển này, cùng sự tâm huyết và sáng tạo của đội ngũ nghệ nhân, sinh vật cảnh Vĩnh Long được kỳ vọng sẽ tiếp tục được nâng tầm, hướng tới các sản phẩm OCOP 4 sao, 5 sao, vươn xa hơn thị trường trong nước và quốc tế.
