Khoảng năm 1990, một số thương lái từ Thành phố Hồ Chí Minh về ấp Thanh Bắc, xã Nhuận Phú Tân, để đặt người dân may quả bóng đá bằng da để cung ứng cho thị trường. Từ những đơn hàng nhỏ lẻ ban đầu, nghề này dần lan tỏa, trở thành sinh kế cho hàng trăm hộ dân.
Bí thư kiêm Trưởng ấp Thanh Bắc Dương Văn Mãi cho biết: “Ấp Thanh Bắc được xem là “chiếc nôi” của nghề may bóng da phục vụ các môn thể thao như: Bóng đá, bóng chuyền. Giai đoạn từ năm 2002-2004 được xem là thời kỳ hưng thịnh nhất, khi số hộ tham gia tăng nhanh, nghề lan rộng ra nhiều xã trong huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre (cũ). Tuy nhiên, trước tác động của cơ chế thị trường và sự cạnh tranh từ sản phẩm công nghiệp, nghề may bóng da dần thu hẹp quy mô, hiện chủ yếu còn tập trung ở xã Nhuận Phú Tân và Tân Thành Bình”.
Dù không còn ở thời kỳ hoàng kim, nghề may bóng da vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống nhiều gia đình nông thôn. Đây là nghề phụ, tận dụng thời gian nhàn rỗi, không đòi hỏi vốn lớn, máy móc phức tạp, nhưng tạo nguồn thu nhập ổn định cho người lao động, nhất là phụ nữ.
Bà Nguyễn Thị Phụng, hội viên Chi hội Phụ nữ ấp Thanh Bắc, gắn bó với nghề từ năm 1990 chia sẻ: “Những năm đầu, tiền công may một quả bóng chỉ khoảng 2.000 đồng. Đến nay, tiền công đã tăng lên khoảng 15.000 đồng/quả. Trung bình mỗi tháng, tôi có thể kiếm thêm gần 1,8 triệu đồng trong lúc nông nhàn. Đây là khoản thu tuy không lớn nhưng thiết thực, giúp trang trải chi phí sinh hoạt trong gia đình”.
Theo bà Phụng, để hoàn thành một quả bóng, người thợ phải may 32 miếng da hình lục giác lớn nhỏ khác nhau, bảo đảm đúng kích thước, hoa văn và nhãn hiệu. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và kiên nhẫn. Đây là sản phẩm hoàn toàn thủ công, sau khi hoàn thành được các cơ sở thu gom đưa về Thành phố Hồ Chí Minh hoàn thiện, bơm hơi, kiểm tra chất lượng trước khi đưa ra thị trường.
Nghề may bóng da phù hợp với lao động nữ ở nông thôn, nhất là phụ nữ làm nội trợ, người lớn tuổi hoặc vừa chăm sóc gia đình, vừa lao động sản xuất. Bà Nguyễn Thị Tím, 60 tuổi, ngụ ấp Đông Thuận (xã Tân Thành Bình) chia sẻ: “Tôi có hơn 21 năm gắn bó với nghề. Hằng ngày, tôi vừa trông ba cháu ngoại, vừa tranh thủ may bóng. Công việc tuy vất vả nhưng linh hoạt về thời gian, có thể làm tại nhà, không ảnh hưởng việc chăm sóc gia đình. Chồng tôi làm phụ hồ, tranh thủ buổi tối phụ giúp may bóng, góp phần tăng thêm thu nhập”.
Theo Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ấp Thanh Bắc Lê Thị Rí, toàn Chi hội hiện có 187 hội viên, trong đó khoảng 100 hội viên vẫn theo nghề may bóng. Dù thu nhập không cao, nghề này vẫn giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống, hạn chế tình trạng lao động nữ rời quê lên thành phố tìm việc làm.
Yếu tố quan trọng giúp nghề may bóng da tồn tại suốt hơn 30 năm là mối liên kết chặt chẽ giữa thợ may địa phương và các cơ sở thu mua ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Ông Bùi Hữu Nghĩa, ngụ phường Tân Hòa (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết: “Tôi đã có mấy chục năm liên kết với những hộ dân địa phương để may bóng. Các hộ dân ở Nhuận Phú Tân, Tân Thành Bình rất khéo tay, sản phẩm làm ra tròn đều, chắc chắn, được khách hàng ưa chuộng. Nguyên liệu da chủ yếu là da nhân tạo như PU, PVC, SVD hoặc da vi sợi, kết hợp với lớp lót cao su bên trong để bảo đảm độ bền, độ nảy và cảm giác bóng tốt, đáp ứng yêu cầu nhiều môn thể thao”.
Sau khi hoàn thành công đoạn may, sản phẩm được đưa về thành phố để hoàn thiện và phân phối cho thị trường trong nước và xuất khẩu. Mô hình này vừa giúp người dân không phải lo đầu ra, vừa tạo chuỗi giá trị sản xuất-tiêu thụ ổn định.
Ông Ngô Lạc Lai, từng may bóng và nay chuyển sang thu gom sản phẩm, cho biết: “Thời kỳ cao điểm, mỗi tháng tôi giao gần 1.000 quả bóng cho các cơ sở. Hiện nay, số hộ theo nghề giảm nhiều, riêng ấp Thanh Bắc chỉ còn khoảng 40% số hộ duy trì nghề, song đây vẫn là nguồn thu nhập quan trọng với nhiều gia đình”.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nhuận Phú Tân Nguyễn Văn Vũ khẳng định: “Qua hơn 35 năm hình thành và phát triển, nghề may bóng đã thật sự góp phần xóa đói, giảm nghèo tại địa phương. Toàn xã hiện có hơn 11.000 phụ nữ từ 18 tuổi trở lên, trong đó không ít chị em lựa chọn nghề may bóng để cải thiện đời sống. Trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp hạn hẹp, việc phát triển các nghề thủ công, nghề phụ tại chỗ có ý nghĩa quan trọng trong giải quyết việc làm, giữ chân lao động nông thôn, đồng thời phát huy vai trò, vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội”.
Dù trải qua nhiều thăng trầm, nghề may bóng da ở Nhuận Phú Tân, Tân Thành Bình vẫn lặng lẽ đồng hành cùng người dân suốt hơn 30 năm. Những mũi kim, đường chỉ tưởng giản đơn đã và đang góp phần tạo sinh kế, niềm tin và hy vọng cho nhiều gia đình nông thôn.
